Plus Interview

John Leerdam: ‘Ze noemden me de ayatollah’

John Leerdam is zondag te gast in de serie Een leven lang theater van ITA. ‘De directeur van de toneelschool zei dat ik geen ABN sprak en zwart was, ik kon beter terug naar Curaçao.’

John Leerdam: ‘Ik maak liever voorstellingen dan dat ik zelf speel.’ Beeld Maarten Bezem

Zondagmiddag draait het in ITA allemaal om de carrière van regisseur, verhalen­verteller en oud-politicus John Leerdam (Willemstad, 1961). Hij is te gast in Een ­leven lang theater, de serie waarin theatericonen hun carrière bespreken aan de hand van beeldfragmenten. Een voorproefje in steekwoorden.

Imitation of Life

“Ik was een jaar of zeven, mijn ouders waren naar een receptie en van de nanny mocht ik stiekem tv kijken. Door die film ben ik mijn onschuld verloren. Die avond realiseerde ik me voor het eerst dat er een verschil bestond tussen wit en zwart en dat je verdriet kon hebben om je huidskleur. Het ging over een zwarte moeder met een dochter bij een witte man. Die dochter schaamde zich voor haar moeder.”

“Ineens zag ik dat ik zelf een zwarte vader had, maar bedacht dat ik nooit minder van hem zou houden. Ik liep er dagen mee rond, maar ik kon het er met mijn ouders niet over hebben, want ik had die film helemaal niet mogen zien!”

Maastricht

“Ik had op de middelbare school een toneelstuk geschreven. Ik won er een beurs mee om in ­Nederland naar de toneelschool te gaan en kwam in Maastricht terecht. Na vier maanden riep de directeur me bij zich. Hij zei dat ik een asymmetrisch gezicht had, dat ik geen ABN sprak en dat ik zwart was, waardoor geen enkel theatergezelschap me zou opnemen. Of ik met mijn ­talent niet beter terug kon gaan naar Curaçao? Ik was in shock. Maar ik raapte mezelf bij elkaar en ben in Utrecht, Amsterdam, Arnhem en Kampen auditie gaan doen. Bij drie van de vier werd ik aangenomen. Toen dacht ik: ik ga naar een stad waar ik meer mensen zie die ik herken. Zo ben ik in Amsterdam terechtgekomen.”

Black theatre

“Ik wilde toch liever voorstellingen maken dan zelf spelen. Bij de acteursopleiding waren mensen als Kenneth Herdigein en Glenn Durfort me al voorgegaan, maar ik was de eerste bij regie. Dat voelde als een enorme verantwoordelijkheid. Mensen als Felix Rottenberg en Andrée van Es hebben me activistisch klaargestoomd. Ik kreeg er van hen echt een taak bij: ik moest de weg bereiden voor anderen. Wat mij in Maastricht was gebeurd, mocht geen enkele zwarte acteur of danser ooit nog overkomen.”

“Black ­theatre werd mijn specialisme. Ik heb in New York gezien hoe je de zwarte verhalen kon vertellen, soms heel multidisciplinair met film en poëzie en beeldende kunst. Een van mijn eerste voorstellingen werd The Meeting, een fictieve ontmoeting tussen Malcolm X en Martin Luther King. Dat was gelijk raak, een vliegende aftrap van mijn regiecarrière. Maar zonder Rufus Collins, Henk Tjon, Norman de Palm en Felix de Rooy had ik niet zoveel bereikt.”

Cosmic Theater

“Het theater in de Nes, helaas nu ter ziele, maar destijds dé succesorganisatie van multicultureel Nederland. Overal uit Europa kwamen mensen kijken naar het geheim van Leerdam en zijn tent. Wat dat was? Je moet een kunstinstelling runnen als een bedrijf. Dat had ik van mijn moeder geleerd. Die had wel vijf bedrijven. Toen mijn ouders scheidden, werd ik als elfjarige haar businesspartner.”

“Bijzondere voorstellingen hebben we gemaakt. Zoals Romeo ’n’ Juliette, in parkeergarage Fleerde in Zuidoost. Toen ik de junks daar zag, besloot ik er een voorstelling te maken om de buurt zijn trots terug te geven. We hielden audities, daar kwamen zo’n driehonderd jongeren op af. Hun docenten merkten dat ze beter gingen presteren. Ik gaf ze gewoon hun eigenwaarde terug. Ik drilde ze, ze noemden me de ayatollah, omdat ik ze zo achter de broek aanzat, haha.”

Claus

“Voorstelling van mijn gezelschap Julius Leeft, in 2016 met Thom Hoffman. Een vol Carré, ­koningin Beatrix erbij, prins Constantijn, Laurentien. Bij de laatste scène, een monoloog van Claus vanuit de hemel, was de hele zaal aan het huilen. Toen dacht ik: dit heeft niks met zwart of wit te maken, hier doe ik het voor. Verhalen vertellen zodat we elkaar ­beter kunnen leren kennen. Ik doe iets goed!”

Een leven lang theater

“Een bijzondere eer, ik was er even stil van. Als directeur van Cosmic vond ik dat Toneelgroep Amsterdam/ITA geen goede afspiegeling was van Amsterdam, dat vind ik nog steeds. Als je zo’n grote hap krijgt uit de subsidiepot van de gemeente moeten de mensen wel het gevoel hebben dat het ook hún huis is, daar maak ik me nog steeds sterk voor.”

Een leven lang theater met John Leerdam, zondag om 16.00 uur in ITA

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden