Plus

Kijk de virtuele Marina Abramovic in de ogen in Eye

Marina Abramovic maakt zich zorgen over het klimaat. Met een VR-headset kun je haar redden en met haar de wereld. Althans, dat is het idee van Rising, dat nu is te zien in Eye.

De performance Rising is een ervaring in virtual realityBeeld Marina Abramovi¿/Acute Art

In de performance Rhythm 0 (1974) stelde Marina Abramovic haar lichaam bloot aan extreme ervaringen. Ze onderzocht hoever het publiek gaat als de kunstenaar passief blijft.

Abramovic plaatste 72 objecten op een tafel en legde er instructies bij. Het publiek mocht zes uur lang alles met haar doen: "Ik ben een object." Op de tafel lagen parfum, een stuk brood, een roos, maar ook een schaar, kettingen en een pistool en een kogel.

Het publiek was aanvankelijk aardig voor haar, maar ging haar op zeker moment toch fysiek te lijf en toen het pistool geladen werd, vond de galeriehouder het tijd om in te grijpen.

Glazen tank
Voor haar nieuwste werk stelt de 71-jarige ­performancekunstenaar het publiek opnieuw haar willoze lichaam ter beschikking. Dat wil zeggen, ditmaal gebruikt ze een avatar. Abramovic is de hoofdpersoon in een virtual-reality-installatie, die je in Eye kunt ervaren.

De bezoeker krijgt een VR-headset op en betreedt vervolgens een industriële ruimte met daarin een glazen tank. In die tank staat een virtuele Abramovic. Je kunt dichtbij komen en haar in de ogen kijken.

"De allereerste videogame heb ik lang geleden gespeeld in het noorden van Japan," vertelde Abramovic eerder dit jaar tijdens de presentatie van de installatie in Londen. "In het spel stond je voor een brandend weeshuis en je kon als brandweerman twintig kinderen uit het gebouw redden."

Het gevoel dat je iets goeds doet, wilde ze ook met haar eigen VR-experience overbrengen. En aangezien Abramovic zich zorgen maakt over het klimaat en het voortbestaan van de aarde, is dat het onderwerp van het project geworden.

Houdini
Abramovic vindt het overigens een geweldig idee om kunstenaars VR-installaties te laten ontwerpen, want er zijn volgens haar creatievelingen nodig om nieuwe inhoud te bedenken voor nieuwe media.

"Wat vroeger op televisie gebeurde, was ook heel saai, totdat Nam June Paik met zijn werk TV Buddha iets anders met televisie begon te doen." In dit geval wilde ze niet zozeer een kunstwerk maken, maar dicht bij het genre videogame blijven.

De titel Rising heeft een dubbele betekenis. Het gaat over het stijgen van de zeespiegel, maar vooral over het verhogen van ons bewustzijn van klimaatveranderingen.

De gebruiker wordt uitgenodigd de virtuele Abramovic te redden. Ze zoekt contact met de bezoeker, terwijl haar tank zich langzaam vult met water. Ga je haar helpen om uit haar Houdini-achtige positie te komen, of doe je niets en laat je haar verdrinken?

Tegelijk met Abramovic presenteerde de Engelse beeldhouwer Anish Kapoor een VR-experience in Londen, die misschien volgend jaar in Eye te zien is. De goede bedoelingen van Abramovic liet Kapoor vrolijk weg. Hij gaf toe dat hij tijdens het spelen van Rising een beetje 'naughty' werd van Abramovic' epische am­bities.

Tijdens het spelen wilde hij haar daardoor juist zo snel mogelijk laten verdrinken. "Virtual reality geeft de vrijheid om onethisch te handelen en misschien is dat wel iets goeds. In deze virtuele omgevingen kunnen we ons juist bevrijd voelen van allerlei sociale verplichtingen."

Natte voeten
In Eye hebben we deze mogelijkheid helaas niet. Rising is volgens Abramovic een door­lopend project, dat steeds nieuwe updates krijgt. In de laatste versie is de angel echter uit het werk gehaald.

Je hebt als kijker geen invloed meer op het waterniveau en als het misgaat, zie je haar niet meer spartelend naar adem happen en verdrinken. Het enige wat je kunt doen, is een beetje machteloos om haar heen dralen.

Toegegeven, formeel heeft de bezoeker twee keuzes. Als je niets doet, stijgt het water tot Abramovic' lippen. Vervolgens schakelt het beeld plompverloren naar een andere omgeving.

Je staat ineens op een houten vlot, voor een ijswand, die langzaam instort. Het vallende ijs veroorzaakt hoge golven en daardoor heeft de kijker ineens virtueel natte voeten.

Als je wel iets doet, namelijk je handen uitstrekken naar de avatar van Abramovic, dan word je al eerder naar diezelfde ijsschotsen geteleporteerd. Er is geen werkelijke interactie. Het goede ik-heb-weeskinderen-geredgevoel ontbreekt, evenals Kapoors naughty optie om de hoofdpersoon te laten verdrinken.

Wat overblijft, is de indruk dat deze kunstenaar zichzelf zo belangrijk vindt dat ze haar eigen lot gelijkstelt aan het lot van de hele wereld.

Rising van Marina Abramovic: 15 t/m 30/11 in Eye Filmmuseum. Er zijn nog maar voor enkele ­tijdstippen kaarten over. Zie eyefilm.nl.

Virtual reality in Eye

Rising van Marina Abramovic is onderdeel van het programma Xtended van Eye Filmmuseum. Daarin werden eerder VR-installaties getoond van filmmakers als Paul Auster, Alejandro G. Iñárritu en Laurie Anderson.

In januari volgt The ­Deserted, een VR-­ervaring van Tsai Ming-liang.

Op 27 november om 19.15 uur houdt kunsthistorica Marga van Mechelen een lezing over Abramovic in Eye en op de 26ste en 28ste is er een vertoning van The Artist Is Present (2012).

Deze documentaire volgt de voorbereidingen op Abramovic' gelijknamige retrospectief (2010) in het Museum of Modern Art in New York. Bezoekers werden uitgenodigd tegenover de kunstenaar te zitten, zo kort of lang als ze wilden.

Sinds deze tentoonstelling, waar veel ­celebrity's op afkwamen, is Abramovic een ster in de VS.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden