Kevin Absillis - Vechten tegen de bierkaai ****

Charles Baudelaire schreef in 1864 een pamflet onder de titel Arm België, een aanklacht waarin de armzalige culturele toestand van onze zuiderburen werd beschreven. Aanleiding was dat hij zijn geplande verzamelde werken niet in Brussel uitgegeven kreeg. En inderdaad, als je in Brussel woonde en schrijver of schilder was, moest je zo snel mogelijk naar Parijs. Tot voor kort gold voor Vlaamse schrijvers iets soortgelijks. Iedere schrijver die ook maar een klein beetje succes had, wilde graag bij een Amsterdamse uitgeverij horen.

Dat was ook al zo toen de Franssprekende studente scheikunde Angèle Manteau eind jaren twintig een kamer huurde bij de in Brussel wonende Jan Greshoff, correspondent voor Het Vaderland en de NRC. Diens huis was een verzamelpunt van Nederlandse schrijvers die in België woonden, met als bekendste gast E. du Perron. Hij noemde de onderhuurster van zijn vriend Engeltje Manteau. De oorspronkelijk Maastrichtse uitgever A.A.M. Stols behoorde ook tot het kringetje en de studente scheikunde werd stagiaire bij hem.

Angèle was in huis genomen omdat Greshoff vond dat zijn kinderen Frans moesten leren. Tegelijkertijd leerde zij perfect Nederlands spreken en raakte ze ervan doordrongen dat de Vlaming gediscrimineerd werd, dat wel zeggen: dat het Vlaams gediscrimineerd werd. Aan de Gentse universiteit bijvoorbeeld was Frans nog de voertaal.

Als gevolg van de crisis moest Stols in 1932 zijn zaken in Brussel opgeven en liet hij de boedel aan Angèle, tenminste wat daar nog van over was. Met veel vernuft, charme en geluk wist ze zich staande te houden. De eerste jaren vooral als boekimporteur van uitgaven uit Nederland, vervolgens met eigen publicaties. En arm België of niet, Manteau wist Johan Daisne, Gerard Walschap, Louis Paul Boon, Hugo Claus, Jef Geeraerts en vele anderen op de markt te brengen. Beroemde boegbeelden, zoals Boon en Claus, namen echter de wijk naar Amsterdam, naar De Arbeiderspers en De Bezige Bij. Uitgeverij Manteau staat model voor dit verdriet van België, het vechten tegen de bierkaai.

De Vlaamse literatuurhistoricus Kevin Absillis heeft nu een verhelderende studie geschreven over het uitgevershuis Manteau. Het is een ingewikkeld, maar boeiend verhaal geworden.

Voor een Nederlandstalige uitgever die literaire kwaliteit hoog in het vaandel zei te hebben, zorgde de relatie met Nederland doorlopend voor grote spanningen. Vlaams literair talent kon zich alleen ontplooien dankzij Nederlandse uitgevershuizen, was de opvatting van het ene kamp. Nee, beweerden anderen, dankzij de goede zorgen van Manteau heeft een stoet schrijvers zich kunnen ontplooien en zijn zij aantrekkelijk gemaakt voor de concurrenten in Nederland.

Absillis is wat verdedigend in zijn argumentatie voor die laatste redenering, maar erkent dat talloze Vlaamse schrijvers in huize Manteau van hun eigenheid werden beroofd, werden 'gedesinfecteerd' en 'met een Nederlands parfum werden besprenkeld'. Haar Nederlandse redacteur Jeroen Brouwers had een dagtaak aan het herschrijven van alle binnengekomen manuscripten, die werden ontdaan van elke zinswending die de Nederlandse lezer aan het Vlaams deed denken.

Hoewel het imprint Manteau nog steeds bestaat, laat Absillis zijn verhaal eindigen in 1970, toen uitgeverij Manteau via ingewikkelde constructies in Nederlandse handen kwam. Angèle Manteau verliet het zinkende schip en trad in dienst bij Elsevier, waar ze later weer zeggenschap kreeg over het ooit door haar gestichte bedrijf.

Over de eerste jaren van uitgeverij Manteau bestond al een boek (van Ernst Bruinsma) en van Angèle Manteau is in 1992 een biografie geschreven door Greta Seghers. Halverwege haar werk aan die biografie ontstond een gigantische ruzie. Erg vriendelijk was die biografie dan ook niet. Maar in de ogen van de bio?graaf was nog niet voldoende duidelijk geworden dat 'de glaciale persoonlijkheid' Manteau van geen kanten deugde. Daarom publiceerde Seghers in 2004 ook nog maar eens een sleutelroman, waarin ze beschreef hoe manipulatief Manteau wel niet was.

Manteau had inmiddels zo veel weerzin tegen Vlaanderen opgebouwd dat ze haar nalatenschap niet aan het Vlaamse archief schonk, maar in de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag deponeerde.

In 2008 overleed ze, niet wetend dat twee jaar later in uitgeversland een aardverschuiving zou volgen. De Vlaamse uitgever Lannoo is eigenaar geworden van een paar prestigieuze Nederlandse uitgeverijen en de Vlaamse Persgroep zwaait de scepter over enkele toonaangevende Nederlandse kranten. Arm Nederland. Het kan verkeren.

Er kan in elk geval een vervolg op dit prachtige boek van Absillis worden geschreven onder de titel De bierkaai die het begaf. (HANS RENDERS)

Kevin Absillis: Vechten tegen de bierkaai.
Over het uitgevershuis van Angèle Manteau (1932-1970)
Meulenhoff/Manteau, €34,95

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden