Jonge Lucebert dweepte met nazisme

Lucebert, voorman van dichtersbeweging De Vijftigers, hield er tijdens de Tweede Wereldoorlog sterke nazi-sympathieën op na.

Lucebert.Beeld anp

Dat onthult Wim Hazeu in een biografie die donderdag verschijnt en zondag wordt gepresenteerd in het Stedelijk Museum.

Lucebert (pseudoniem van Lubertus Jacobus Swaanswijk, 1924-1994), die altijd staande hield dat hij tijdens de oorlog gedwongen was tewerkgesteld in nazi-Duitsland, blijkt zich op 4 juni 1943 vrijwillig te hebben gemeld bij de Arbeitseinzats en ging tot mei 1944 aan de slag bij een springstoffabriek in Apollensdorf aan de Elbe.

De 19-jarige Swaanswijk schreef daarvandaan brieven aan zijn toenmalige vriendin Tiny Koppijn, waaruit blijkt dat hij in de ban was geraakt van het nazisme.

'Sjacherige zwetsaard'
Zijn eerste brief uit Duitsland aan Tiny ondertekende hij al met 'Sieg Heil und Heil Hitler'. In de loop van de correspondentie geeft hij aan ge­kozen te hebben voor het 'superieure Germaanse ras' en noemt hij Aldolf Hitler 'onze Führer.'

Hij schrijft: 'Eerst wanneer alle Germaansche stammen verenigd zijn zal de Jood geen gelegenheid meer hebben bloed tegen gelijk bloed op te zetten.'

Ook in andere brieven ventileert hij het antisemitische gedachtengoed. 'De Joodse sjacherige zwetsaard heeft ons Nederduitsers erg, erg besmet.'

De dochter van Koppijn heeft vorig jaar februari de ruim vijftig brieven aan Hazeu overgedragen. Ze kwamen voor de biograaf, die toen bijna klaar was met zijn biografie en onmiddellijk inzag dat hij het boek moest aanpassen, als grote schok. Hij heeft zelf de drie dochters en zoon van Lucebert op de hoogte gesteld.

Remco Campert
Lucebert, die na de oorlog opkwam als revolutionair en geëngageerd dichter, de Nederlands tak van Cobra vertegenwoordigde en zijn beeldend werk exposeerde in de belangrijkste musea, heeft nooit openheid gegeven over deze periode in zijn leven.

Hazeu schrijft: 'In plaats van zo snel mogelijk schoon schip te maken, door opening van zaken te geven, belastte hij zich door te zwijgen met een taboe dat hem jaren en jaren zou kwellen. Eenmaal gezwegen, was er voor hem geen weg meer terug.'

Lucebert, hier links op beeld uit 1968Beeld anp

De 900 bladzijden tellende biografie wordt zondag gepresenteerd in het Stedelijk Museum.

Dichter Remco Campert, die dan het eerste exemplaar in ontvangst neemt, had nooit vermoedens gehad van de vroegere sympathiën van zijn vriend en noemt ze in een reactie in de Volkskrant 'verschrikkelijk'.

Ook Hans Renders, hoogleraar Geschiedenis en Theorie van de Biografie in Groningen, die de biografie zaterdag op de boekenpagina's van Het Parool recenseert, is geschokt. "Elke versregel van Lucebert zal voortaan met argwaan worden gelezen."

Tip Het Parool

Heb je een nieuwstip of nieuwsfoto? Voeg ons toe op Whatsapp. Liever mailen of anoniem tippen? Bekijk hier hoe dat kan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden