Kitty Courbois (1937-2017): Eigenlijk wil ik 150 worden

Actrice Kitty Courbois is zaterdag op 79-jarige leeftijd overleden. Het Parool sprak haar in 2014 over de mooiste periodes uit haar leven en over de dood. 'Ik wil gewoon een feestje met veel wijn.'

Kitty Courbois is zaterdag 79-jarige overleden. Beeld anp

Kitty Courbois komt het kantoor van theaterbureau Hummelinck Stuurman binnen. Ze loopt scheef door de grote tas die ze meezeult. Het is drie kwartier na de afgesproken tijd.

De repetitie liep uit omdat tegenspeler Thom Hoffman naar het buitenland vertrekt en er extra hard moest worden gewerkt. Courbois en Hoffman staan, samen met Bram van der Vlugt, in Moesson, een toneelstuk over Nederlands-Indië.Op een gebloemd plateautje worden wijn en waxinelichtjes gebracht, tot genoegen van Courbois.

"Kom, we maken er een cafeetje van." Ze haalt haar jeugdfoto's tevoorschijn uit de grote tas. "Kijk, zelfs een babyfoto heb ik erbij zitten. Wat een lelijke baby. Dit ben ik als kleine meid. Dit is mijn zus, nu 81. Mijn jongere broertje staat er niet op. Pierre. Een drummer. Dit is mijn broer die net overleden is. Onverwachts. En gek genoeg op dezelfde manier als mijn andere broer. Hij kreeg een hersenbloeding op 47-jarige leeftijd. Nu ben ik bang dat het in de familie zit."

Ze schenkt wijn in en vertelt over de fotosessie met Pieter Henket. Normaal gesproken heeft ze er een hekel aan, maar dit was leuk, want hij vroeg haar een rol te kiezen. Ze koos voor moordenaar. "Dat heb ik altijd graag willen spelen, maar ik heb nog nooit zo'n rol gekregen. Misschien komt het nog."

Bent u wel vaak vermoord?
"Jaja, zeker een paar keer. In Baantjer of zo. O nee, ik ben wel een keer een moordenaar geweest! Verdomd, hoe kan ik dat nou vergeten. Ook in Baantjer. Samen met Renée Fokker heb ik iemand doodgestoken. In een bootje was het, met een pikhaak. Enig. We hebben zo de slappe lach gehad."

In Moesson gaat het ook veel over de dood. Courbois speelt Alice Aronius, een stijlvolle dame van haar eigen leeftijd. Thom Hoffman speelt haar zoon, een diplomaat, en Bram van der Vlugt is een oude geliefde. Elk jaar komen de drie een avond samen om de bombardementen op Hiroshima en Nagasaki te herdenken en te praten over het koloniale tijdperk.

Onzichtbaar maar dominant aanwezig aan tafel zijn de overleden zoon en echtgenoot van Courbois' karakter. Moesson is de vierde voorstelling in de serie Toneel Plus, een plan van Hummelinck Stuurman om oudere acteurs op de vloer te houden. In plaats van de gebruikelijke vijf of zes keer spelen ze maar drie avonden per week. Dat maakt het werk minder vermoeiend.

Courbois staat ook nog op de spelerslijst van Toneelgroep Amsterdam. Al is ze daar officieel 'met pensioen', Ivo van Hove vraagt haar nog geregeld voor stukken. Ze is het niet anders gewend, zegt ze. "Het werk kwam me altijd aangewaaid. Nog steeds zeg ik meer dingen af dan dat ik aanneem. Daar heb ik tegenwoordig iemand voor. Een agent. Heerlijk. Toen ik jong was, bestond zoiets niet. Wij moesten alles zelf regelen en dat is nou niet mijn sterkste kant. Ik heb ook al jaren dezelfde accountant. Ik ga met dozen en al naar haar toe, enveloppen vaak nog dicht, want ik maak gewoon geen brieven open. Zelfs aardige dingen niet. Ik ben altijd bang dat de Belastingdienst er toch nog wat bij heeft weten te stoppen."

U bent de tweede gevierde actrice van een zekere leeftijd die ik hierover spreek. Uw collega Ellen Vogel heeft ook postangst.
"O ja, heeft Ellen het ook? Bij ons zit het in de familie. Ik denk dat we het van ons moeder hebben. Als zij niet meer aan de administratie ontkwam, sloot ze zich drie dagen op in de kamer. Ze zat op de grond omringd door belastingpapieren en deed verschrikkelijk naar. Wij mochten niet binnenkomen, laat staan tegen haar praten."

"Mijn moeder zei altijd dat ik een gat in mijn hand had, maar dat had zij zelf ook. Ze gaf alles weg. Ik ook, hoor. Vooral rondjes in het café. Ach, wij leefden allemaal zo. Ramses (Shaffy, red.), Joop (Admiraal, red.). We smeten met geld en we verdienden niets. Ik had vroeger ontzettend veel schulden. Nu niet meer, maar nog steeds heb ik een hekel aan bankafschriften. Ik wil gewoon niet weten wat erop staat. De accountant spaart gelukkig voor mij. Ik heb begrafenisgeld apart gezet want ik ben niet verzekerd en ik wil mijn dochter er niet mee opschepen straks. Die mevrouw belt me als het fout dreigt te gaan. 'Oppassen Kitty,' zegt ze dan, 'ik moet nu aan je begrafenisgeld komen.' Geestig toch?"

Koopt u weleens iets moois voor uzelf?
"Vroeger erg veel. Ik was gek op auto's. Mijn eerste auto was een Citroën DS. Mijn tweede een Porsche uit 1957. Prachtig model, met van die dikke billen. Knalroze had ik hem laten spuiten. Op kleren was ik ook verzot. Ik maakte veel zelf, dat kon ik goed. Mijn moeder was naaister. In de tijd van de toneelschool liep ik altijd rond in beeldige pakjes die ik in Franse bladen zag. Dat kon ik allemaal namaken. Tegenwoordig doe ik zoiets niet meer. Deze broek is van Sissy Boy en mijn laatste auto was domweg een Renaultje 5 in een nette kleur."

Bent u degelijker geworden door de ouderdom?
"Degelijk?! Ben je mal. Ik hecht minder aan uiterlijkheden, dat wel. Maar ik was die interesse eigenlijk al een beetje kwijt voor ik echt oud werd. Dat komt eerder door het vak. Je wordt voor het toneel zo vaak in de make-up gezet en aangekleed; ik kreeg er steeds meer de pest aan. Make-up doe ik tegenwoordig zo min mogelijk. Kijk maar, ik ben nu ook niet opgemaakt. Dan word ik ook niet herkend."

"Om geruisloos de wereld door te gaan, moet ik twee dingen doen: de make-updoos laten staan en mijn mond houden. Mijn stem is nogal herkenbaar. Ik was een keer met mijn dochter op Kreta, in een hotel waar veel Nederlanders verbleven. Die deden gymnastiek aan het zwembad en zo. Wij vonden dat allemaal stiervervelend en hielden ons op de achtergrond. Niemand gaf enig blijk van herkenning. Tot ik na acht dagen een keer riep: 'Ach schat, neem even een witte wijn voor me mee.' Al die koppen mijn kant op! Wel geestig was het."

Ze schenkt bij.

"Hèhè. We hebben echt hard gewerkt vandaag. Het is een mooi stuk, met een zwaar thema. Ik wist weinig van Nederlands-Indië. Idioot eigenlijk. Het is goed me er eens in te verdiepen."

U was acht toen de atoombommen vielen op Hiroshima en Nagasaki. Weet u er nog iets van?
"Ja. Van de hele oorlog wel. Nijmegen is vaak gebombardeerd. Ik kan me herinneren dat mijn vader brandbommen van het dak haalde. Doodeng. We werden niet gerustgesteld door mijn ouders. Ze duwden ons de kelder in en daar zat ik dan te gillen met mijn vingers in mijn oren. Nog steeds kan ik niet tegen onweer, het lawaai van een laag overvliegend vliegtuig of andere harde geluiden."

Twee jaar na de bevrijding stierf Courbois' vader. Zij was toen twaalf jaar. Haar moeder moest in haar eentje zeven kinderen grootbrengen: haar eigen vijf plus twee pleegkinderen die meneer pastoor kwam afleveren in hun huis boven een juwelierszaak, waar haar moeder werkte. Courbois heeft haar enige dochter ook alleen opgevoed.

Ging het alleenstaand moederschap u goed af?
"Nou, ik heb wel klachten gehad, hoor. Ik heb haar te veel meegenomen naar repetities en voorstellingen, denk ik weleens. Ze vond dat niet altijd even leuk, maar ja, ik kon vaak niet anders. Als ik in een periode zowel repeteerde als speelde, was het een boel geregel voor iemand die niet kan organiseren. Ik vraag me nog vaak af hoe ik het voor elkaar kreeg."

En de vader deed niets?
"Hij was later wel betrokken. De eerste jaren hield hij zich afzijdig omdat hij mij van alles kwalijk nam. Het is moeilijk hoor, redelijk contact als je gaat scheiden. Terugkijkend vraag ik me soms af waarom het nou nodig was. We hadden even goed bij elkaar kunnen blijven. In elke relatie kom je gedoe tegen. Ik was steeds weer overtuigd dat ik de ware liefde was tegengekomen, maar het gevoel was na een paar jaar altijd hetzelfde. Ik kon in die tijd verliefdheid, seks en liefde niet onderscheiden. Als de seks minder werd, dacht ik dat de liefde over was."

"Stom natuurlijk. Het gekke is dat mijn drie behoorlijk grote liefdes zich in hetzelfde ritme voltrokken. Twee jaar bij elkaar met zeven jaar ertussen. Hoe vind je die? Met de vader van mijn dochter, met een violist en met Hugo Claus. Na zeven jaar werd ik weer ontzettend verliefd en dacht ik: nu ga ik het echt anders doen. Dan ging het na twee jaar weer mis. Ik ben niet erg geschikt voor relaties, geloof ik."

Wat is uw valkuil?
"Ik had voortdurend het gevoel dat mannen me wilden veranderen. Flauwekul natuurlijk. Nu ik ouder ben, denk ik: ja, hallo, je was natuurlijk ook een hartstikke lastig kind. Expres wegblijven als ik het idee had dat ze wilden dat ik op tijd thuiskwam en zo."

Ze grijnst en gaat nog een keer door het stapeltje oude foto's heen dat naast haar wijnglas ligt. "Ik wilde vroeger vijf kinderen. Dat is er niet van gekomen. Maar ik vind kinderen enig. Ik zit altijd in kinderwagens te loeren. Met mijn kleindochter ben ik hecht. Ze noemde mij vroeger opa. Stonden we op de Albert Cuyp en dan zei ik: 'Geef dat maar aan opa.' Zag je de mensen kijken! Geestig. We hebben dat er wel uit gekregen. Nu noemt ze me opi. Of oop."

Behoedzaam schuift ze de foto's aan de kant. "Ik vind het wel vervelend dat mijn dochter alles straks alleen moet opknappen. Ik ga het haar zo makkelijk mogelijk maken. We hebben al afspraken over mensen die wat mogen komen uitzoeken. Alles wat zij verder niet wil hebben, flikkert ze maar gewoon weg. Alleen mijn foto's niet, die moeten bewaard blijven. Ik ben net begonnen met uitzoeken wie er allemaal opstaan. Jezus, wat een werk. Ik heb vrienden die hun archief netjes in mappen hebben. Bij mij is alles in een doos gekieperd, tussen de krantenknipsels. Ik blijf ook zo lang hangen bij elke foto: was dat in Spanje? Gut, wat had ik daar aan in vredesnaam? En wie zijn dit nu weer? Echt, het duurt uren. Uuuuuren."

Het lijkt me ook ingrijpend, want u komt vast hier een daar een dode tegen.
"Mens, de hele tijd! Het is afschuwelijk. Weer Ramses. Weer Joop. Weer Hugo. Weer Marina (Schat, red.). Vrolijk dat we waren. God, we hadden het zo leuk. Allemaal voorbij en geen schijn van kans dat er eentje terugkomt. Erg vervelend, ja. En er komen er nog zo veel. Ellen Vogel vraagt me geregeld: 'Schat, schatteke, hoe oud ben jij nu?' 77, zeg ik dan. Waarop zij roept: 'Ooooh kindje, je bent nog een puber!' Bijzonder geestig, maar was het maar zo."

Hoe zit uw liefdesleven nu in elkaar?
"Ik heb geen geliefde. Eerlijk gezegd moet ik er ook niet aan denken."

Tot u weer flink verliefd wordt.
"Dat is waar. Je weet nooit wat er gebeurt. Maar ik laat nooit meer een man bij me intrekken. Met mijn grote liefdes ging ik altijd meteen samenwonen. Dat had ik nooit moeten doen. Maar ja, mannen kwamen weleens aanzetten met een koffer met onderbroeken. Wat moet je dan? Alleen bij Hugo ben ik er niet ingetrapt. Hij wou het wel. Hij heeft zelfs een huis voor me gekocht, op de Raamgracht. 'Als ik je niet gewoon kan krijgen, zal ik je kopen,' zei hij. Alles wilde hij. Een kind. Trouwen. Ik heb het altijd afgehouden."

"Toen het uit was - dit is een leuk verhaal - kwam Sylvia Kristel me opzoeken in De Gelaghkamer, een café waar ik graag kwam. Ze vroeg: 'Hoe kan ik die man versieren?' Ik zei: 'Schat, alles op de grond laten vallen, niets opruimen, zo slordig zijn als je kan.' Niet veel later belde ze om te vertellen dat het gelukt was. We deden weleens reünietjes: Sylvia, Elly Claus - zijn eerste vrouw - en ik. De grootste lol hadden we. Die Sylvia was me een nummer hoor. God, wat heb ik gelachen met die vrouw."

Ook al dood. Gaat u vaak naar uitvaarten?
"Zo min mogelijk. Als ik even niet hoef, laat ik het. Ik word er steeds treuriger van. Wie is de volgende, denk ik dan. Maar goed, uitvaarten kunnen ook verschrikkelijk komisch zijn. Vooral als er lekker valse verhalen worden verteld. En daarna flink aan de drank met ontzettende lol. Zo eindigt het bijna altijd bij acteurs. Zo zal het bij mij ook gaan: valse verhalen en wijn. Jammer dat ik het moet missen. Nou ja, eerst maar eens beslissen of ik begraven of gecremeerd wil worden."

Waar neigt u naar?
"Ietsje naar cremeren. Dat heeft met de dood van mijn vader te maken. Kleine kinderen mochten vroeger niet mee naar begrafenissen dus ik heb geen afscheid van hem kunnen nemen. Ik heb daarna jaren nachtmerries gehad over wormen en andere insecten die hem opaten. Ik vond het idee dat hij onder de grond lag zo eng. Maar ja, voor vuur ben ik ook bang, door de oorlog. Het liefst blijf ik boven de grond. Zoals het mausoleum van Oscar Carré. Het zal wel duur zijn. Ik moet dat eens opzoeken op internet, want ja, die oven. Stel nou dat je het toch nog voelt. In de kist kun je tenminste nog een telefoon meenemen. Alleen die wormen..."

Nog een glaasje wijn?
"Een halfje, want ik moet vanavond nog wat dingen lezen. God, wat zitten wij toch lekker in het café hier. Waar was ik. O ja, die wormen. Een paar jaar geleden speelde ik een doodgraver in een stuk van Ivo. Zo'n eng verhaal moest ik vertellen, over welk insect het eerst begint aan je ogen, aan je mond, ga zo maar door. Nou, dat vind ik toch ook niet alles, hoor."

Insecten hebben tenminste een hart, een bloedsomloopje. Een vlam is zo koud. Vuur is handig, maar als je het niet indamt maakt het alles kapot. Waarom zou je dat belonen met jouw lichaam?
"Jaja, als je het zo bekijkt. Ik weet het niet. Weet je, ik ga vaak naar Zorgvlied hè, echt vaak. Dan ga ik op bezoek bij vrienden: Marina, mijn vriendin Olga, de vader van mijn dochter. Bij Ton Lensink, die ligt op een hoek. Ik leg bloemetjes bij Mien Duymaer van Twist, een heel oude actrice die niemand meer kent. Het is zo fantastisch, dat Zorg-vlied. Als ik er uiteindelijk voor kies me te laten verbranden, wil ik daar komen in mijn urn. Ze krijgen een crematorium, wist je dat? Ze zijn aan het bouwen, maar het geld is op. God, nu twijfel ik weer. Ja, ik denk dat ik toch voor begraven kies. Die kloppende harten van spinnen, dat heeft toch wat. Misschien. Ach, ik wil gewoon een feestje met veel wijn."Wat is als u nu terugkijkt de mooiste periode uit uw leven?"Alle tijden met vrienden. Dat is eigenlijk mijn hele leven. Wat toneel betreft mijn jaren bij Toneelgroep Baal. We maakten muziektheater en ik zing graag. Zingen is zo lekker, het doet je de tijd vergeten. De geboorte van mijn dochter natuurlijk. Als je zo'n kind voor het eerst in je armen houdt, weet je toch niet wat je overkomt?"

"Zwanger zijn vond ik trouwens ook geweldig. Toptijd. Heel gezond leven. Geen drankje. Alleen werd ik vreselijk dik. Wij hebben nogal een zware familie, zal ik maar zeggen. We hebben echt gruwelijke aanleg. Toen ik zwanger was, dacht ik dat ik eindelijk kon eten. Ik vond het een feest. Na drie maanden ging men al voor me opstaan in de tram. Ik zit er geen woord van te liegen. En dan moest je vroeger ook nog een soort tent aan, vanaf je nek. Ik was niet om aan te zien. Gelukkig mogen zwangere vrouwen nu hun buikjes laten zien, een meesterlijke vooruitgang. Hoe dan ook, ik moest na drie maanden zwaar op dieet: zoutloos, vetloos, suikerloos. Ik mocht alleen groente en water."

Veel om gelachen waarschijnlijk?
"Verschrikkelijk gelachen. Ja, ik heb veel leuke tijden gekend. Doorgaans ben ik best een positief mens. Ik heb heus ook weleens een depressie, of hoe heet zoiets. Als de duisternis valt, heb ik het bijvoorbeeld vrij moeilijk. L'heure bleue noemde Hugo dat. Hij belde me elke dag op rond die tijd, want hij kon er ook niet tegen. Dan beurden we elkaar op met idiote verhalen. Ik heb het nooit kunnen afschudden. Vrijwel elke dag denk ik: jakkes, het donker komt eraan. Na een uurtje is het weg. Als ik me rottig voel, duurt dat nooit lang. Weet je hoe dat komt? Ik heb één credo: niets gaat zoals je denkt dat het gaat. Je kunt niets voorspellen. Dat is de enige zekerheid. En dat is een lekkere zekerheid, vind ik. Het maakt het leven leuk."

Als je wat ouder bent, kun je wat doemscenario's achter je laten. Lijkt me ook feestelijk.
"Zeker. Ik hoef niet meer bang te zijn voor jeugddementie. Niet gehad, zal ik ook niet krijgen. Hoe gruwelijk mijn dood ook zal worden, ik kan in elk geval terugkijken op een vrij lang en enerverend leven. Netjes heb ik het niet doorgebracht. Daar mag ik dankbaar voor zijn. Dat zeg ik ook vaak over Ramses: dat die man toch 78 is geworden!"

Denkt u dat u oud gaat worden?
"Stokouderdom zit niet bepaald in de familie, maar ik heb het gevoel van wel, gek genoeg. Ik heb helemaal geen zin om dood te gaan. Ik heb vriendinnen die niet kunnen sms'en en absoluut niet meer beginnen aan de iPad. Daar heb ik geen last van. Ik wil eruit. Eten en drinken met vrienden. Spelen. Niet werken is het ergste wat mij kan overkomen. Eigenlijk wil ik gewoon 150 worden. Daar komt het op neer."

Kitty Courbois overleden

'De meest magische stem van het Nederlandse theater klinkt niet meer', schrijft toneelcriticus Simon van den Berg na het overlijden van Kitty Courbois.

Zaterdag overleed ze in Amsterdam op 79-jarige leeftijd aan de gevolgen van een hersenbloeding. Haar collega's en andere bekende Nederlanders hebben geschrokken gereageerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden