PlusInterview

Journalist Naoko Abe duidt de Japanse obsessie met kersenbloesem

Journalist Naoko Abe schreef het boek Sakura, over de Engelse kersenbloesemverzamelaar Collingwood Ingram (1880-1981). Voor de internationale editie duidt ze ook de historie en obsessie van Japan met kersenbloesem. En die was niet altijd vredelievend.

De Japanse stad Yoshini staat bekend om de duizenden kersenbomen.Beeld Carl Court/Getty Images

‘Elke grote stap in mijn leven is begonnen met kersenbloesem, zoals voor de meeste Japanners,” zegt Naoko Abe. In Japan gaat veel in april van start, als de kersen­bomen in bloei staan, het schooljaar begint, het parlement weer in zitting bijeenkomt en bedrijven nieuwe werknemers verwelkomen. “Wij zijn een homogeen volk, verbonden door een eeuwenoude traditie en een culturele affiniteit met de kersenbloesem.”

Op het kersenbloesemfeest, in één weekend in april, is heel Japan in de ban van de kersenbloesem. De krant in Tokio waar Abe voor werkte, stuurde dan de jongste medewerker naar het nabijgelegen keizerlijke park om de beste plek te reserveren voor het Hanami-feest later die avond. “Een jaarlijkse verbroederingsorgie met met kersenbloesem gearomatiseerde wijn, tafelzuur, snoepjes, sake en luid gezang. Maar dit jaar is alles anders, door het corona­virus. Ook bij ons zijn samenkomsten nu verboden.”

Waarom is het kersenbloesemfeest geconcentreerd in één enkel weekend?

“Het Japanse bloeiseizoen is kort. De kersen­bomen staan slechts acht dagen in bloei, omdat het vrijwel allemaal klonen zijn van de somei-yoshinivariëteit, die sinds eind negentiende eeuw massaal is geplant.”

In 2001 verhuisde u naar Londen, waar u in de lente werd overvallen door de diversiteit aan kersenbloesems, variërend van kleur, vorm en bloeitijd.

“Het was zo anders dan ik gewend was in Japan. Als journalist wilde ik meteen meer weten over de herkomst en verspreiding van de kersenbloesem in Groot-Brittannië. Steeds dook de naam Collingwood Ingram op, die in zijn tuin de grootste collectie kersensoorten had verzameld buiten Japan. Daardoor heeft hij variëteiten in stand gehouden die in Japan door de monotone aanplantcultuur van de somei-yoshinibomen waren verdwenen. Zijn kruistocht om onze kersenbloesems te redden was bij ons in Japan totaal onbekend.”

Collingwood Ingram heeft ongeveer vijftig kersensoorten laten overkomen uit Japan. Hoe kreeg hij dat voor elkaar?

“Hij correspondeerde met een aantal hoveniers en bomenkwekers die hij op zijn reizen naar Japan had ontmoet. Zij stuurden hem op verzoek loten van wilde en gecultiveerde varië­teiten. Eerst per schip, later met de net geopende trans-Siberische spoorlijn.”

Met uw boek schetst u ook het verhaal van Groot-Brittannië en Japan, twee eilandnaties die na jaren van vrede en vriendschap met elkaar in oorlog zouden komen.

“In het oude Japan had de kersenbloesem altijd gestaan voor nieuw leven en een nieuw begin. Dat beeld veranderde subtiel in de tweede helft van de negentiende eeuw en kreeg in de jaren dertig van de vorige eeuw een dramatische metamorfose. Opeenvolgende nationalistische regeringen stoomden de Japanners klaar om te sterven voor de keizer, zoals kersen­bloesem verwelkt na een kort maar glorieus leven. Voor deze kersenbloesemdoctrine waren dus die miljoenen bomen van een enkele soort aangeplant. Het Japanse streven van homo­geniteit botste met die van Ingram over diversiteit.”

De kersenbloesemdoctrine voedde ook de kamikazetactiek, waarbij Japanse piloten zich aan het einde van de Tweede Wereldoorlog met hun met bommen volgeladen toestellen in geallieerde schepen boorden.

“Admiraal Takijrō Ōnishi, bedenker van de kamikazetactiek, deelde aan de piloten van de eerste zelfmoordaanval een zelfgeschreven gedicht uit waarin hij de vergelijking maakte met de kortstondige bloei van de kersenbloesem: ‘Vandaag in bloei, morgen verstrooid door de wind.’ Op de romp van veel kamikazetoestellen waren roze kersenbloesems geschilderd…”

Daphne, de schoondochter van Ingram, werd als verpleegster in Hongkong slachtoffer van het brute geweld door de Japanse militairen. Hoe reageerden de Japanse lezers op haar oorlogsrelaas?

“De meeste Japanners zijn op de hoogte van de gruwelijkheden begaan door ons leger, maar het verhaal van Hongkong is minder bekend. Japan bombardeerde op 8 december 1941 de Britse luchtmachtbasis op het schiereiland Kowloon, slechts vier uur na de verrassings­aanval op Pearl Harbor. Bij de inval werden zieken­huizen niet gespaard, gewonde Britse soldaten werden afgeslacht en verpleegsters verkracht en vermoord.”

“Na de oorlog bouwde Daphne een sterkte band op met haar schoonvader, ze noemde hem ‘cherry’. Stilzwijgend waren ze overeen­gekomen met geen woord te reppen over het land dat haar meer dan drie jaar haar vrijheid had ontnomen. Zelfs niet wandelend onder de bloeiende Japanse kersenbomen in de familietuin in Kent.”

Het einde van de Tweede Wereld­oorlog zette ook een streep door de kersenbloesem­ideologie.

“Gelukkig wel. De huidige Hanami-cultuur is vredelievend. Mensen vieren onder de kersenbloesem de lente, het nieuwe schooljaar en alle andere dingen die van start gaan. Maar het idee dat de kersenbloesem vluchtig is als het leven, zit nog diep verankerd in onze cultuur. We moeten waakzaam blijven, zodat die symboliek nooit meer wordt omgezet in een verfoeilijke doctrine.”

Kersenbloesempark in Amsterdamse Bos

Het Hanami-feest in het kersenbloesempark in het Amsterdamse Bos is zoals alle publieke evenementen afgelast. Een bezoek aan het populaire park wordt vanwege het coronavirus ook sterk ontraden. In het in 2000 aangelegde bloesempark, een geschenk van de Japan Women’s Club, staan 400 prunis-yedoenisbomen, een variëteit van de yoshini-kers. Bij het vervangen van niet-aangeslagen bomen is er indertijd wat mis gegaan. Daardoor staan er een paar bomen in het park die iets eerder bloeien, rozer ook – maar dat valt alleen bomen­experts op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden