Plus

Jongeren lezen steeds minder: 'Een sombere conclusie'

Jongeren lezen steeds minder. Maar ze zijn handig met mobieltjes, tablets en appjes, is lezen nog wel nodig? Experts vinden van wel. 'Wie teksten niet goed begrijpt, kan niet goed functioneren.'

Fenniek Jager: 'Op school lees ik al genoeg boeken, dus als ik thuiskom, ga ik liever paard-rijden.' Beeld Kees van de Veen

Dat haar leeftijdgenoten steeds minder vaak boeken, kranten en tijdschriften lezen, hoef je Fenniek Jager (14) niet te vertellen. De mavo-leerling uit het Groningse dorpje Westerlee ziet haar vrienden 'nóóóóit' lezen.

En toen Fennieks lerares Nederlands de klas laatst vertelde dat ze in haar vrije tijd weleens spontaan een boek pakt, was het een en al hilariteit. Fenniek: "Iedereen begon keihard te lachen. Dat die lerares dat helemaal niet hoeft en het tóch doet."

Fenniek was vorig jaar 'Brugklas Voorleeskampioen', waar duizend scholieren aan meededen. Ze biechtte toen eerlijk op dat ze eigenlijk niks met boeken had. En dat is nog steeds zo, vertelt ze.

Het boek Selfie dat ze van haar tante voor haar verjaardag kreeg, lag best een tijdje onder haar bed te verstoffen. "Erg, hè?" Maar later las ze het in één ruk uit.

Er zijn gewoon té veel andere, leuke dingen te doen. "Op school lees ik al genoeg boeken, dus als ik thuiskom, ga ik liever paardrijden. Of spelen met de app Music.ly. Geweldig!"

Sombere conclusie
In het rapport Lees: Tijd, dat donderdag verscheen, noemt het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) de ontlezing onder jongeren zorgelijk. En het stelt vast dat de ontwikkeling generatie op generatie doorzet, ondanks alles wat de overheid bedenkt om de 'leescultuur' op peil te houden: openbare bibliotheken, lage boekenprijs, laag btw-tarief voor gedrukte media.

En ondanks alle nieuwe mogelijkheden om te lezen: via computer, iPad of mobieltje. Onderzoeker Annemarie Wennekers: "Jongeren lezen gewoon structureel minder: dat is de sombere conclusie."

Is dat echt zo erg? Want doet de generatie die tuk is op YouTube, gamen en appjes juist niet allerlei ándere vaardigheden op die in de 21ste eeuw net zo handig zijn?

Nee, oordelen de deskundigen. Want lezen blijft volgens Merel Heimens Visser, directeur Stichting Lezen & Schrijven, 'pure noodzaak'.

"Om teksten écht goed te kunnen begrijpen, moeten mensen hun hele leven blijven lezen. We weten uit onderzoek: lezen is - anders dan fietsen - iets wat je moet blijven doen. Anders verlies je de vaardigheid."

En, meent Heimens Visser: wie iets ingewikkelder teksten niet meer kan doorgronden, kan eigenlijk niet goed functioneren. "Zeker, we leven in een digitale wereld, maar juist die wereld wordt steeds 'taliger'. Werk waarvoor je niet goed hoeft te kunnen schrijven of lezen, bestaat over een tijd niet eens meer. En, hoe kun je een vacaturetekst, vergunning of recept voor een medicijn begrijpen als je het niet goed kunt lezen? Als je het woord 'oraal' niet begrijpt, giet je een geneesmiddel misschien wel in je oor."

Overspoeld met informatie
Volgens Justine Pardoen (Bureau Jeugd & Media, hoofdredacteur Ouders Online) is goed kunnen lezen zelfs van 'groter belang' voor deze generatie dan voor de generaties daarvoor.

"We weten allemaal: jongeren worden tegenwoordig overspoeld met informatie. Echte én nepinformatie. Via Facebook, YouTube en Instagram. Zij moeten leren daar hun weg in te vinden en dat kan alleen maar als ze al vroeg teksten goed leren doorgronden. Wie beweert dit? Waarom? Wat kan ik ermee?"

Pardoen ziet dus liever dat het onderwijs nog meer energie stopt in begrijpend lezen en tekstanalyse - die goeie, ouwe vakken - dan in 'vage' projecten over digitale vaardigheden. "Wie op school teksten kritisch leert benaderen, heeft daar zijn hele leven lang iets aan.""

Het onderwijs moet het boek weer op 1 zetten. Heimens Visser: "Bij sommige scholen bestaat de bibliotheek nu nog steeds uit een paar afgeragde, oude boeken."

Pardoen: "Het zou mooi zijn als juffen en meesters leerlingen weer zo'n rustig leesuurtje gunnen. Dan zetten kinderen door en ondervinden ze vanzelf dat lezen ook heerlijk kan zijn."

Minder leesminuten, ondanks mobieltje
Het aantal lezers is in tien jaar fiks afgenomen. In 2016 las maar 72 procent van de Nederlanders in zijn vrije tijd.

In 2006 was dat nog 90 procent. Vooral jongeren hebben steeds minder met lezen op. Dat blijkt uit het nieuwe SCP-rapport Lees: Tijd.

Waar zo'n 90 procent van de 65-plussers nog graag leest, haakt de jonge generatie beetje bij beetje af, toont de studie. Zo las in 2016 slechts 40 procent van de tieners (13- tot 19-jarigen) in hun vrije tijd, waar dat in 2006 nog 65 procent was.

En besteedde nog slechts 49 procent van de jongvolwassenen (20- tot 34-jarigen) er in 2016 tijd aan. Dat was tien jaar eerder nog 87 procent.

Het SCP keek bij 'lezen' niet alleen naar bladeren in een boek, tijdschrift of krant gekeken. Ook het swipen van nieuwtjes, artikelen en publicaties op computer, tablet of mobieltjes werd in het onderzoek onder 11.000 mensen meegerekend.

Onderzoeker Annemarie Wennekers: "Al die nieuwe digitale mogelijkheden leiden dus niet tot meer leesuren."

Van de gemiddeld 50 leesminuten per dag gaan er zo'n 16 minuten op aan kranten, 12 aan boeken, 7 aan internet, 6 aan (nieuws)apps en 5 aan tijdschriften.

Ouder kan kind inspireren
Margo van Breugel (25), consulent educatie van de jeugdbibliotheek in Noord-Brabant, geeft tips aan ouders om tieners te laten lezen.

1. Lees als ouder zélf een boek. Van Breugel: "Kinderen die hun ouders het vaak zien doen, zullen denken: hé, dat is blijkbaar fijn, dat ga ik ook doen."

2. Blijf voorlezen, ook als het kind zelf kan lezen. "Ook tieners vinden het vaak leuk: ze krijgen dan even de volle aandacht. Als ouder kun je dan ook eens een moeilijk woord of thema uitleggen."

3. Kijk op www.lezenvoordelijst.nl. voor een boek op leesniveau van de tiener. In de bibliotheek staan kasten met boeken 'op niveau'.

4. Laat het kind zelf ­advies inwinnen op YouTube. Op de site www.boekenbabbels.nl vloggen jongeren over hun favoriet.

5. Ziet je tiener echt tegen boeken op - omdat het stilzitten haat, of met lezen worstelt - begin dan met een luisterboek. "Natuurlijk, een kind mist dan de ervaring van het lezen, maar wordt wel een boek 'ingetrokken'."

6. Titels die het goed doen bij pubers: Dertiendagh (Maria Postema/ Maarten Bruns), Voorlopers (Mirjam Hildebrand), Schildpadden tot in het oneindige (John Green), De hemel kan wachten (Gideon Samson) en Goede kans (Sarah Moore Fitzgerald).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden