Plus Tentoonstelling

Kentridge in Eye: animaties van de beladen geschiedenis van Zuid-Afrika

Eye Filmmuseum brengt alle tien ‘geprojecteerde tekeningen’ van de vermaarde Zuid-Afrikaanse kunstenaar William Kentridge voor het eerst samen in één tentoonstelling.

Tentoonstelling / Exhibition William Kentridge, Ten Drawings for Projection, Eye Filmmuseum Beeld Studio Hans Wilschut

Toen de vermaarde Zuid-Afrikaanse kunstenaar en regisseur William Kentridge (Johannesburg 1955) in het voorjaar van 2015 in Eye Filmmuseum exposeerde, maakte hij speciaal voor die tentoonstelling een overweldigende, 45 meter brede achtscherms animatie-installatie: More sweetly play the dance. De tentoonstelling was een enorm succes, de installatie vierde vervolgens ook elders op de wereld triomfen.

Als blijk van waardering schonk Kentridge zijn animatieserie 10 Drawings for Projection (1989-2011) aan het filmmuseum. De aanstelling van Kentridge als associate artist op het (afgelopen) Holland Festival vormde voor Eye de passende aanleiding om de genereuze gift tentoon te stellen – het is voor het eerst dat de serie in zijn geheel te zien is.

Beladen geschiedenis

De Drawings for Projection zijn korte getekende animatiefilms waarin Kentridge – een kind van twee vooraanstaande antiapartheidsadvocaten – de beladen geschiedenis van zijn vaderland vormgeeft, in al haar complexiteit. De (na)dagen van de apartheid, de onlusten, de hoop, de vrijlating van Mandela en de eerste vrije verkiezingen: alles passeert de revue.

Ten Drawings for Projection (boven) en History of the Main Complain. Beeld Courtesy Studio William Kentridge

Zijn kenmerkende animatietechniek, waarbij Kentridge steeds weer delen van zijn houtskooltekeningen weggumt en overtekent, past perfect bij het onderwerp: zo blijven er altijd sporen van het verleden zichtbaar in het heden.

“Ik heb nooit illustraties van apartheid proberen te maken, maar de tekeningen en films kwamen wel voort uit de onmenselijke samenleving die uit de apartheid ontstond,” aldus Kentridge. “Wat mij boeit is een politieke kunst, die meerduidig en tegenstrijdig is: een kunst van onafgemaakte gebaren en een onzekere afloop.”

De liefde van mevrouw Eckstein

De hoofdrollen in zijn geprojecteerde tekeningen worden gespeeld door de steenrijke vastgoedmagnaat/projectontwikkelaar Soho ‘de Weldoener der Burgers’ Eckstein en Felix Teitlebaum, een kleine, stille en dromerige man die moeite heeft zijn plek te vinden in het veranderende Zuid-Afrika. 

Teitlebaum staat vaak naakt voor de spiegel, in een poging via zichzelf de geschiedenis in het gezicht te zien. Het zijn tegenpolen, en toch zijn Eckstein en Teitlebaum afsplitsingen van hetzelfde karakter: Kentridge zelf.

De fictieve vastgoedmagnaat was in een droom tot hem gekomen, vertelde Kentridge later. En hij had nooit kunnen bevroeden dat hij dertig jaar later nog steeds met het personage bezig zou zijn: “Als ik dat had geweten, had ik wel wat beter nagedacht”.

In Johannesburg, 2nd Greatest City after Paris (1989), de eerste in de serie van tien, vechten Soho Eckstein en Felix Teitlebaum om de harten en mijnen van Johannesburg én om de liefde van mevrouw Eckstein. Er is een stoet van berooiden en Soho geeft de armen te eten. Felix geeft mevrouw Eckstein een liefdesgeschenk. Soho en Felix worstelen in de slijkputten van de stad. 

In Other Faces (2011) – vooralsnog het laatste deel, maar er zullen nog filmpjes volgen want ‘de geschiedenis stopt niet’ – keert Kentridge terug naar Johannesburg: Soho Eckstein waart door zijn eigen herinneringen én door een stad vol herinneringen; die stad, waar de geschiedenis overal doorheen sijpelt, speelt de eigenlijke hoofdrol.

Wandkleden

Naast de tien animatiefilms, die in de enorme tentoonstellingsruimte in Eye in afgesloten cabines worden vertoond, is de prikkelende installatie O Sentimental Machine (2015) te zien die Kentridge maakte voor de Biënnale van Istanboel. In een nagebouwde werkruimte van de Russische revolutionair Leon Trotski – inclusief bureau met opengeslagen kasboek en leesbril – worden op vijf schermen historische opnamen vertoond, waarvoor Kentridge onder meer uit de Eyecollectie putte. Zo is er een bijzonder fragment van Trotski die voor de camera een lezing geeft over de toekomst van het communisme – het is bijna slapstick.

Aan de muren hangen acht grote wandtapijten, die Kentridge liet vervaardigen in een lokale weverij in Johannesburg. Kentridge ziet ze als ‘een soort bevroren projecties, draagbare muurschilderingen die je kunt oprollen en naar je volgende paleis kunt dragen’.

De wandkleden sluiten aan bij de rest van Kentridge oeuvre: tegen een achtergrond van landkaarten staan donkere silhouetten van dragers (vluchtelingen, demonstranten, pelgrims) die voor Kentridge de crises, oorlogen en onlusten symboliseren die Zuid-Afrika en de rest van de wereld teisteren.

Ten Drawings for Projection van William Kentridge. T/m 1 september in Eye Filmmuseum. Zondag is er om 14.00 uur een ‘instaprondleiding’ door de tentoonstelling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden