PlusAchtergrond

Koningin Beatrix, de vorstin die de grenzen opzocht

De puinhopen van pappie is een fraaie eerste aflevering van De zware jas van Beatrix, een vier­delige documentaire over onze ­voormalige koningin. De serie wordt precies veertig jaar na haar inhuldiging uitgezonden.

Beatrix en Claus bij de inhuldiging in 1980.Beeld Vincent Mentzel 1980

Beatrix doet tegenwoordig zelf haar tuin op kasteel Drakensteyn en ontmoet haar oude vrienden weer. Ze onderhoudt het graf van haar zoon Johan Friso aan de andere kant van de kasteelmuur. Documentairemakers Jutta Chorus en Godfried van Run laten aan de hand van verschillende momenten in Beatrix’ leven zien hoe familie- en staatszaken verweven ­waren.

Ze hebben bijzondere sprekers voor de camera weten te krijgen, die een menselijk beeld schetsen van het toenmalige staatshoofd en haar man, prins Claus. “Sommige geïnterviewden zeiden: we staan aan het eind van ons leven, we hebben nog één keer de kans om dit te doen,” aldus Chorus. “Ze hebben tot nu toe vrijwel altijd gezwegen.”

Een stokje voor steken

Zo komt Avi Primor aan het woord, de Israëlische diplomaat die ooit collega was van prins Claus. Midden jaren 60 zou de Duitser in Tel Aviv worden gestationeerd als diplomaat, maar hij belde af. Hij had de liefde van zijn ­leven gevonden. “Ik herinner me dat hij niet eens zeker wist of de prinses wel met hem wilde trouwen,” zei Primor. “Hij was daar niet heel optimistisch over.”

Claus had haarfijn in de gaten dat hij zich in een mijnenveld bevond. Hij zag beren op de weg, volgens Primor. Allereerst Beatrix zelf: “Hij was bang dat ze van gedachte zou veranderen.” Dan het Koninklijk Huis: “Het paleis zou een huwelijk met een Duitser wellicht niet toestaan.” Bovendien was er het Nederlandse volk dat er een stokje voor kon steken.

Primor kwam na de huwelijksvoltrekking regelmatig in kasteel Drakensteyn. Daar zag hij hoe Beatrix en Claus de gelukkigste periode van hun leven doormaakten. Zij bereidde zich daar voor op haar koningschap met de twaalf jaar oudere Claus aan haar zijde. “Hij heeft haar veel geleerd, hij was in feite haar assistent,” zegt Primor. Claus werkte echt voor Beatrix. “Ze zei het niet met zo veel woorden. Ze probeerde het ook niet te verbergen of te ontkennen.”

Beatrix en Claus inhaleerden de tijdgeest en waren links getint. Ze hadden een licht activistische agenda. Daar maakte rabbijn Awraham Soetendorp dankbaar gebruik van, zo onthult de documentaire.

Soetendorp overhandigde in 1973, aan de vooravond van hun bezoek aan de Sovjet-Unie, een lijst met de namen van 25 Russische Joden die werden vervolgd. In de wetenschap dat ze werden afgeluisterd in hun Moskouse hotelsuite liet Claus ‘terloops’ de namen vallen van de Joden om zo de druk op Rusland subtiel op te voeren.

Soetendorp: “Ik heb altijd bij hen het gevoel gehad dat ze daden wilden stellen.”

Ook de Lockheedaffaire komt aan bod. Prins Bernhard kreeg in 1976 ruim een miljoen dollar aan steekpenningen van de vliegtuigfabrikant, die aan Nederland vliegtuigen wilde verkopen. Bram Stemerdink, oud-bewindsman van Defensie, schetst dat ‘hét probleem’ om prins Bernhard gerechtelijk te vervolgen niet zozeer was dat koningin Juliana dan zou aftreden, maar Beatrix in dat geval weigerde haar op te volgen.

“Beatrix was een confronterende persoonlijkheid die de grenzen opzocht en zich met het landsbestuur bemoeide,” zegt Chorus. “Ik hoop dat de kijker zicht krijgt op haar on­genaakbaarheid, maar ook op haar menselijkheid. Ze heeft veel offers gebracht. Dat altijd maar hard werken en goed willen doen hebben haar de liefde van haar land opgeleverd.”

Rode loper

Het tweede deel van de documentaire, dat volgende week woensdag wordt uitgezonden, De verovering van Amsterdam, gaat over de inhuldiging van Beatrix en de ziekte van Claus. Op 1 april wordt deel drie uit­gezonden. Er is iets aan de hand in het land gaat over de opstekende kritiek op haar koningschap en haar bemoeienis met staatszaken en de partnerkeuze van haar drie zoons.

Het slotakkoord, De weg van de weerstand (8 april), gaat over de roerige laatste jaren van haar koningschap. Chorus: “Beatrix liet de monarchie toekomstbestendig achter. Zoals hofdame Miente Boellaard zegt: ‘Willem-Alexander loopt over de rode loper die zijn moeder heeft uitgerold’.”

De puinhopen van pappie, woensdagavond, NPO 2, 20.25 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden