PlusInterview

Judith Koelemeijer: ‘Ik besef hoe bijzonder het is dat mijn familie zo open heeft willen vertellen’

Judith KoelemeijerBeeld Annaleen Louwes

Tijdens de campagne Nederland Leest in november wordt Het zwijgen van Maria Zachea van Judith Koelemeijer in een oplage van 225.000 exemplaren gratis uitgedeeld door bibliotheken.

 Dit jaar geen rijen mensen die het boek willen laten signeren en haar hun persoonlijke familieverhaal vertellen. “De tijd dat mensen over je tafeltje gebogen stonden, is voorbij. Jammer, de leukste dingen waren de herkenning bij lezers en de verhalen die ik hoorde: dat waren er heel veel en het ging heel ver.”

Het is bijna twintig jaar geleden dat het schrijversdebuut Het zwijgen van Maria Zachea van Judith Koelemeijer (53) verscheen. Het is het verhaal van haar grootmoeder uit Wormer, opgetekend in de stemmen van haar twaalf kinderen, onder wie Koelemeijers vader Piet, die haar tot haar dood verzorgden. Een prachtig tijdsbeeld van Nederland in de jaren vijftig en zestig. Het boek werd een bestseller en in 2002 bekroond met de NS Publieksprijs.

Hoe reageerde u toen u hoorde dat uw boek de CPNB-campagne Nederland Leest zou gaan dragen, met een enorme herdruk?

“Het was heel verrassend. Het boek is wel altijd in druk gebleven – het is mijn bestlopende boek – maar het is natuurlijk onvergelijkbaar met de eerste jaren. Dat het zo groot terugkomt en een moderne klassieker wordt genoemd – toch leuk om dat bij leven mee te maken.”

Hebt u het opnieuw gelezen? Benieuwd naar de schrijver van toen?

“Nee, ik lees nooit mijn boeken terug. Ik heb altijd wel iets nieuws te ontdekken. Ik heb het wel een keer integraal teruggeluisterd, toen Hanneke Groenteman – alweer lang geleden – het luisterboek had ingesproken. Het was net of iemand anders het had geschreven.”

In uw nieuwe nawoord schrijft u over uw moeder, die vorig jaar na een ziekbed aan ALS is overleden. Uw vader nam net als destijds bij zijn moeder de zorg op zich. Nóg beter dan twintig jaar geleden, schrijft u, begrijpt u wat daar de betekenis van is.

“Mijn vader wilde haar per se thuis houden, precies dezelfde reflex als bij zijn moeder. Mijn broer woonde in Ecuador, maar mijn zus en ik hebben veel geholpen. ALS is een gruwelijke ziekte, op het laatst raakte ze steeds meer verlamd en kon ze echt niks meer. Wat ik me wel realiseerde is hoe belangrijk en mooi het is als je bij iemand kunt blijven. Ze was niet alleen, ze heeft tot het laatste moment onze zorg en liefde gehad. Dat maakt het ook makkelijker iemand weer los te laten.”

Uw ooms en tantes ze zijn er allemaal nog, meldt u verheugd, de oudste 86, de jongste 67.

“Ik was begonnen met het updaten van die kleine biografietjes achterin het boek, maar er is te veel gebeurd, en het voelde ook als te privé. Ik besef eens temeer hoe bijzonder het is geweest dat ze zo open hun verhaal hebben willen doen. We wisten natuurlijk helemaal niet waar we aan begonnen. Dat is het fascinerende van alle kunst: het begint met niks, met een idee. Met gestuntel en mislukkingen. We hadden het gevoel: laten we het maar doen. Vervolgens heb ik met veel vallen en opstaan een vorm gevonden die werkte en aansloeg.”

U was een voorloper op het gebied van de nu zo populaire literaire non-fictie.

“Dat moet u voor eigen rekening nemen, dat vind ik zo pedant klinken. Ik heb heel duidelijk gekozen voor een verhalende vorm met dramatische lijnen. Het genre was niet nieuw in het buitenland, maar hier was het nieuwer om het zo aan te pakken – tekenend daarvoor is ook dat mijn uitgever en ik destijds niet wisten wat we op de kaft moesten zetten. De term ‘literaire non-fictie’ bestond nog niet. Soms heb ik heimwee naar de spontaniteit van toen ik me als schrijver nog niet aan andere voorbeelden hoefde te meten.”

Inmiddels lezen de nieuwe generaties in uw familie het boek: zo wordt Maria Zachea levend gehouden voor haar achterkleinkinderen.

“Ja, anders was ze gewoon een oma van heel lang geleden geweest. Nu is ze een begrip geworden. Zo mooi, ik kreeg laatst van een tante een mail dat haar kleinzoon aan zijn leraar Nederlands had gevraagd of hij het mocht lezen voor zijn lijst ‘want het gaat over mijn familie’. Mijn zoon van 17 vindt het nog niet zo heel boeiend. Mijn dochter van 8 heeft wel al aangekondigd dat ze het wil gaan lezen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden