Plus Achtergrond

Kunst op Nederlandse stations: de wereld van het spoor

Sinds de aanleg van de eerste spoorlijnen zijn de Nederlandse treinstations voorzien van kunst en decoratie die het reizen benadrukken. De kunst werd geïnventariseerd en is nu te boek gesteld.

Het resultaat van de technische ontwikkeling van Peter Alma op Amsterdam Amstel. Beeld Jannes Linders

Stations in Nederland zijn versierd met kunstwerken in allerlei soorten en maten, van glas-in-loodramen, muurschilderingen en mozaïeken in de hallen en tunnels tot imposante sculpturen op de stationspleinen. Soms verscholen en onopvallend, dan weer prominent en monumentaal; gemaakt door internationaal gerenommeerde kunstenaars en lokale beroemdheden; hypermodern en antiek.

Alle 336 kunstwerken – samen vormen ze een zeer levendige collectie – zijn nu verzameld in het boek Kunst op Nederlandse stations. Daarnaast is er een interactieve website met alle stations met kunst. De kunstcommissie van Bureau Spoorbouwmeester is hiervoor, in opdracht van NS en ProRail, twee jaar bezig geweest alle werken te inventariseren en te beschrijven.

“Veel kunstwerken laten zien hoe in verschillende tijden werd gedacht over reizen,” zegt Evelien de Munck Mortier, kunstcommissielid van Bureau Spoorbouwmeester. “Ze vertellen het verhaal over de wereld van het spoor en laten zien dat stations publieke plekken van betekenis zijn. Het is steeds de bedoeling van de makers geweest de kunst zou bij te laten dragen aan de ervaring van reizigers en bezoekers; om het reisplezier te versterken, om het wachten te veraangenamen, om speciale plekken in en rond het station te verbijzonderen.”

Vooruitgangsdenken

Peter Alma (1886-1969) maakte in 1939 twee monumentale muurschilderingen in de hal van station Amsterdam Amstel. Met De historische ontwikkeling van de locomotief stelde hij ‘de wereld’ voor, zoals die door de ontwikkeling van het spoor ontsloten wordt, met in het midden een veelvoud aan locomotieven, waaronder de Arend, die werd gebruikt voor de allereerste rit met passagiers op Nederlandse bodem.

Mis-en-scène van Polly’s Picture Show op Amsterdam RAI. Beeld Jannes Linders

In Alma’s Het resultaat van de technische ontwikkeling wordt het geloof in de vooruitgang gekoppeld aan het ideaal van de ontsluiting van de wereld per stoom-, diesel- en elektrische trein, en het verbinden van alle volken. Alma verbeeldt dit vooruitgangsdenken door drie treinwielen te plaatsen tussen de oosterse wereld (sfinx, piramide, moskee, klassieke tempel) en de westerse wereld (Amsterdamse pakhuizen, de Utrechtse Dom, een windmolen, de Eiffeltoren en de Notre-Dame, de Sint-Pieter en de skyline van Manhattan).

Decor met rekwisieten

Het kunstenaarsduo Polly’s Picture Show, bestaand uit de fotografen Anna de Jong (1983) en Anne Huijnen (1983), koos een compleet andere benadering voor hun werk voor station Amsterdam RAI; bij Mis-en-scène is de reiziger geen toeschouwer, maar wordt hij deelnemer. Of zelfs hoofdrolspeler.

De Jong en Huijnen richtten voor dit werk de oost- en de westwand van het station in als decor met rekwisieten. De bestaande deuren, trappen, informatieborden en beletteringen zijn geïntegreerd in het ontwerp. Een gehaaste reiziger die de trap omhoog rent om zijn trein te halen, neemt onbewust deel aan het toneelspel in het ‘theater van het reizen’. En de andere wachtenden kunnen dit schouwspel tegen de toneelachtergrond als een scène ervaren.

Kunst op Nederlandse Stations, Thoth, €24,95 euro. Op de website spoorbeeld.nl/kunstopnederlandse­stations staan alle werken met een uitgebreide omschrijving.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden