Plus

Kronkels van Carmiggelt op het toneel: 'Verdomd goede literatuur'

De solovoorstelling Carmiggelt van Helmert Woudenberg (73) is gebaseerd op de Kronkels die Simon Carmiggelt voor Het Parool schreef. En nee: 'Die zijn niet gedateerd!'

Helmert Woudenberg: 'Carmiggelt ging naar het café om alleen maar te kijken en te luisteren. Dat geeft rust en inzicht.' Beeld Sanne Helgenberger

Helmert Woudenberg was 'een fanatiek fan' van de Kronkels van Simon Carmiggelt (1913-1987). De stukken - eerder korte verhalen dan columns - die Simon Carmiggelt onder het pseudoniem Kronkel tussen 1946 en 1983 voor Het Parool schreef.

"Mijn vrienden en ik citeerden er om de haverklap uit. Ik kende er ook een aantal uit het hoofd," zegt Woudenberg in de stationsrestauratie van Amsterdam CS. "Op de middelbare school heb ik eens een voordrachtwedstrijd gewonnen met een Kronkel. Ik weet niet meer waar dat stuk over ging, alleen de titel weet ik nog: Allerhande."

Woudenberg werd acteur en regisseur. Speelde in films, maakte solovoorstellingen over Jezus Christus en Pim Fortuyn.

En verloor Simon Carmiggelt een beetje uit het oog. Het was journalist en Carmiggeltbiograaf Henk van Gelder die Woudenberg een jaar of zes geleden weer op het spoor van Carmiggelt zette.

"'Jij zou Carmiggelt eens moeten doen,' zei hij tegen me. Vanaf dat moment zat Carmiggelt in mijn achterhoofd. En toen ik in een blaadje van een boekhandel een Kronkel las, dacht ik: nu moet het maar. Ook omdat er sprake is van een soort nostalgierevival, met voorstellingen over Annie M.G. Schmidt en Wim Sonneveld. Dan moet Carmiggelt daar ook een plekje in krijgen."

Dus staat Woudenberg vanavond en morgenavond met de solovoorstelling Carmiggelt in theater Bellevue, en daarna gaat hij het land in.

Dankbaar materiaal
"Het zijn niet alleen grappige stukjes, die Kronkels, het is ook verdomd goede literatuur. Het zijn vaak monologen over mensen in het café, of die hij op straat tegenkomt. Levensschetsen. Over onvermogen en mededogen.

Het steekt echt heel goed in elkaar, Carmiggelt observeert zo goed hè, en zijn verhalen hebben een pointe. Het is dankbaar materiaal om te spelen. Hij is ook eerder door heel goede acteurs vertolkt: Ko van Dijk, Kees Brusse. Dat zegt ook wel iets natuurlijk."

Hij kruipt niet in de huid van Carmiggelt. En hij staat ook niet in de voor Carmiggelt karakteristieke regenjas op het podium. Helmert Woudenberg is niet Simon Carmiggelt. "Dat transformeren in een persoon vind ik maar mal. De voorstelling gaat ook niet over zijn leven; het is een collage van een aantal Kronkels. Het werk staat voorop. Het is een hommage aan zijn werk."

Ook maakte Woudenberg geen studie van Carmiggelt, die voor de Vara Kronkels voorlas op televisie. "Wel hoor ik soms de stem van Carmiggelt uit mijn mond komen als ik een bepaalde zin uitspreek. Een voorbeeld? Deze, over een ontmoeting met een jongetje in de trein: 'Ik beschouw het altijd als een groot compliment als een kind, als het een blik op mij geworpen heeft, niet spontaan in huilen uitbarst, maar het woord tot mij richt.' Prachtige, melancholische zin."

Je wordt altijd beloond
Op boekwinkeltjes.nl kocht Woudenberg - om zich toch in Simon Carmiggelt te verdiepen - diens verzamelde werk. "255 euro voor 25 banden. En maar lezen. Ik was meteen weer helemaal verkocht."

Met enig venijn in zijn stem: "Ik heb collega's horen zegen: is dat niet heel oubollig, die Kronkels? Of gedateerd? Nee. Carmiggelt is totaal niet gedateerd! Ja, een pilsje kost een gulden, en een cognacje één gulden tien, maar hoe hij de mens beschrijft, dat is universeel. Dat is de mens vandaag de dag. Daar krijg ik een brok van in mijn keel."

Hij neemt een slok thee. "Nu ik zoveel van Carmiggelt heb gelezen, kan ik wel een cursus mediteren met Carmiggelt geven. Hoe dat gaat? Je gaat naar het café, en je gaat alleen maar kijken en luisteren. Je hoort dan dingen die je anders ontgaan omdat je alleen maar achter jezelf aan loopt. Je komt tot rust en inzicht. Ik doe het zelf ook wel eens: je wordt altijd beloond."

Duke Ellington
Duizenden Kronkels schreef Carmiggelt. Hoe heeft Woudenberg daar een keuze uit kunnen maken? "Het voorlezen van een Kronkel duurt gemiddeld zes minuten. Maar om nu alleen maar een aantal Kronkels voor te lezen... Ik heb er een verhaal van gemaakt, met verbindende teksten. Een zaterdag uit het leven van Kronkel."

"Dat begint ermee dat 's ochtends de badkamer blank staat en er een loodgieter gebeld moet worden. Dan gaat hij naar zijn moeder in Den Haag, want hij is haar verjaardag vergeten. Als hij op de tram staat te wachten, komt er een man naast hem staan die hem vertelt dat hij de hele nacht heeft doorgezakt. Dan de treinrit. Het bezoek aan zijn moeder, lunchen in een lunchroom. Terug naar Amsterdam. Dan loopt hij in de Leidsestraat en gaat hij naar de kroeg tot sluitingstijd. Daarna naar huis in de regen. En als hij schuilt in een bushokje, ziet hij daar een man die hem een verhaal vertelt over vrijheid."

De try-outs van Carmiggelt gingen goed. Hij merkte dat Carmiggelt nog heel veel betekent voor mensen. En de openingstune van de voorstelling is het nummer dat ook op televisie klonk als hij zijn Kronkels voor ging lezen: In a sentimental mood van Duke Ellington.

Dan hoorde hij in de zaal echt de oohhs en de aahhs van herkenning." Woudenberg: "Simon Carmiggelt is behoorlijk in mijn leven aanwezig. Ik zou zo nog wel vier, vijf voorstellingen kunnen maken."

Carmiggelt. Door Helmert Woudenberg. Dinsdag- en woensdagavond in Theater Bellevue.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden