Plus

Jurgen van den Berg: 'Die hardheid van mensen, ik kan daar niet aan wennen'

Het NOS Radio 1 Journaal heeft sinds anderhalf jaar een ander geluid. Dat gaat gepaard met wat kritiek, maar het ochtendprogramma wint wel luisteraars terug. Anchor Jurgen van den Berg schuwt de schwung niet. 'Het moet geen cabaretshow zijn.'

Jurgen van den Berg: 'Ik kom blijkbaar niet van het beeld van vrouwen­verslinder af' Beeld Merlijn Doomernik

Een echte slaper is Jurgen van den Berg (52), bijna anderhalf jaar presentator van het NOS ­Radio 1 Journaal, niet. Begin 2016 nam hij de microfoon over van Frederique de Jong en Marcel Oosten.

Het doel: de vroege ochtend op NPO Radio 1 wat toegankelijker maken, en als het even kan, mag er best eens gelachen worden.

Een show tussen zes en half tien in de ochtend betekent dat Van den Berg elke dag om vier uur naast zijn bed staat. En hij is niet van het monnikenbestaan: er moet af en toe gewoon doordeweeks gepopquizt worden. Niet zelden duurt de nacht slechts een uurtje of vier.

Vanaf het begin ligt het vernieuwde Radio 1 Journaal onder een vergrootglas: al in de tweede week klaagde de Volkskrant over een gebrek aan diepgang en een kinderachtige toon. Van den Berg reageerde met een open brief.

"Dat zou ik nu niet meer zo snel doen. Ik ben ook wel klaar met dat stukje. Dat was anderhalf jaar geleden, het zijn ouwe koeien. Waar het in het algemeen om draait: iedereen mag kritiek hebben op het Radio 1 Journaal, maar het moet niet kwaad bedoeld zijn. Een ander afzeiken is erg makkelijk, zeker als een programma nog in de opbouwfase zit."

Naast de kritiek was er ook al snel de lof voor de lossere stijl die Van den Berg hanteert. Bovendien ziet het programma zich inmiddels gesteund door de luistercijfers.

Bent u tevreden met het Radio 1 Journaal zoals het nu te horen is?
"Ik zeg niet dat we er al zijn, maar het eerste jaar is gewoon goed geweest. In het begin moesten luisteraars - en overduidelijk ook de critici - wennen aan de nieuwe toon die mijn manier van presenteren met zich meebrengt. Ik zoek soms de grenzen op, flap er af en toe wat uit. Dat houdt het menselijk."

"De negatieve reacties zijn wel verstomd, al kreeg ik afgelopen week op Twitter nog een berichtje van een mevrouw die niet begreep dat ik een paar dagen vakantie had opgenomen. #meldpuntjurgenvdberg stond erbij. Ik begrijp zoiets niet, maar vat het maar zo op dat ze op die manier uitte dat ze me miste."

Bij uw aantreden beschreef u dat het NOS Radio 1 Journaal een luisterpanel had geraadpleegd: de panelleden, die minimaal drie keer per week naar het ochtendjournaal luisterden, deden dat vooral om functionele redenen.
"Ja, het programma werd als een gegeven gezien. 'Handig' in de auto en 'fijn' om er de krant bij te lezen. De vaste luisteraars konden moeilijk benoemen wat ze prettig vonden aan het programma. Ik vind dat het Radio 1 Journaal meer een radioprogramma met veel nieuws moet zijn dan een nieuwsprogramma op de radio."

"Vroeger zetten mensen de radio aan om even snel bijgepraat te worden met het nieuws van de dag. Dat is niet genoeg: als je wakker wordt kijk je op nu.nl of NOS.nl. Wij moeten achtergronden en diepgang bieden. Er mocht ook best wat meer karakter in."

"Het marktaandeel is significant gestegen en we zien dat ons eerste uur, tussen zes en zeven, veel beter beluisterd wordt dan voorheen. Daar steken we veel energie in. In het begin waren de correspondenten daar nog wel eens humeurig over, zij werden steeds vroeg uit bed gebeld."

U stelde als voorwaarde dat er een vast team kwam bij het programma.
"Daar heeft de NOS ook zijn nek voor uitgestoken. Ik vind het belangrijk dat je met een eigen team werkt, ook al moet je achter de schermen soms als een evangelist de uitgangspunten benadrukken. Het is de enige manier om een gedeelde verantwoordelijkheid te creëren bij de makers."

"Gio Lippens voor sport, Joost Vullings voor politiek Den Haag, Nik Wouters voor economisch nieuws. Amber Brantsen, mijn geweldige co-host, gaat ons helaas alweer verlaten. Ze schuift een paar bureaus op en sluit aan bij het Journaal op tv."

"Dat vind ik natuurlijk jammer, omdat we als duo steeds meer een vaste waarde in de ochtend worden, maar ik heb er altijd rekening mee gehouden en gun het haar van harte. Met het vaste team pakken we de luisteraars goed beet, denk ik. Het gaat steeds beter; nu moeten we naar een volgende fase."

Wat is een volgende fase?
"Dat we nóg meer de toon van de dag bepalen. Rond de verkiezingen zonden we twee weken uit vanuit Den Haag, alle lijsttrekkers kwamen bij ons aan tafel. Rutte als laatste. Hij kwam binnen en zei: 'Meneer Van den Berg, ik sta elke ochtend met u op.'"

"Je kent Rutte een beetje, die zegt zoiets tegen iedereen, maar daarna vertelde hij inhoudelijk over het programma en zei hij dat zijn wekkerradio elke ochtend afgaat om half 7, als ik mijn eigen liedje draai. Dat confronteerde me wel even met het feit dat ze allemaal naar ons luisteren. Dan mag je ook verwachten dat wij, als programma, meer zaken agenderen."

Wordt er al meer gelachen?
"Dat streven is misschien een beetje verkeerd geïnterpreteerd. Het moet geen cabaretshow zijn. Ik probeer gewoon dicht bij mezelf te blijven. Als ik een plaatje draai, wil ik daar een anekdote over kunnen vertellen. Maar als het over zoiets als de aanslag in Manchester gaat, ga ik natuurlijk niet schijtlollig zitten doen. Bij mij is niets gescript, het gaat altijd op gevoel."

De dag na het Oekraïnereferendum vroeg u Jan Roos, die namens het Nee-kamp zegevierde, of hij wakker was geworden met een lichte erectie.
"Ja, dat bedacht ik in de laatste dertig seconden van het plaatje dat vóór dat gesprek opstond. Ik vond het wel geëigend, omdat het ook de manier is waarop hij zo'n gesprek zou beginnen. Als ik Plasterk had gebeld, had ik dat natuurlijk niet gedaan."

"Marcel Gelauff, hoofdredacteur van NOS Nieuws, noemde het later als voorbeeld van het feit dat de NOS ook weleens een andere toon aanslaat. Ik weet niet of dit het meest geslaagde voorbeeld was, haha. Het punt is: het gebeurde spontaan en ik wil dat toelaten. Ik ben geen robot. Het wordt alleen meteen uitgelicht omdat mensen het niet gewend zijn op Radio 1."

Staat uw leven in het teken van de dagelijkse uitzending?
"Eigenlijk sta ik de hele dag aan. Als er iets voorbijkomt, stuur ik het naar de redactie. Mensen vragen vaak naar het vroege opstaan, maar dat valt mee. Ik ga best laat naar bed, meestal na Nieuwsuur of Pauw, maar ik slaap overdag nog twee tot drie uurtjes. Het scheelt misschien dat ik alleen woon; die ruimte heb ik nodig. Mijn vriendin woont in Amsterdam en zie ik vooral in het weekend. Lekker overzichtelijk."

In een interview met het AD werd u de Jeroen Pauw van de radio genoemd.
"Ja, dat is onzinnig. Ik kom blijkbaar niet van het beeld van vrouwenverslinder af. Iemand heeft die vergelijking met Jeroen een keer de wereld in geslingerd en doordat jij het vraagt, blijft het weer hangen. Ik vind dat helemaal niet fijn, eigenlijk." Dan, met een glimlach: "Als iemand erover begint, vraag ik altijd of hij/zij het over mijn interviewkwaliteiten heeft."

In hoeverre verschillen uw werkzaamheden van die van iemand als Jeroen Pauw?
"Laatst ging het weer over de salarissen van collega's bij de publieke omroep. Bij Radio 1 word ik gewoon netjes volgens de cao betaald, ik klaag nergens over, maar als je kijkt wat wij ervoor doen, is dat misschien best te vergelijken met een actualiteitenprogramma op tv. Toch wordt er anders naar gekeken."

Radio wordt ondergewaardeerd?
"Laat me niet zo'n Calimero zijn die dat roept, maar het gaat in Hilversum vooral over tv natuurlijk. Het is altijd heisa: De wereld draait door is alweer op zomerreces. Alle respect en hulde voor Matthijs van Nieuwkerk - want elke avond daar zitten onder die druk, is niet niks, en waarschijnlijk zouden de mensen van DWDD best een langer seizoen willen maken, dus het is ook een NPO-ding - maar het Radio 1 Journaal is elke dag 3,5 uur live, 5 dagen per week, 52 weken per jaar."

"Daar wordt ook scherp geïnterviewd, daar wordt ook verwacht dat je mensen meeneemt in een gesprek, daar zijn ook veel luisteraars. Als ik iemand interview die een boek heeft geschreven, wil ik dat boek ook minimaal voor een groot deel gelezen hebben."

Zelf blijft u graag weg van tv.
"Ik deed afgelopen jaar mee aan De slimste mens. Dan zie ik mezelf terug en denk ik: nee, het is prima zo, op de radio. Er zijn mensen die spatten van het scherm, ik heb dat niet. Het is ook altijd zo'n gedoe. Laat mij maar achter de microfoon zitten."

Hoe kijkt u naar de andere radiozenders van de publieke omroep?
"De situatie bij 3FM gaat me echt aan het hart. Voor pure muziekstations is het gewoon moeilijk: mensen hebben Spotifylijstjes en zijn niet meer per se aangewezen op 3FM. Ze gaan er misschien wel juist weg om alle flauwekul van dj's even niet te horen. Daarbij wordt de muziekkeuze vrijwel volledig bepaald door ­muziekredacties."

"Ik snap heel goed dat zo'n redac­tie - dat geldt ook voor Radio 2 en voor het flintertje muziek bij ons - een totaalgeluid wil laten horen, zodat de zender om 16.00 uur nog ongeveer zo klinkt als om 10.00 uur, maar dat maakt wel dat het soms wat grijs wordt. Dat is ook een stokpaardje van Frits Spits. Hij bepaalde vroeger in De avondspits vrijwel alles zelf. Edwin Evers heeft bij Radio538 afgedwongen dat hij ook wat meer eigen muziek mag draaien. Dat hoor je er toch aan af, denk ik."

U zei onlangs dat het Radio 1 Journaal geen eindstation is. Ziet u zichzelf weer 'gewoon' plaatjes draaien bij een andere radiozender?
"Niet echt, los van mijn hobbyprogramma op KX Radio. Wie weet beland ik wel bij Radio 5 als ik echt oud ben. Ik denk daar weleens over na, de laatste tijd. Die hardheid van mensen, zeker op sociale media, ik kan daar niet aan wennen. Ik zeg het liever rechtstreeks tegen iemand als ik iets goed of slecht vind."

"Tijdens de verkiezingsdebatten was Rob Trip bij de NOS een ­baken van rust, vond ik, zeker als je dat wegzet tegen RTL, waar het behoorlijk chaotisch was en Diana Matroos er wel heel kort op zat. Ik mailde dat naar Rob. Hij vond het zó leuk om te horen. Ik merkte gewoon dat het niet meer normaal is om zoiets te zeggen, we zijn vooral gewend elkaar af te zeiken. Ik houd daar niet van, moet ik dan niet gewoon iets heel anders gaan doen? "

Beantwoord het zelf maar.
"Nou, ik houd heel erg van koken. Ik heb met de NOS in eerste instantie een afspraak voor drie jaar gemaakt. Daarna zien we wel weer verder, ik ben niet zo'n planner. Eén ding is zeker: nog vijftien jaar zo vroeg opstaan houd ik niet vol. Ik voel me nooit vermoeid, heb altijd wel energie, maar ik geloof niet dat het gezond is. Dat idee van Willem Ruis, die op vakantie ging en een hartaanval kreeg, is toch een schrikbeeld."

"Nee, koken als tweede carrière lijkt me helemaal niet verkeerd. Ik heb laatst een cursus gedaan en een keer meegedraaid met chef-kok Rik de Jonge van Madeleine, een fijn restaurant in Utrecht. Ontzettend leuk. Zet mij maar aan de koude kant van de keuken, een beetje dingen bij elkaar mikken. Je zit minder in je hoofd, maar het is echt topsport hoor, in zo'n keuken."

CV
Geboren 8 december 1964, Hoogeveen
Opleiding Academie voor Journalistiek, Kampen
Loopbaan regionale radio in Groningen en Drenthe, Langs de lijn, sidekick Giel Beelen bij 3FM, Radio Tour de France, Lunch!, Stand.nl, SlashDotSlash, Cappuccino, De Ochtend en NOS Radio 1 Journaal

Opgebiecht
Leermeester "Zonder dat ze het zelf wisten, maar als jongetje luisterde ik veel naar radiomakers als Frits Spits en Felix Meurders. Hun veelzijdigheid sprak me aan en bij allebei spatte de passie voor het prachtige medium radio ervan af."

De beste uit het vak "Arjen Lubach. Creatief, scherp, grappig, inhoudelijk, journalistiek, zelfrelativerend. Ik zou hem wel in een dagelijks programma willen zien, zoals Stephen Colbert in Amerika."

De slechtste uit het vak "Poseurs met te veel praatjes."

Het beste advies gegeven "'En ga je dan vanaf nu lekker presenteren, boerenlul?' Ferry de Groot, chef Sport van NOS-radio, had me op Radio Tour de France gezet, een jongensdroom. De eerste uitzending was ik bloednerveus en vooral met mezelf bezig. Ferry belde me vanuit Frankrijk met deze relativerende boodschap."

Het slechtste advies "Na een beroepskeuzetest op de mavo pushte mijn decaan me om een opleiding tot bibliothecaris te gaan volgen. Ik wilde naar de School voor Journalistiek. Dat vond hij een slecht idee. Eigenwijs als ik was heb ik het toch gedaan."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden