PlusBoekrecensie

Kitscherige thriller De geheugenpolitie vertelt een verhaal van alle tijden

De geheugenpolitie vertelt een verhaal van alle tijden, over vergankelijkheid, verlies. Beeld Getty Images
De geheugenpolitie vertelt een verhaal van alle tijden, over vergankelijkheid, verlies.Beeld Getty Images

Verzonnen werelden in de literatuur – ik bedoel daarmee werelden die ver afstaan van de huidige wereld – zijn vaak werelden waarin het niet echt goed gaat. Ook logisch, want aan een conflictloze wereld is voor een schrijver geen eer te behalen. Het leverde schitterende romans op als het verontrustende 1984 (George Orwell) en het griezelige, post-apocalyptische The road (Cormac McCarthy). Aangeschoven is nu de, ik zeg het meteen, kitscherige roman De geheugenpolitie van de Japanse Yoko Ogawa (in 1994 verschenen en nu vertaald). Een dystopie, al zou je het ook een thriller kunnen noemen, en er is ook een parallel te trekken met de huidige maatschappij.

De geheugenpolitie speelt zich af op een eiland zonder naam. Er is geen referentie aan de buitenwereld, aan gebeurtenissen waaraan we kunnen bepalen wanneer deze roman zich afspeelt. Het is niet een hele vreemde wereld want er is sprake van veerboten, bibliotheken, telefoons, restaurants en ga zo maar door.

Toch is er wel degelijk iets goed mis daar op dat eiland. Er verdwijnen dingen. Voorgoed. Hoeden, vogels, rozen. Het werk van de geheugenpolitie. En met die hoeden, vogels en rozen verdwijnen ook de herinneringen aan hoeden, vogels en rozen. In de roman heten ze ‘uitwissingen’.

De vraag is natuurlijk waarom dit gebeurt. En of er iets aan gedaan kan worden, het thrillerelement. Wat blijft er van hen over? (Hier de wat dunne parallel die nu te trekken valt met de hedendaagse maatschappij waarin kroeg-, theater- en bioscoopbezoek zo’n beetje zijn ­uitgewist, en we er allemaal min of meer ­zombies van worden.)

De bedoeling van de geheugenpolitie is duidelijk: totale controle uitoefenen middels het wissen van het geheugen (het dystopische, karakter van de roman). Maar controle waarop?

Het was makkelijker geweest als de geheugenpolitie meteen het geheugen had gewist, dan waren we klaar geweest. Want daar zijn die ­uitwissingen voor, dat de mens steeds minder herinneringen aan wat dan ook meer heeft. Tot… Ja, en daar komen we bij een ander heikel punt. Waarom wil de geheugenpolitie dat eigenlijk?

Dat wordt niet duidelijk. Dat is niet mysterieus, het is een zwaktebod van Ogawa.

Tweede Wereldoorlog

De naamloze vertelster, een schrijver van romans, komt erachter dat haar moeder, die ooit is meegenomen door de Geheugenpolitie, uitgewiste dingen bewaarde in sculpturen die ze maakte. Zij behoorde tot de groep die zich wél die dingen bleef herinneren, het spookbeeld van de Geheugenpolitie. De vertelster, die de ‘gave van het herinneren’ niet bezit, laat haar redacteur R., die de gave wel heeft, bij haar onderduiken, want de geheugenpolitie organiseert razzia’s om deze kwaadaardige personen op te pakken.

Juist. Hier komt levensgroot en overduidelijk een parallel met de Tweede Wereldoorlog om de hoek kijken. Niet toevallig, want Yoko Ogawa was in haar jeugd geobsedeerd door het dagboek van Anne Franks. Om dezelfde beklemming te ervaren sloot de jonge Ogawa zich op in een kast, met een kladblok. Die ervaringen gebruikte ze voor De geheugenpolitie.

De marcherende, intimiderende geheugenpolitie in haar roman laat aan de verbeelding niets te raden over, net als de onderduik van R. bij de naamloze verzetsstrijder, en de angst ontdekt te worden. Weinig subtiel leentjebuur.

Naast deze verhaallijn zijn er de hoofdstukken die hoofdstukken uit de roman zijn die de vertelster aan het schrijven is. Waarin eigenlijk precies hetzelfde verhaal wordt verteld. Overbodig, maar blijkbaar nodig, want op een dag, we zaten er al op te wachten, wordt ook de roman uitgewist. En daarna ook fysieke kenmerken van de mens (het linkerbeen, de rechterarm). Hier wordt de roman potsierlijk. Waarom dan niet meteen de complete mens uitgewist?

De geheugenpolitie vertelt een verhaal van alle tijden, over vergankelijkheid, verlies. ­Universeler kan het niet. Maar over het verlies van herinneringen en vergankelijkheid zijn veel betere en mooiere romans geschreven.

Fictie

Yoko Ogawa
De geheugenpolitie
Vertaald door Luk van Haute, Cossee, €22,99, 320 blz.

null Beeld

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden