Plus

Kim Erkens zingt voor mensen met dementie: 'Muziek raakt ieder mens'

Zangeres Kim Erkens (32) zingt liedjes voor mensen met dementie en maakt er videoportretten van. 'Familieleden kwamen me bedanken. Ze hadden een 'helder' moment bij hem gezien.'

Kim Erkens Beeld Dingena Mol

'Een ­gesprek is vaak niet meer mogelijk bij mensen met dementie, maar muziek maakt iets los," zegt zangeres Kim Erkens. Zij begon, in samenwerking met Stichting Nieuwe Helden, het project Vergeet-mij-liedje waarbij ze een-op-een zingt voor dementerende ouderen.

Daarbij kiest ­Erkens een nummer dat van sentimentele waarde is voor de oudere, zoals een liedje van diens favoriete zanger, een nummer dat gespeeld is op zijn of haar bruiloft of is ­geschreven door een overleden echtgenoot.

"Muziek raakt ieder mens, maar bij dementerende ouderen is het extra bijzonder, ­omdat dat vaak als een van de weinige dingen nog ­binnenkomt," zegt Erkens.

Vergeetmijliedje
"De plek waar ­muziek wordt opgeslagen in de hersenen, is het deel dat als laatste wordt aangetast. In de zorg wordt muziek ook ­gebruikt als communicatiemiddel bij mensen met ­dementie, omdat praten vaak moeizaam gaat. De muziek zorgt dan voor helderheid van geest. Wat die helderheid is, is bij iedereen verschillend."

Erkens neemt alle ontmoetingen op met een camera en plaatst de video's op haar website Vergeetmijliedje.nl. ­Inmiddels staan er achttien videoportretten online, een deel ervan is geëxposeerd bij onder ­andere Tolhuistuin en De brakke grond.

Elk videoportret begint hetzelfde: ­Erkens zet de camera van haar laptop aan en voert een kort gesprek met de geportretteerde. Verschillende reacties volgen; sommigen 'herkennen' Erkens als een oude vriend, anderen brabbelen of voeren een onsamenhangend verhaal op, waarna Erkens begint te zingen.

"Wat er precies gebeurt, weet ik niet. Het is geen wondermiddel of medicijn, maar het zorgt wel voor ­ontspanning bij mensen met dementie. Bij sommige ­dementievormen ontwikkelen mensen tics. Tijdens het zingen merk ik dat die tics langzaam wegvagen en zie ik dat er een soort rust ontstaat. Ook hoor ik van familieleden dat ze bij het terugkijken van de beelden ­gezichtsuitdrukkingen herkennen van vóór de dementie. Dat kan ik natuurlijk niet beoordelen, maar ik vind het mooi om te horen."

Helder
Erkens merkte dat ze goed kan opschieten met dementerende ouderen, toen haar oma er last van kreeg. In tegenstelling tot andere familieleden kostte het Erkens, toen zestien jaar, geen moeite om contact met haar te maken.

"Mijn oma was een conservatieve en gesloten dame. Toen ze dementie kreeg, veranderde haar persoonlijkheid; ze werd zachter en opener. Daardoor verbeterde mijn band met haar juist. Ik nam haar mee uit wandelen in de stad, dan flirtte ze met mannen en kon ze erg geestig uit de hoek komen."

Het zingen kwam twee jaar geleden pas. Erkens, die destijds op uitvaarten zong, kreeg het verzoek om voor een dementerende vader te zingen. Ze deed het, ondanks dat ze heel zenuwachtig was. Een paar weken na hun ontmoeting overleed hij. "Ik zong op zijn uitvaart. Familie­leden die de videobeelden hadden gezien, kwamen me ­bedanken. Ze zeiden dat ze een 'helder' moment bij hem gezien hadden."

Op de videoportretten is te zien hoe de liedjes van Erkens verschillende reacties ontlokken bij de ouderen. Zo lijkt Tiennie tijdens het zingen niet op haar gemak. Tiennies kinderen hebben het lied Zo heerlijk rustig van Wim Sonneveld voor haar uitgekozen. Erkens zet in: 'Heel ­alleen aan het strand. Lekker lui in het zand. Zo heerlijk rustig. Met je hoed heel gracieus. Op de punt van je neus'. "Ik ga weg," zegt Tiennie, en ze loopt abrupt de kamer uit.

Ongefilterde reactie
Een prima reactie, zegt Erkens. "Het is ongefilterd, en daardoor puur. Ik zing niet om te laten horen wat ik kan, maar om een connectie te maken. ­Tiennie is trouwens wel teruggekomen."

Geportretteerden die zich niet goed kunnen uiten met woorden, zoeken vaak lichamelijk contact. Ze pakken de hand van de zangeres of wrijven over haar neus. "Het lijkt wel alsof mijn grenzen voor mensen met ­dementie ruimer liggen. Een aai over de bol vind ik juist fijn, omdat ik dan iets zie gebeuren. Mensen die niet kunnen praten, uiten zich vaak heftiger."

"Zo heb ik een keer voor Jan gezongen. Hij lag in een bed, dat treurig genoeg zijn sterfbed was. Ik zong voor hem en de hele tijd lag hij daar muisstil. Toen het lied was afgelopen, klopte hij met zijn hand op zijn borst. Dat ging door merg en been. Tot dat moment lag hij roerloos in bed, terwijl we al een uur binnen waren."

Weggestopt
Erkens zingt in een intieme setting voor de geportretteerden, maar neemt vervolgens de ontmoeting wel op. Waarom dan toch zo'n ontmoeting publiekelijk maken door het op een website te plaatsen?

"Mensen met dementie worden een beetje weggestopt en vergeten, omdat je niet meer zo veel met ze zou kunnen. Maar ze horen er nog wél bij. Het blijven onze opa's, oma's, vaders en moeders, van wie we houden. Al zitten ze vaak in gesloten inrichtingen, ze hebben nog wel iets bij te dragen aan de maatschappij."

"De videoportretten laten zien wat kwetsbaarheid is; het is bijna kinderlijk, zo vrij. Je raakt met dementie heel veel kwijt, maar het is niet alleen maar zwart en negatief. Ik word heel blij van die filmpjes. Soms moet ik om de ouderen lachen of vind ik ze lief. Ze inspireren me écht, en ik geloof dat ze dat ook bij anderen kunnen doen."

De reeks nieuwe portretten die Erkens opneemt, ­verschijnen vanaf januari op haar website en op ­Dementie.nl. Een familielid, vriend of geliefde met ­dementie opgeven voor een videoportret kan via vergeetmijliedje@gmail.com.

Uit het videoportret van Tiennie, die in eerste instantie boos weg liep toen Kim Erkens (links) begon te zingen Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden