Plus

Kanker uitgelegd aan kinderen: Waantje krijgt de 'knarser'

Caroline Ligthart (51) schreef het vrolijke Waantje Krijgt de Knarser voor kinderen met kanker, dat zaterdag wordt gepresenteerd in het VUmc. 'Mijn boodschap is dat je het makkelijker voor jezelf kunt maken.'

Ligthart: 'Ik ben als een razende gaan schrijven' Beeld Ymke Hemminga

Had ze die dag niet met die Amerikaan op de 'camino' gelopen, de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela, dan was dit boek er nooit gekomen.

Ze was met hem aan de praat geraakt over het ziektetraject dat ze nog maar net achter de rug had, het gesprek was op kinderen gekomen en hoe leuk ze die vindt en op haar schrijverschap, waarna de Amerikaan had gezegd: "Je moet een boek schrijven voor kinderen met kanker." De tranen waren haar in de ogen gesprongen. Het was 2014 en vanaf dat ­moment kreeg ze haast.

Eerst was er de openhartoperatie geweest, in 2012. "Ik riep toen nog: gelukkig is het geen kanker, want dat is veel erger. Dan ben je altijd bang dat het terugkomt," zegt schrijfster Caroline Ligthart, grote bos krullen, opvallend blauwe ogen en een brede lach. De ironie van het lot: een jaar later werd borstkanker geconstateerd en onderging ze twee operaties, 21 bestralingen en zes chemokuren.

In de greep
Toen ze tussen de vierde en vijfde chemo in een enorme dip was beland, zei haar drie jaar jongere broer: ga een vakantie boeken voor straks, naar Thailand of zo, dan heb je iets om naar uit te kijken. "Ben je gek geworden? zei ik. 'Of ga naar Santiago lopen,' opperde hij toen, wetend hoeveel ik van wandelen hou."

"Eerst dacht ik: in file lopen met allemaal andere mensen die het ook moeilijk hebben gehad, nee hoor, niks voor mij. Maar toch: het plannen, ervoor trainen, het kreeg me in de greep. Toen kreeg ik last van mijn knieën. Nee, serieus."

Ze dacht: heb ik die hartoperatie en die chemo overleefd, het zal me niet gebeuren dat ik door mijn knieën niet naar Santiago kan lopen. Met fysiotherapie kon ze door. Al kwam er toen ook nog een longontsteking overheen.

Maar drie maanden na haar laatste chemo liep ze dan toch op de Camino de Santiago, naast die Amerikaan, ene Dan Grumley, die een scheiding te verwerken had. Totaal out of the blue kwam dat idee voor een boek, maar toen ze terug was, is ze meteen gaan zitten.

"Ik ben als een razende gaan schrijven. Ik dacht: als ik het niet haal, moet dat boek wel af zijn, of zover af dat ­iemand anders het af kan maken. Die angst voor de dood kwam pas toen alles achter de rug was."

En zo kwam Waantje Krijgt de Knarser tot stand, geïllustreerd door Ymke Hemminga en in eigen beheer uitgegeven. Want als auteur van de roman Russisch water (2011, Nieuw Amsterdam) en de verhalenbundel Tweedehands bloemen (2015, Ambo/Anthos) zat ze tussen twee uitgevers in, en ze wist hoe lang het duurt voordat je met een boek bij een uitgever binnen bent.

Caroline Ligthart schreef eerder Russisch water en Tweedehands bloemen Beeld Yvonne Witte

Gelukkig liep de crowdfundingactie vlot. Dat onbekenden geld gaven en geloof hechtten aan haar heldin Waantje, die op de horizon woont met de ­Horizonnetjes en altijd iedereen voor het ergste probeert te behoeden tot het háár overkomt, was voor Ligthart een bijzondere ­ervaring.

"Die ­horizon als wereld bestond voor mij al - ik was al eerder begonnen aan een boek met verhaaltjes voor het slapengaan, waarin elke keer een ander figuurtje centraal stond. En nu had ik besloten dat Waantje kanker moest krijgen, en dat vond ik zo zielig."

'Kladderadatsj'
Maar het woord kanker gebruikt ze niet; Waantje krijgt de 'knarser' zoals een verpleegkundige 'beterschap' heet, een infuus een 'prikin' en chemo 'kladderadatsj'. Haar ­favoriete vondst is 'binnenstebuiten' voor operatie. "Ik heb het niet ingewikkelder willen maken voor kinderen, maar als je de hele tijd woorden als kanker en chemo gebruikt in een boek met zo'n sprookjesachtige sfeer, klopt het niet."

Ze heeft haar boek 'getest' op patiënte Jacinta van twaalf en haar schoolklas. "Zij was het belangrijkst voor mij, maar het boek bleek breder aan te slaan. Een leerling zei: 'Ik snap nu beter wat er met opa is gebeurd.' Kinderen konden zich ook meer inleven in Jacinta. Ik had dat vooraf niet zo ingeschat, maar er is natuurlijk nauwelijks iets over kanker voor kinderen van die leeftijd, en zeker niet iets dat ook nog vrolijk is."

Waar haar eerdere boeken best heftig waren, heeft ze dit onderwerp juist lichtvoetig willen brengen. Zoals ze zelf ook haar ziekte benaderde. Ze deed alsof de chemo limonade was, had bedacht dat het bestralingsapparaat een verjongingsmachine was. Niet dat ze dat toen aan iemand vertelde, maar voor haar boek kon ze het gebruiken. ­

"Iedereen zei toen ik aan de chemo moest: 'Dat is gif!' Maar ik dacht: ja, gif, maar het moet mij wel redden. Ik kreeg de meest verschrikkelijke verhalen te horen, nog voor het moest beginnen. Ik zei: dat wil ik niet weten, ik zie het wel, ik denk dat het mee zal vallen. Zij dachten: die is aan het verdringen, maar ignorance is bliss. Als ik nu nog een keer zou moeten, is dat wel een ­ander verhaal."

Achter in haar boek komt ze met een aantal 'trucjes' om het leed te verzachten: zet een wensbril op als je behoefte hebt om te vluchten, maak een uitstapje in je hoofd. Zie je kladderadatsj als een ongelooflijk groot leger, als druppels vechtersbazen.

"Mijn boodschap is dat je op verschillende manieren ziek kunt zijn en dat je het moeilijker of makkelijker voor jezelf kunt maken. Dat je in dat heel zware proces, dat het toch is, nog zelf keuzes hebt. Je hoeft geen voorschot te nemen op ellende."

Of, zoals Waantje in het boek: "Ze neemt zich voor het zichzelf minder moeilijk te maken. Dan blijft er nog genoeg moeilijks over."

Kaal
Als Ligthart terugblikt op haar reactie toen ze zelf haar haar verloor, de plukken die zomaar onder de douche eraf spoelden, vindt ze dat onwerkelijk. Eerst stond ze een beetje verkrampt, daarna dacht ze: hoe kan ik dit leuk voor ­mezelf maken?

"Daar moest ik zelf weer een beetje om ­giechelen. Ik zong 'bye bye baby, bye bye.' De spiegel als grootste obstakel, want dan zie je er meteen heel ziek uit."

En ja, ze schrok zich dood toen ze zichzelf zo zag. Maar daarna keek ze verder naar Zomergasten, met Wouter Bos.

"Niet dat ik daar veel van heb gevolgd, maar geen traan heb ik gelaten. Toen ik de eerste versie van Waantje een tijdje had laten liggen omdat de illustratrice bezig was, besefte ik dat er geen angst voor de dood in zat. Geen verdriet. Precies zoals ik het proces zelf had ondergaan. Ik heb dat onderdrukt, ik hoor het van meer mensen: dat je je heel goed kunt houden en je omgeving zich eigenlijk grotere zorgen maakt."

Nu laat ze Waantje wél huilen. Als haar haren eraf gaan, het moment dat ze beseft dat ze dood kan gaan, of omdat het overal zo'n pijn doet. Maar de Horizonnetjes zorgen voor haar tot het 'grootste, beste en langste feest dat er ooit op de Horizon is gehouden', waar om het hardst wordt gedanst uit opluchting en van geluk dat Waantje beter is geworden. "Een goed einde, iets anders zou ik kinderen niet willen aandoen."

De Vereniging Ouders, Kinderen en Kanker krijgt honderd exemplaren van het boek, maar Waantje, daarvan is Ligthart overtuigd, zal haar weg ook verder in de wereld vinden. "Het is zo veel meer dan een boek over ziekte, er zitten zo veel andere problemen in waar kinderen mee kampen.

Van stotteren tot onzekerheid en pesten. Want het leven om je heen gaat door als je de knarser krijgt, en het moet niet zo zijn dat anderen niet over hun problemen mogen praten omdat die 'niks' zijn vergeleken met die van jou, zoals mensen soms denken."

Waantje Krijgt de Knarser (7-12 jaar), Caroline Ligthart, uitgeverij Ligthart, €19,95 euro. Per boek gaat €1 naar Stichting Kinderen Kankervrij. ­

Ligthart: 'Ik heb het niet ingewikkelder willen maken voor kinderen' Beeld Ymke Hemminga
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden