PlusBoekrecensie

Jonathan Franzen is in topvorm met ‘highbrow soap’ Kruispunt

Kruispunt van Jonathan Franzen introduceert de familie Hildebrandt, die in een slaapstadje woont in het Illinois van 1971. Alle gezinsleden kampen met grote dilemma's. Beeld Getty Images
Kruispunt van Jonathan Franzen introduceert de familie Hildebrandt, die in een slaapstadje woont in het Illinois van 1971. Alle gezinsleden kampen met grote dilemma's.Beeld Getty Images

Jonathan Franzen kan zich soms tamelijk irritant presenteren als literair orakel, boude uitspraken niet schromend. Zo oreerde hij dat geen enkele schrijver meer dan zes goede romans in zich heeft. Daar kan hij nu op terugkomen: zijn zesde boek is het eerste van een trilogie en Franzen is fictieschrijver in topvorm.

Zelfs de grootste fans van zijn werk moeten waarschijnlijk erkennen dat Jonathan Franzen (1959) als publiek figuur tamelijk irritante trekjes heeft. Zijn neiging volstrekt arbitraire stellingen te debiteren als onwrikbare waar­heden, bijvoorbeeld.

Zo waren er ooit de Tien Geboden voor Fictieschrijvers die hij in 2010 in The Guardian publiceerde, vol Yoda-uit-Star-Warsachtige pareltjes als ‘You see more sitting still than chasing after’. Twee jaar geleden werd een essay van zijn hand over klimaatverandering in The New Yorker, met als kernboodschap dat de strijd daartegen een verloren zaak was, op verontwaardigd wetenschappelijk hoongelach onthaald. En een jaar eerder orakelde hij in The New York Times, wat onschuldiger, dat zijn zesde roman vermoedelijk zijn allerlaatste zou worden.

Reden? Hij betwijfelde dat ‘ook maar íémand meer dan zes voldragen romans in zich heeft’.

Of Franzenhaters zich erover verkneukelen dat de schrijver zich achteraf schijnbaar (ook) in dat laatste vergiste, kun je je afvragen. Voor Franzenliefhebbers is het in elk geval feestelijk nieuws dat die zesde roman er nu is, en bovendien het openingsdeel vormt van een aangekondigde trilogie. Een familiesaga die een ­halve eeuw moet bestrijken en de wat megalomane titel A Key to All Mythologies draagt. Nog feestelijker: Kruispunt is een spetterende eerste kennismaking met de familie Hildebrandt. Franzen-de-fictieschrijver in topvorm.

Papa’s privéoorlogje

December 1971 is het in het slaapstadje New Prospect, Illinois, wanneer we twee dagen uit het bestaan van dit disfunctionele gezelschap meemaken, waarvan de leden zich inderdaad allemaal op een kruispunt bevinden.

Om te beginnen is er vader Russ, een hulp­prediker in de First Reformed Church van midden veertig, die een verhitte buitenechtelijke lust/verliefdheid heeft opgevat voor de jongere weduwe Frances Cottrell. Zijn schaamtevolle geflirt combineert hij met vrijwilligerswerk in de arme zwarte gemeenschap van het nabijgelegen Chicago en een groepsexcursie naar een Navajoreservaat in Arizona.

Verder koestert hij een mokkige haat jegens jeugddiaken Rick Ambrose, de charismatisch leidsman van jongerengroep Crossroads, die Russ daarin ooit met zijn hippieëske beatmis­retoriek over liefde en openheid overvleugelde. Extra pijnpuntje is dat de kinderen Hildebrandt nog wél bij Crossroads betrokken zijn. Hoewel zij totaal andere dingen aan hun hoofd hebben dan papa’s privéoorlogje.

Bij oudste zoon Clem lijden de studieresultaten hevig onder zijn seksuele ontdekkingstocht met vrijgevochten vriendin Sharon. Zozeer zelfs, dat hij de universiteit van zichzelf dreigt te moeten inruilen voor militaire dienstplicht in Vietnam. Zus Becky verdeelt haar aandacht tussen een onverwachte erfenis van een geliefde tante en het veroveren van (reli)rockgitarist Tanner Evans. Terwijl hun jongere broertje ­Perry, hyperintelligent en (daardoor?) gekweld, zijn toevlucht zoekt in drank en drugs.

Franzen wisselt hun verhaallijnen en perspectieven soepel en met gevoel voor suspense af. Zijn personages zijn overtuigend en complex, en worden opvallend compassievol geportretteerd. Zo is Russ een midlifecrisis­sukkelaar bij wie je, naast komieke bronstigheid en veertigersvertwijfeling, ook flitsen van oprecht idealisme en maatschappelijke betrokkenheid ziet.

En ondertussen worden ook in Kruispunt weer tal van Grote Thema’s aangesneden. Zoals de verantwoordelijkheid die je hebt voor je gezin, je medemens, je land. De spanning tussen tot een gemeenschap (willen) behoren en de vrijheid je eigen weg te kiezen. De vraag hoe onbaatzuchtig het goeddoen van geprivile­gieerden eigenlijk is. Het verband tussen (christelijk) geloof en naastenliefde ook, waar Franzen, ambigu maar verrassend, weinig ironisch over schrijft.

Geheim verleden

Hier vooral prikkelende kwesties in de zijlijn van een roman die je met zijn smakelijke highbrow soapdynamiek onweerstaanbaar voortstuwt.

Dan hebben we het nog niets eens gehad over het boeiendste personage: Marion. Op het eerste oog misschien een uitgebluste (en uitgedijde) huismoeder, maar ongetwijfeld het brein binnen het Hildebrandthuwelijk. En iemand in wier deels geheime verleden een wereld aan hartstocht, geestelijke stormen en verdrongen jeugdzonden schuilgaan bovendien.

Na bijna zeshonderd pagina’s kun je nauwelijks wachten op deel twee.

Fictie

Jonathan ­Franzen: Kruispunt

Vertaald door Peter Abelsen, ­Prometheus, €25, 572 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden