Plus Recensie

Keihard misbruik in een postkoets

Professionele smeerpijp Paul McCarthy persifleert in zijn nieuwe film de westernklassieker Stagecoach. Het bijbehorende virtualrealitywerk maakt de beklemmende ervaring compleet.

Scene uit de film CSSC. Beeld © Paul McCarthy and Damon McCarthy

Het geklikklak van paardenhoeven klinkt, vermengd met het kraken van hout. Buiten trekt een landschap voorbij dat is ingekleurd met rood stof. Binnen in de postkoets zitten zes figuren die tot elkaar veroordeeld zijn voor de duur van de reis. Ogen vernauwen, schieten schichtig weg of stralen onverholen minachting uit. De sfeer is claustrofobisch, de spanning om te snijden.

De oplettende filmliefhebber herkent in de setting van Paul McCarthy’s Coach Stage Stage Coach (CSSC) een verwijzing naar de scène van Quentin Tarantino’s The Hateful Eight waarin vier personen per postkoets door een sneeuwstorm rijden op weg naar Red Rock.

Wie dieper in de filmgeschiedenis duikt, komt uit bij Stagecoach uit 1939. Het is de doorbraakfilm van westerngrootheid en übermacho John Wayne en geldt als een keerpunt in het cowboyfilmgenre. Door aandacht te besteden aan de beweegredenen van zijn personages wist regisseur John Ford het B-filmimago af te schudden.

Het gezelschap dat in deze film een tocht door gevaarlijk indianenterritorium maakt, kan gezien worden als een symbolische afspiegeling van de maatschappij. Filosoof Robert Pippin noemde de film ‘een mythische representatie van het Amerikaanse streven naar politiek betekenisvolle gelijkheid’.

Aankliederen met kots

Dat is gefundenes Fressen voor kunstenaar Paul McCarthy, die vanaf de jaren zestig een groot ­oeuvre heeft opgebouwd waarin hij iconen uit de Amerikaanse populaire cultuur op de hak neemt, maatschappelijke conventies torpedeert en politiek commentaar levert. In zijn meest recente werk, dat komende maand ook te zien is in Eye, is hij zelfs onmiskenbaar actueel. 

De hoofdpersoon in Donald and Daisy Duck Adventure (DADDA) draagt een strogele pruik waarin meteen de haardos van Donald Trump te herkennen valt. Geïnspireerd door Rainer Werner Fassbinders paellawestern Whity laat McCarthy zijn hoofdpersoon in een saloon annex hoerenkast belanden waar hij deelneemt aan een gewelddadige orgie met onder anderen Minnie Mouse, Heidi en Andy Warhol.

Niet bepaald materiaal voor teerhartige kijkers maar subtiliteit is nooit besteed geweest aan McCarthy. In de jaren zeventig maakte hij al video’s in de provocerende geest van de Wiener Aktionisten, maar dan vermengd met de beeldtaal van Hollywood. 

Plastic ledematen werden afgehakt en liters ketchup spoten in het rond. Maar McCarthy schrok er ook niet voor terug om aan te kliederen met echt bloed, kots of stront.

Ook zijn latere beeldhouwwerk staat bol van deze freudiaans te duiden onderwerpen. Zo maakte hij een reusachtige opblaasdrol met de titel Complex Shit en kent iedereen natuurlijk Santa Claus, oftewel Kabouter Buttplug, die sinds begin deze eeuw op het Eendrachtsplein in Rotterdam staat te pronken met zijn buitenmaatse seksspeeltje.

Bangige tandarts

Met CSSC keert McCarthy terug naar zijn favoriete medium video, hoewel hij het nu combineert met virtual reality – een nieuwe stap voor de inmiddels 73-jarige kunstenaar. Film en VR-productie zijn individueel te bekijken maar het loont de moeite een combinatiekaartje te kopen. 

De werken versterken elkaar waardoor de impact verder gaat dan de mengeling van walging, irritatie en clandestiene opwinding die de film in eerste instantie opwekt.

In CSSC zitten we bijna op schoot bij een bont gezelschap: de hoer Mary Magdalene, een diabolisch grijnzende revolverheld in roze outfit die zegt Jesus Cryst te heten, de predikant Ronald Raygun en zijn breiende vrouw Nancy, de kinderlijke commercialactrice Eve en de bangige tandarts Adam. Flessen whisky worden doorgegeven en in hoog tempo geleegd. De elliptische onzindialoog staat bol van de fuck you’s.

Het duurt dan ook niet lang voordat de situatie volledig ontspoort, net als de camera, die soms op zijn zijkant terechtkomt en het volgende moment weer door de koets stuitert om tot rust te komen in een monochroom vlak van steeds een andere maar altijd zeer kunstmatige kleur.

Verziekte geestesgesteldheid

In de meeste westerns triomferen uiteindelijk het recht en het moreel goede. Maar niet bij McCarthy. De onschuldige Adam en Eve, karikaturen van de mens voor de zondeval, worden keihard misbruikt door hun reisgenoten, die de veelzeggende namen dragen van religieuze en politieke figuren. 

Zoals de postkoets in het oorspronkelijke Stagecoach een miniversie verbeeldt van de maatschappij, zo is McCarthy’s rijdende cocon het decor – de ‘stage’ uit de titel – voor de verziekte collectieve geestesgesteldheid van hedendaags Amerika waar toxische mannelijkheid, bruut machtsmisbruik en gebral de boventoon voeren.

De eindeloze herhalingen in de film krijgen in het VR-werk Mary and Eve een visuele vertaling. Steeds meer duplicaten van de hoer en de actrice duiken op, lopen in elkaar over en komen ongemakkelijk dichtbij. 

In een paar van de elf versies die McCarthy maakte, bewegen vloeren, plafonds en wanden op misselijkmakende wijze heen en weer. Meer dan een virtuele werkelijkheid is dit een nachtmerrieachtig paralleluniversum. Maar de emoties die het oproept, zijn bijzonder echt en heftig.

Paul McCarthy: CSSC Coach Stage Stage Coach. 29 juli, 4 en 7 augustus in Filmmuseum Eye.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden