Plus

Kunst die per ongeluk vernietigd wordt

Een medewerker dacht een vlek weg te werken op een kunstwerk in museum De Hallen in Haarlem, maar beschadigde het zo juist. Kunst die per ongeluk wordt verwijderd of vernietigd is van alle tijden. Een overzicht.

Schoonmakers zagen het kunstwerk Waar gaan we vanavond dansen? van Goldschmied & Chiari aan voor de overblijfselen van een wilde feestavond Beeld -

Als schoonmaker heb je het ook niet makkelijk. Ruim je keurig een ruimte in een museum op - de vloer lag na de opening van een tentoonstelling bezaaid met champagneflessen, sigarettenpeuken, confetti - is het weer niet goed.

Het gebeurde in 2015 in het Museion voor hedendaagse kunst in het Italiaanse Bozen. Weg met die troep, moet de schoonmaker van dienst hebben gedacht. Maar het betrof het kunstwerk Waar gaan we vanavond dansen? van het kunstenaarsduo Goldschmied & Chiari, Een commentaar op corruptie, hedonisme en consumentisme.

Verwarring
De kunstenaars konden niet lachen om de actie van de schoonmaker. Van dergelijke verwarring zag Damien Hirst wel de humor in. "Fantastic, very funny," zei hij toen hij in 2001 hoorde dat zijn werk, een installatie bestaande uit volle asbakken, halfvolle koffiebekers, lege bierflessen, wc-rollen, en oude kranten (zonder titel) door een schoonmaker zonder pardon in vuilniszakken was gestopt. Dat is dan weer het mooie van kunst.

Ook deze schoonmaker had geen idee dat hij met kunst te maken had. Er zijn veel voorbeelden te vinden van per ongeluk weggegooide kunst, wat weer voeding is voor het debat wat hedendaagse kunst nu eigenlijk is. Vorig jaar werd in Haarlem, op een tentoonstelling in De Vishal een prop papier - Work no. 88: A sheet of A4 paper crumpled into a ball - van kunstenaar Martin Creed (waarde 500 euro) voor afval aangezien en weggegooid.

In 2004 gooide een medewerker van Tate Britain in Londen een tas met afval weg dat onderdeel bleek te zijn van een kunstwerk van de in maart overleden Duitse kunstenaar Gustav Metzger. Misschien maakte hij het er ook naar, want de titel van de tentoonstelling was Recreation of first public demonstration of autodestructive art, overigens een remade uit 1960.

Duivenpoep
Iets anders dan weggooien van kunst is het wegmaken van kunst. Zoals de medewerker van museum De Hallen in Haarlem onlangs deed. Hij dacht dat de donkere stip op het kleine doek Portrait of the nail behind the canvas van Bas van Wieringen een vlek was. Hij schilderde het doek, dat deel uitmaakte van de expositie Humor. 101 jaar lachen om kunst, over. Weg kunstwerk. Damien Hirst had erom gelachen.

Graffitikunstenaar Banksy is het ook geregeld overkomen. In Australië, Londen en Bristol. In Bristol schilderde hij begin deze eeuw de iconische gorilla met het roze masker op een club. De nieuwe eigenaar dacht dat het om zomaar een muurschildering ging en verfde het dier weg. (In Amsterdam gebeurde dit vorig jaar ook: een aan Banksy toegeschreven schildering in de Oudemanhuispoort werd overgeschilderd.)

De wereldberoemde Belgische kunstenaar Michaël Borremans schilderde in 2014 De Maagd op een muur bij de stadshal van Gent. Twee jaar later verwijderde een medewerker van een restauratieteam op zorgvuldige wijze duivenpoep van de schildering. En passant verwijderde hij ook enkele vegen naast De Maagd.

Een medewerker van De Hallen in Haarlem schilderde de donkere stip op het werk Portrait of the nail behind the canvas van Bas van Wieringen weg Beeld -

Die vegen bleken echter ook bij de schildering te horen; daar had Borremans zijn penselen afgeveegd. Het kon niet worden hersteld, aldus Borremans, omdat het naschilderen van die vegen 'nooit de authenticiteit en de echtheid van het werk herstellen'.

Goed geïnformeerd
Schoonmakers, museum- en restauratiemedewerkers blijken dus niet altijd even goed geïnformeerd.

Maar ook een bewaker in een Engels museum in 1999 ging te goeder trouw aan het werk toen hij dacht dat het kunstwerk My bed (1998) van Tracey Emin door vandalen was beschadigd. Hij maakte het woelige bed op. Dat was niet de bedoeling. My bed behoort tot de bekendste kunstobjecten van de laatste 25 jaar.

Emin, door relatieproblemen getekend, bracht een week door in bed. Dat bed, met daaromheen drankflessen, volle asbakken, condooms, onderbroeken met menstruatiebloed en lege sigarettenpakjes, stelde ze tentoon. Ze verdiende er een nominatie voor de prestigieuze Turner Prize mee.

Het bed werd in de oorspronkelijke staat teruggebracht, en werd in 2014 voor ruim drie miljoen euro verkocht aan een Duitse graaf.

Kasteel Morsbroich
De befaamde Duitse kunstenaar Joseph Beuys (1921-1986) prepareerde ooit een badkuip voor zuigelingen met hechtpleister, vet, verband en koperdraad. Na een tentoonstelling werd de badkuip opgeslagen in een depot van museum Kasteel Morsbroich. Waar leden van de plaatselijke afdeling van de politieke partij SPD het ding schoonpoetsten om er vervolgens champagneglazen in te spoelen. Zo had Beuys het natuurlijk niet bedoeld.

Op de gevel in Bristol de iconische gorilla met het roze masker van Banksy, na overschildering door de onwetende eigenaar Beeld -

En dan was er nog het kunstwerk Fonzie, dat kunstenaar Peter Otto in 2012 op de campus van de Radboud Universiteit in Nijmegen had opgehangen. De papieren tekening van anderhalf bij negen meter, waar studenten ook op mochten tekenen, werd door een medewerker par abuis weggegooid. Er werd niets meer van teruggevonden.

Een lampenkap van de Amerikaanse Man Ray (1890-1976) verdween omdat de conciërge het voorwerp niet had herkend als kunst. En nog verder terug in de tijd belandde belangrijke kunst van Marcel Duchamp in de prullenbak. De Fransman (1887-1968) die van grote invloed was op de moderne kunst, plaatste in 1913 een fietswiel op een krukje; dadaïsme avant la lettre. De zus van Duchamp gooide na diens dood het krukje weg.

Ze had het krukje wellicht niet als kunst herkend. Net zoals werknemers van een sloopbedrijf tijdens het afbreken van het oude postkantoor begin dit jaar in Raalte. Het tien meter hoge, aluminium plastiek van de internationaal gelauwerde kunstenaar Willem Hussem (1900-1974) werd aangezien voor oud ijzer. Toen de verdwijning van het kunstwerk werd opgemerkt was het beeld, met een waarde van honderdduizend euro, al in de vernietiger verdwenen. Voor altijd weg.

Gelukkig wordt het werk van Bas van Wieringen op dit moment gerestaureerd.

Oud ijzer, dachten de slopers over het werk van Willem Hussem met een waarde van honderdduizend euro Beeld Google Streetview
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden