Plus Achtergrond

Kattenfilmpjes op het grote doek

In vijftig filmhuizen in heel Nederland draait vrijdag CatVideoFest, een 70 minuten durende compilatiefilm van kattenvideo’s. Wat maakt die filmpjes toch zo populair en verslavend?

Beeld Getty Images

Tijdens werk, op de bank, in de trein, voor het slapen: vanaf onze laptops en smartphones kijken we massaal het een na het andere kattenfilmpje. Een kat die een beer de boom in jaagt, een kat die in bad valt, een kat die een haarborstel aanvalt, het is een minieme greep uit de kattenfilmpjes online. 

Maar waarom zou je die filmpjes uitsluitend op een klein scherm bekijken? ‘The bigger, the better’ is het motto in Amerika en dus vertonen de bioscopen daar een verzamelfilm van de leukste kattenfilmpjes van dat jaar: CatVideoFest.

“Meer dan een uur lang kattenfilmpjes kijken, is dat wel leuk?” vroeg Mei-Ling Djoa van Cinema Delicatessen zich af. Maar na het succes van de kattendocumentaire Kedi, over Turkse straatkatten, besloot de Amsterdamse filmdistributeur de gok te wagen. 

Tijdens Wereld Kattendag op 8 augustus was de voorpremière. Djoa: “Het was stijf uitverkocht en ontzettend leuk. Dat ogenschijnlijk simpele internetfilmpjes zoveel los maken is tof om te zien. De hele zaal leeft mee: lachen bij klunzige katten, ‘aww’ bij kittens.” Wegens het grote succes organiseert Djoa volgende week tijdens Dierendag weer een vertoning.

Kikkerfilmpjes

Wat maakt kattenfilmpjes toch zo populair? Volgens Maarten Reesink, media- en cultuurwetenschapper en docent Animal Studies aan de Universiteit van Amsterdam, heeft dat verschillende oorzaken. In de eerste plaats het simpele feit dat ze in ons dagelijks leven aanwezig zijn. 

“Misschien zouden kikkerfilmpjes leuker zijn, maar je moet wel net op het juiste moment op de juiste plek zijn om hun acties te kunnen filmen. De kans dat je dat lukt, is bij katten veel groter. Puur op basis van aanwezigheid.”

De komst van de mobiele telefoon met camera heeft ook een grote rol gespeeld. Moest vroeger de camcorder eerst van zolder worden gehaald om een geinige homevideo te maken, inmiddels heeft iedereen een smartphone in z’n zak en met een druk op de knop slinger je de boel het wereld wijde web in. Het resultaat: miljoenen kattenfilmpjes, kattengifjes, kattenplaatjes en kattenmemes. 

Goed voor dagenlang kattenkijkplezier én een alsmaar groeiende kattencult: naast de compilatiefilm CatVideoFest worden er wereldwijd filmavonden en festivals voor kattenfilmpjes georganiseerd en sommige katten – zoals de immer chagrijnige (onlangs overleden) Grumpy Cat en de aandoenlijk lelijke Lil Bub – hebben inmiddels een ware sterrenstatus.

Hinderlaagjagers

Misvormde katten, vallende katten, knappe katten, springende katten, apporterende katten, schattige katten. Wat ze ook doen, kattenfilmpjes kijken is verslavend. En ben je eenmaal in het kattenfilmpjesweb gestrikt, dan is het moeilijk er nog uit te komen. 

Reesink: “Zo’n 40 tot 30 miljoen jaar geleden zijn honden en katten evolutionair gezien uit elkaar ­gegaan. Honden werden duurloopjagers: ze rennen net zo lang achter hun prooi aan totdat de prooi vermoeider is dan zijzelf. Katten zijn hinderlaagjagers: ze gaan op, in of onder iets zitten en vallen plotseling aan. Het moet in drie seconden gebeurd zijn. Dat is natuurlijk veel leuker om naar te kijken: het is snel, abrupt en visueel. Het zijn net slapstickacteurs.” 

De perfecte eigenschappen voor een internetfilmpje. In een paar seconden wordt een hapklaar verhaal verteld en voor je het weet klik je de volgende video aan ‘want hij duurt toch maar tien seconden.’ En nog een. En nog een. Oké nog eentje dan.

Instant comfort

Daar komt bij dat katten een rustgevende werking op ons hebben: het brommende spingeluid dat ze maken zorgt voor een instant gevoel van comfort. Maar dat niet alleen. Reesink: “Katten hebben overal schijt aan. In een wereld waarin we steeds meer gestrest raken omdat we worden gesurveilleerd, gecontroleerd en in een keurslijf worden geduwd, zien we katten als het antigif. Zij worden ook in de gaten gehouden en gefilmd, maar het interesseert ze niet. Ze zijn solitair, trekken zich niets aan van de wereld en blijven relaxed. Dat willen wij ook.”

Tegelijkertijd herkennen we ons in de kattenfilmpjes. Althans, we herkennen vooral onze katten in de filmpjes. Reesink: “Door de focus op het fysieke aspect, zijn kattenfilmpjes vrij inwisselbaar. Hondenfilmpjes zijn leuk omdat honden direct interacteren met de camera, oftewel: hun baasje. Hoe ze dat doen, verschilt per hond en baasje, daarin herkent niet iedereen zich. Door het slapstickgehalte van kattenfilmpjes is dat anders. Zo’n rare sprong? Dat had jouw kat ook kunnen doen. Door die herkenning blijf je kijken.”

Herkenning is sowieso een van de belangrijke redenen dat katten zulke populaire huisdieren zijn. Reesink: “Katten en honden houden een jeugdig uiterlijk, dat noemen we neotenie: een relatief groot hoofd met grote ogen en oren. Ze lijken op onze baby’s. Op die emotie wordt met kinderfilmpjes en Disneyfiguren ook ingespeeld. We vinden het gewoon ontzettend cute.”

Zijn opspringende kittens die zich geen zak aantrekken van de wereld om hen heen dan dé formule voor het ultieme viral kattenfilmpje? Reesink weet het niet. “Of er überhaupt één formule is, betwijfel ik. Kittens zijn überleuke katten, maar volwassen katten maken weer leukere, gracieuze bewegingen. Het spreekt allemaal aan.” Een ding is zeker: in CatVideoFest passeren alle varianten de revue.

Steffi Posthumus

Vier locaties

In Amsterdam is CatVideoFest op 4 oktober te zien in Cinecenter, De Filmhallen en Studio K en op 6 oktober in De Omval in Diemen. Traditiegetrouw gaat een deel van de inkomsten naar ­lokale organisaties voor de opvang van katten en dierenwelzijn, waaronder Stichting Amsterdamse zwerfkatten en de Poezenboot.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden