Achtergrond

Kattenburg krijgt eindelijk zijn plaats in de muziekgeschiedenis

De Leo Smit Stichting vecht al bijna 25 jaar voor de bekendheid van Joodse componisten uit de eerste helft van de twintigste eeuw. Met de korte film De blues van Kattenburg hopen ze een groot publiek te bereiken.

Bladmuziek van de in Auschwitz vermoorde Dick Kattenburg met daarop een zelfportret van de componist.Beeld Leo Smit Stichting

Kent u Bob Hanf? Of Paul Hermann? Dick Kattenburg misschien? Waarschijnlijk niet, zelfs de liefhebbers van klassieke muziek niet. In de Tweede Wereldoorlog werd een dubbele moord op deze Joodse muzikanten gepleegd: ze werden door de nazi’s vermoord en hun muziek werd vernietigd.

Zeker laatstgenoemde zou een glansrijke carrière tegemoet zijn gegaan als de nazi’s Nederland niet waren binnengevallen in 1940. Amsterdammer Dick Kattenburg stierf in 1944 in Auschwitz, amper 25 jaar oud.

De Leo Smit Stichting – de naam­gever was ook een van deze componisten – zet zich al bijna 25 jaar in om de 32 door de nazi’s vermoorde Nederlandse componisten uit de vergetelheid te halen. Met jaarlijks onderzoeken, voorstellingen en concerten wil de stichting de Joodse musici hun hun rechtmatige plek in de muziekgeschiedenis geven.

Het grote publiek bereiken is lastig, vindt Eleonore Pameijer, artistiek coördinator van de Leo Smit Stichting. “We spelen geen Mahler, Bach of Mozart. Het is hard werken om muziekstukken die na de oorlog nooit meer zijn gespeeld onder de aandacht te brengen. We zijn met kleine vuistjes op de deur aan het bonzen. Zelfs op het conservatorium zijn deze Joodse componisten volslagen onbekend.”

In het kader van 75 jaar bevrijding wisten herdenkingscomités de stichting ineens beter te vinden. In heel Nederland was er interesse voor de muziektheatervoorstelling De blues van Kattenburg over Dick Kattenburg. “Eindelijk werden we plat gebeld, de componisten zouden de aandacht krijgen die ze al decennia lang verdienden,” zegt Pameijer.

Lekkere melodieën

Zo ver kwam het echter niet. De voorstellingen in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Haarlem en ruim tien andere steden werden vanwege de coronamaatregelen afgeblazen. “Als ik mijn agenda bekijk, kan ik wel huilen. Alles is geannuleerd.”

Toch was alle moeite niet voor niets. De Leo Smit Stichting besloot van De blues van Kattenburg een korte film te maken. Die is nu online gratis te bekijken op het YouTubekanaal van de Leo Smit Stichting.

“Kattenburgs muziek overstijgt het stempel klassiek, hij gebruikte in zijn partituren jazzelementen en lekkere melodieën,” zegt Pameijer, die in de film als fluitiste optreedt. “Ook leken zullen zijn muziek waarderen.”

Kattenburgs muziek leek aanvankelijk verdampt. Een vooroorlogse recensie was er wel: ‘Werk dat van grote vakbeheersing getuigt en persoonlijke talent demonstreert waarmee we verdere ontwikkeling met grote belangstelling tegemoet zien.’

Zonder een onlangs op een zolder gevonden koffer zouden we nu niet weten waar de recensent het over had en waren de voorstelling en de film er nooit gekomen. In de koffer zaten namelijk stapels bladmuziek inclusief correspondentie met Leo Smit, de leermeester van Kattenburg voor en tijdens de oorlogsjaren. Leden van de stichting voelden meteen dat Kattenburg een voorstelling verdiende.

Commentaar

Pameijer: “Ik had gewoon kippenvel toen ik de brieven van Smit en Kattenburg las. Ik hoorde ze bijna met elkaar praten. Van elke Joodse componist die we tegenkomen, proberen we alles te weten komen. Door het contact met Smit was de interesse in Kattenburg nog groter.”

De film gaat over twee mannen die tijdens de oorlog zelfs nog denken in muziek. Hoewel Smit thuis blijft, duikt Kattenburg onder. De fysieke lessen worden vervangen door brieven met commentaar op de laatste muziekstukken.

Voor een rusteloze ziel als Kattenburg, wiens ambities als filmmuziekcomponist groter waren dan Amsterdam, ging de briefwisseling te traag. Zijn ambitie ging niet gebukt onder zijn onderduikperiode. Als begin-twintiger schreef hij het ene muziekstuk na het andere.

In de twintigste eeuw zouden die partituren nooit gespeeld worden. Smits knipte zijn naam van alle bladmuziek voor hij op transport werd gesteld naar Sobibor, de stukken van Kattenburg verdwenen. “Tot ze onlangs werden gevonden,” zegt Pa­meijer. “Kattenburg krijgt nu de aandacht die hij 75 jaar geleden op zijn minst had verdiend.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden