PlusDansrecensie

Kidd Pivots Revisor is een werk met universele zeggingskracht

Gogols klassieke satire De revisor is wel vaker uitgevoerd als een klucht, maar de bewerking die het Canadese gezelschap Kidd Pivot maakte, is de klucht ver voorbij.

Het is niet voor het eerst dat Kidd Pivot spraak en spel op virtuoze wijze van elkaar loskoppelt. Beeld Michael Slobodian

Razendsnel spreken de acteurs hun teksten uit. Keihard schallen de opgewonden pingpongdialogen uit de speakers. We horen de acteurs luid en duidelijk, maar we zien hen niet. Hun vooraf opgenomen teksten worden op het toneel door een groep uitmuntende dansers beantwoord met griezelig precieze lipsynchronisatie.

De hysterie van corrupte notabelen die vrezen betrapt te worden door een geheimzinnige inspecteur krijgt ook zijn weerslag in beweging. Subtiliteit wordt opzichtig gemeden in de enorm uitvergrote mimiek en gebaren. Gogols klassieke satire (zie kader) is wel vaker uitgevoerd als een klucht, maar de bewerking die het Canadese gezelschap Kidd Pivot maakte, is de klucht ver voorbij. Door de groteske synchronisatie en de rubberachtige bewegingstaal neemt deze Revisor de kijker mee naar het universum waar ook de hyperactieve cartoons van Tex Avery en SpongeBob SquarePants wonen.

Het is niet voor het eerst dat de artistieke beeldbepalers bij Kidd Pivot – schrijver en ­acteur Jonathon Young en choreografe Crystal Pite – spraak en spel op virtuoze wijze van elkaar loskoppelen. In 2015 maakten ze voor het ­Nederlands Dans Theater (waar Pite huischoreograaf is) The Statement. In dat ballet voor vier dansers en een tafel heeft een organisatie fataal geblunderd, waarna de leiding een zondebok zoekt in de lagere echelons.

Een soortgelijk verbaal steekspel zien we terug in de openingsscène van Revisor, waarin de door de aangekondigde inspectie nerveus geworden ambtenaren zich in de onmogelijkste bochten wringen rond een klassiek bureau. Maar anders dan in The Statement, dat de allure had van een politieke thriller, mikt Kidd Pivot in Revisor rechtstreeks op de bulderlachspieren met overdreven dictie en malle loopjes, die niet zouden misstaan in Monty Python’s Ministry of Silly Walks.

Drugsverslaving

Na The Statement werkten Pite en Young hun unieke mix van hoorspel, mime en dans verder uit in Betroffenheit. In deze internationaal bekroonde festivalhit verwerkte Young de traumatiserende dood van zijn dochter en de daarop volgende drugsverslaving tot een rauw-emotionele innerlijke monoloog. 

Tegenover Youngs ­indringende tekst zette Pite een serie ontregelende, circusachtige showballetten, maar ook een tweede akte waarin verstilling en berusting overheersten. Ook in Revisor neemt halverwege de voorstelling reflectieve dans het over van de cartooneske toestanden. Daar ben je dan ook wel aan toe als kijker: op enig moment raak je toch ietwat murw geslagen door zoveel virtuoze kluchterigheid.

Spookachtige echo’s

Het opzettelijk ouderwetse decor met meubels en een deur maakt plaats voor spookachtige verlichting. De dansers ruilen hun naar de tsarentijd verwijzende kostumering in voor hedendaagse danskloffies: shirtjes, wijde broeken en sokken. Flarden van de dialoog keren terug op de band, maar nu ritmischer, soms spookachtig echoënd of gevangen in een koortsachtige tapeloop. In plaats van de tekst te illustreren ­reageert Pite nu meer bespiegelend. Niet het drukke gedoe aan de buitenkant staat hier nog centraal, maar de onderliggende angsten van de personages. Bang zijn ze om ontmaskerd te worden. Bang om de verkeerde persoon aan te zien voor de inspecteur. Bang ook om te blijven ­hangen in het saaie provinciegat waar ze gestationeerd zijn. Pite legt die angsten bloot in haar typerende vloeibare stijl, waarin individuen steeds weer samenklonteren in imposante danserssculpturen.

Vaak is De Revisor door makers uit de kast gehaald om Gogols kritiek op tsaristisch Rusland te reviseren naar misstanden in hun eigen tijd. En ja, het is niet moeilijk om ook Kidd Pivots versie te interpreteren als een commentaar op de perverse afschuifcultuur in de regeringen van (bijvoorbeeld) Trump of Poetin. Met hun gelaagde voorstelling gaan Pite en Young echter verder dan de actualiteit. Door in de eerste helft extreem in te zoomen op de absurditeit van menselijke gedragingen en daarna met distantie de drijfveren te onderzoeken, is Kidd Pivots Revisor een werk met universele zeggingskracht.

Kidd Pivot, Revisor
Internationaal Theater Amsterdam, 11 t/m 13/3

De Revisor

In De revisor (1836/1842) steekt de Oekraïens-Russische schrijver Nikolaj Gogol de draak met corrupte gezags­dragers. Op het Russische platteland zijn de burgemeester en zijn kliek in rep en roer als ze horen dat een inspecteur van de overheid hen komt controleren.

De dorpsnotabelen zien een onbekende reiziger aan voor deze gevreesde revisor. Ze paaien hem met smeergeld. Als de vreemdeling zijn zakken heeft gevuld maakt hij zich uit de voeten, om ontmaskering door de échte revisor te voorkomen.

De Revisor keert regelmatig terug in theaters overal ter wereld en is sinds 1936 ook meermalen verfilmd. Een bekende bewerking is The General Inspector (1949), een Hollywoodmusical met Danny Kaye. In Nederland stond het stuk model voor De Boezemvriend (1982), een dubbeltjesplatte lachfilm met André van Duin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden