Plus Achtergrond

Koninklijk Concertgebouworkest: vraag Van Zweden, snel graag

Het Koninklijk Concertgebouworkest zoekt nog steeds naar een nieuwe chef, als opvolger van de voortijdig vertrokken Daniele Gatti. Maar waarom eigenlijk? We hebben toch Jaap van Zweden?

Zowel bij het Radio Filharmonisch Orkest als de New York Philharmonic heeft Van Zweden zijn grote kwaliteiten geëtaleerd. Beeld Getty Images

Soms zijn de dingen ontzettend simpel en overzichtelijk, maar tegelijkertijd reusachtig ingewikkeld en lastig. Daar bestaat in de filosofie vast literatuur over.

Mijn punt is: het Koninklijk Concertgebouworkest zoekt sinds het ontslag van Daniele Gatti dat geen ontslag mag heten een nieuwe chef-dirigent. Orkestdirecteur Jan Raes, die aan het einde van het jaar vertrekt omdat hij na twintig jaar bij verschillende orkesten toe is aan iets anders, heeft bij gelegenheid verteld dat het orkest geen gierende haast heeft met het vinden van een opvolger van Gatti. Dus zullen dit seizoen en het volgende verschillende nieuwe dirigenten worden getest, een proces dat even ongemakkelijk en ontspannen zal zijn als het klinkt.

Voor de KCO-watchers zijn het gouden tijden, al had althans deze KCO-watcher die gouden tijd liever niet beleefd. Gatti was namelijk een uitzonderlijke dirigent, die van elke stuk dat hij onder handen nam een ervaring maakte die we bij gebrek aan een beter woord enerverend zou kunnen noemen. Dat hij nogal directief was in zijn aanpak, was aan alles te merken (hij gunde de musici weinig vrijheid), maar dat zorgde vaker wel dan niet voor resultaten die je rechtop in je stoel deden luisteren.

Heimwee

Over de affaire-Gatti zelf zullen we verder zwijgen. De beschuldigingen aan zijn adres van onbetamelijk gedrag richting vrouwelijke orkestleden zijn nooit tot een rechtszaak gekomen en de zaak werd eerder dit jaar in der minne geschikt. Het orkest bracht inmiddels drie nieuwe cd’s uit met Gatti aan het roer (Salome van Strauss, Mahlers symfonieën nummer 1 en 4 en de Negende van Bruckner in combinatie met fragmenten uit Wagners Parsifal). Prachtig spul allemaal, dat, althans vanuit de luisteraar geredeneerd, een gevoel van heimwee naar de Gatti­dagen teweegbrengt.

Maar Gatti is weg en het orkest moet zich behelpen met invallers van wisselend niveau. Vorige week was er bijvoorbeeld Toegan Sochiev, chef van het Bolsjoi in Moskou. Hij dirigeerde, zonder baton, met sierlijke en heldere gebaren een voortreffelijke Tiende van Sjostakovitsj en een Vierde van Beethoven waarin hij de violen een wat kale klank liet produceren. Mij leek hij geen chefsmateriaal voor het KCO, net zo min als dat eerder Daniel Harding was, of nog eerder François-Xavier Roth. Het wachten lijkt op Alain Altinoglu, die in maart zijn KCO-debuut zal maken. Of op andere, nog onbekende dirigenten in het volgende seizoen.

In het vizier

Maar waarom gewacht als de logische keus allang in het vizier is, dacht ik opeens, na de buitengewoon indrukwekkende Walküre in het Concertgebouw van afgelopen zaterdag?

Jaap van Zweden moet het natuurlijk worden, om redenen die veel verder strekken dan simpel Amsterdams of zelfs Nederlands chauvinisme of de poëtische rechtvaardigheid dat een oud-concertmeester bij zijn orkest terugkeert als chef. Wat Van Zweden van alle andere dirigenten onderscheidt nu het klassieke genre steeds meer onder druk komt te staan, is dat hij in staat moet worden geacht een groter publiek te binden – met in het verlengde daarvan de subsidiënten en de politiek. En dat niet alleen: in New York, waar hij nu chef is, en eerder bij het Radio Filharmonisch Orkest, heeft hij laten zien dat hij veel meer gevoel heeft voor muzikaal avontuur dan de vorige chefs Jansons en Gatti bij elkaar. Ten derde: als Bekende Nederlander zal hij het Concertgebouworkest een enorme publicitaire oppepper kunnen geven en ook dat is nodig, want je hoeft geen al te netjes opgepoetste glazen bol te hebben om te durven voorspellen dat er voor de sector klassieke muziek zwaar weer op til is.

De vraag is alleen of Van Zweden zelf eigenlijk nog wel zo graag wil. In de NRC sprak hij vorige week in elk geval een paar grimmige woorden: “Of ik in beeld ben? Nee. Het ligt daar behoorlijk op zijn reet.” Dat klonk niet erg bemoedigend. Maar als ze bij het KCO weten wat goed voor ze is, moeten ze nog maar eens diep bij zichzelf te rade gaan. Er staat meer op het spel dan de aanstelling van een nieuwe muzikaal leider alleen. En als de musici Van Zweden in meerderheid willen, zou het wel heel raar moeten lopen als hij nee zegt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden