Boekrecensie

Kleine en grote vernederingen – de Vlaamse Carmien Michels legt de pijn van vaders bloot

Vaders spelen de hoofdrol in elk verhaal in deze bundel van Carmien Michels. Beeld Getty Images
Vaders spelen de hoofdrol in elk verhaal in deze bundel van Carmien Michels.Beeld Getty Images

Vaders die rouwen is een indrukwekkende verhalenbundel, waarin Carmien Michels zich een zeer intelligente en sensitieve verhalenverteller toont.

Dieuwertje Mertens

Wat zou er toch omgaan in die man die zich zwijgzaam ophoudt in een hoek van de kamer, al dan niet verstopt achter zijn krant? Zonder al te veel morren doet hij wat zijn vrouw of dochters hem vragen. En toch komt het hem op de een of ander manier altijd op kritiek te staan.

Hij wordt wel gezien, maar niet echt begrepen. In haar verhalendebuut Vaders die rouwen legt de Vlaamse dichter en schrijver Carmien Michels (1990) de pijn van vaders bloot. In Vaders die rouwen krijgen personages te maken met ziekte, de herinneringen aan een moeilijke jeugd, stalking, verkrachting en de dood.

Tent cadeau

In sommige verhalen ligt het vertelperspectief bij een dochter of geliefde die de vader observeert, in andere verhalen is de vader in kwestie zelf aan het woord zoals in Het kippenhok van de buurvrouw: Ludo neemt zijn twintigjarige dochter Felicity weer liefdevol in huis als ze op een dag voor zijn deur staat, omdat ze niet meer bij haar moeder wil wonen. Ze slaapt liever in zijn tweepersoonsbed, dus slaapt hij in haar oude meisjeskamer.

De badkamer deelt ze liever niet, dus wast hij zich in een teil op de binnenplaats. Haar meisjeskamer heeft ze bij nader inzien liever voor zichzelf als studeerkamer, dus geef ze hem in december een tent cadeau (‘Verrassing!’). Geraffineerd werkt ze hem de deur uit.

Ook op andere vlakken heeft de onzekere Ludo veel te verduren. Nadat zijn afdelingshoofd bij Worx hem heeft ontslagen – ‘reorganisatie’ – maakt hij nog aanstalten om de vuile koppen van haar bureau mee te nemen op weg naar buiten: ‘Laat staan,’ zegt ze kortaf, ‘dat doe ik zelf wel.’ Au! Kleine vernederingen worden in deze context al snel grote vernederingen. De lezer ziet Ludo krimpen, langzaam verdwijnen.

Kwelling zonder satanisch genoegen

En zo wemelt het in deze verhalen van Michels van pijnlijke scènes die de lezer doen huiveren. Haar personages krijgen zo veel te verduren dat je zou kunnen zeggen dat de auteur haar personages met satanisch genoegen kwelt, zoals Roald Dahl (1916-1990) dat pleegde te doen.

Michels’ toon is er echter eerder een van mededogen. De verhalen geven iets prijs wat we liever niet zouden zien; een rauwe pijn, een verdriet dat de vaders met zich meedragen dat hen onherstelbaar heeft veranderd. De inzichten in de psyche van de personages zijn perfect gedoseerd. Ze ontvouwen zich in dialogen, observaties of reflectieve gedachten van de verteller, maar laten voldoende ruimte voor de lezer om zelf betekenis te geven aan de verhalen.

Ook stilistisch zijn de verhalen geslaagd. Regelmatig blijft het oog haken achter prachtige (metaforische) zinnetjes als: ‘Zijn stem is weggerold, de heuvel af.’ De verhalen ademen, zoals ook een gelaagd gedicht ruimte laat voor de interpretatie van de lezer.

Psychotische angstdroom

Michels spant wat dat aangaat de kroon in het laatste verhaal met de prachtige titel Paarden eten mijn dromen op. Meneer Huh, die een zwaar gehandicapte dochter heeft, droomt de laatste tijd voortdurend over paarden, hij ziet ze overal vanuit zijn ooghoeken en in de gedaantes van zijn kinderen. Zijn jachtige leven, zijn werk, geldzorgen en affaires vormen een afleiding van het intense verdriet om zijn doodzieke dochtertje Mila.

‘Hoe haal ik de holheid weg, hoe haal ik de holheid weg?’ vraagt hij aan zijn dokter. Hij draait helemaal door. Michels neemt de lezer mee in zijn boze, psychotische angstdroom. Dat doet ze zo waarachtig dat je na het lezen van dit verhaal echt even moet bijkomen.

Vaders die rouwen is een indrukwekkende verhalenbundel, waarin Michels zich een zeer intelligente en sensitieve verhalenverteller toont. Alleen het eerste verhaal is minder geslaagd en eindigt hoogdravend met een poëtische lofzang op ‘mijn vader’ (‘Mijn vader is de zee die zingt, mijn vader is hout (..)’ etc).

Maar daar staan zoveel goede verhalen tegenover dat deze pathetische uithaal ook zo weer vergeten is. De bundel zit steengoed in elkaar. Ook de opbouw klopt. Een man krijgt van zijn geliefde te horen dat hij naar natte hond ruikt. Het daaropvolgende verhaal heeft de titel De honden uitlaten. En in de wanen van meneer Huh duiken personages uit eerdere verhalen op, waarmee het verhaal een prachtig slotakkoord is.

FICTIE

Vaders die rouwen

Carmien Michels
Uitgeverij Querido, 296 blz.
20,99 euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden