PlusBoekrecensie

Krabben van Daan Borrel en Milou Deelen: geen nieuwe ideeën, wél een frisse blik

Krabben is een feministische documentaire in boekvorm van journalisten Daan Borrel en Milou Deelen. 

Vrouwen gedragen zich geregeld als krabben die elkaar terugduwen in de mand.Beeld MirageC/Getty Images

Eens kijken: een feministisch boek van twee millennials die met hun blote tieten en okselhaar op de omslag staan… Die blote tieten moeten natuurlijk de aandacht afleiden, omdat ze niets nieuws te melden hebben. Iets in de sfeer van: de schaamte voorbij, wij zijn tegen bodyshaming, tegen gendernormen (waarom moeten vrouwen hun lichaamsbeharing verwijderen?), tegen het patriarchaat en voor seksuele vrijheid! Als je jeuk hebt, moet je..? Precies.

Al deze feministische kwesties komen aan bod in Krabben; de documentaire in boekvorm van Daan Borrel en Milou Deelen. Maar er is méér: de titel verwijst niet naar jeuk, maar naar ‘het krabbenmandeffect’: een feministische term die in de jaren zestig door tweedegolf-feministen werd gebruikt om te beschrijven hoe vrouwen elkaar beletten het patriarchaat te doorbreken: ‘Zit er één krab in de mand, dan kan zij makkelijk op eigen kracht ontsnappen. Zitten er meer krabben in diezelfde mand, dan belemmeren ze elkaar: zodra één krab een poging doet uit de mand te klauteren, dan ‘krabben’ de anderen haar omlaag. Zo blijven ze in de mand zonder dat een visser op ze hoeft te letten.’

Mooi vormgegeven

Kersverse vriendinnen Borrel en Deelen onderzoeken waarom vrouwen elkaar toch veroordelen – en maken kennis met elkaars ideeën over vrouwenhaat, vriendschap, seksualiteit en lichaamsacceptatie. Dit doen ze in briefvorm. Ook staat het mooi vormgegeven boek vol met interviews, questionaires en selfies met bekende en onbekende feministen van alle leeftijden, zoals: Els Kloek, Romy Boomsma, Simone van Saarloos en Nhung Dam.

Er zijn feministen die denken dat de zogenaamde ‘krabbenmand’ niet bestaat. Deelen, die het slachtoffer werd van slutshaming, weet wel beter. Op internationale vrouwendag 2017 wilde ze de dubbele seksuele moraal binnen Vindicat, het Groningse studentencorps, onder de aandacht brengen. Ze postte een filmpje op Facebook waarin ze borden omhooghield met de teksten die zij, vanwege haar seksuele vrijpostigheid, naar haar hoofd geslingerd kreeg: ‘hoer, slet, laag wijf’. Het filmpje ging viral.

Ze ontving veel haatreacties van vrouwen (binnen het corps), mede omdat ze – ongelukkigerwijs– net ‘met het vriendje van een jaarclubgenoot had gevoosd’. Waar die jongen natuurlijk helemaal niet voor werd bestraft, maar zij wel. De haat die vrouwen over zich af kunnen roepen van andere vrouwen, is niet te vergelijken met de respons die mannen krijgen als ze iets doen waardoor ze buiten de groep vallen. Deze ervaring – een klein trauma mogen we het wel noemen– komt meermaals terug in het boek.

Terugkerend zijn ook de verwijzingen naar het inhoudelijk sterke interview met cultuurwetenschapper Margriet van Heesch, die een wetenschappelijke onderbouwing voor ‘het krabben’ geeft, gelardeerd met persoonlijke anekdotes. Ze legt uit hoe vrouwen die zich in een (symbolisch) ondergeschikte positie bevinden elkaar minder helpen dan mensen die geprivilegieerd zijn. Ze haalt bijvoorbeeld een onderzoek naar queen bees aan: als een vrouw eenmaal door het glazen plafond is gebroken, houdt ze andere vrouwen onder zich klein, zodat ze de enige vrouw in het bestuur of de directie blijft.

Die interviews vormen de voedingsbodem voor het onderzoek en de correspondentie tussen Deelen en Borrel. Soms resulteert dat in een wat schoolse manier om samenhang te creëren en de lezer bij de les te houden. Maar ze geven ook inzicht in het ‘denkproces’. Omdat de auteurs jong zijn en sommige materie nieuw, hebben die gedachte-uitwisselingen een vormend karakter.

Gebrek aan solidariteit

Van historicus Els Kloek komt een scherpe observatie: ‘Ik denk dat het huidige identiteits-denken waar vrouwen nu in vastzitten niet leidt tot meer ruimte maken voor de ander, maar tot steeds een schuldige aanwijzen (..).’ Het is jammer dat de interviewer hier niet echt verder op ingaat – misschien een beetje blind voor de makkes van het feminisme van haar eigen generatie, onder het mom van ‘intersectioneel feminisme is goed’. Ja, het legt de bestaande machtsverhoudingen bloot, maar het verdeelt ook. Dat gebrek aan solidariteit tussen vrouwen onderling is ook een groot probleem binnen het feminisme.

Nou ja, zoveel feministen, zoveel meningen. Borrel en Deelen brengen ze in kaart op een luchtige, maar inhoudelijke en sprankelende manier. Geen nieuwe ideeën, wél een frisse blik.

Nijgh & Van Ditmar, €21,99, 224 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden