Plus PS

John Green: 'Het lukte me lang niet iets te schrijven wat oprecht voelde'

Bijna zes jaar na de verfilmde bestseller Een Weeffout In Onze Sterren verschijnt de nieuwe youngadultroman van John Green (40). Hij noemt Schildpadden Tot In Het Oneindige zijn meest persoonlijke boek.

Beeld Ang Rong Xu/HH

Als kind had schrijver John Green er al last van: gedachten die ronddraaiden in een steeds nauwer wordende spiraal, alsmaar door, tot in het oneindige. Hij wist zeker dat hij vergiftigd zou worden, dat er iets in zijn eten zat dat hem zou doden.

Uren per dag was hij ermee bezig, niet in staat zijn gedachten te sturen of te stoppen. Green: "Ik had nog niet de woorden om te beschrijven wat ik voelde, begreep ook niet dat de manier waarop mijn hersens rondjes tolden ongewoon was. Ik wist alleen hoe beangstigend het was geen controle te hebben over mijn eigen hoofd: als ik niet degene was die mijn gedachten koos, wie dan wel?"

Pas jaren later, op highschool, realiseerde hij zich dat hij leed aan een obsessief-compulsieve stoornis.

Op 10 oktober, bijna zes jaar na de verfilmde bestseller Een Weeffout In Onze Sterren (The Fault in Our Stars) vond de wereldwijde lancering plaats van John Greens (1977) nieuwe young adult-roman Schildpadden Tot In Het Oneindige.

Een mega-event, strak geregisseerd door Greens Amerikaanse agent en uitgeverij. Voor Green was het een dag die niet alleen onwerkelijk was, maar ook behoorlijk stressvol, vertelt hij aan de telefoon, tussen twee optredens van zijn promotietournee vanuit zijn woonplaats Indianapolis.

Schildpadden Tot In Het Oneindige grijpt terug op zijn ­eigen angst- en dwangstoornis en is daarmee zijn meest persoonlijke boek. Het is ook het boek waarop de fans van Een Weeffout In Onze Sterren - over de hartverscheurende verliefdheid tussen twee pubers met kanker - misschien niet direct hadden gerekend of gehoopt.

Benauwende gedachten
Al tijdens het schrijven besefte Green dat zijn nieuwe boek op cruciale punten afweek van zijn eerdere tienerromans.

De goedgebekte jonge mensen, de intense vriendschappen en verliefdheden, de diepzinnige gesprekken over liefde en dood, gepeperd met citaten uit de wereldliteratuur en filosofische bespiegelingen - ze zitten er allemaal in, plus nog een lijntje over een verdwenen miljardair die zijn erfenis nalaat aan zijn huisdier, een raar hagedisachtig beest. Maar anders dan Een Weeffout kent Schildpadden ook een minder toegankelijke kant.

"Hoewel Een weeffout ook een serieus thema heeft, is het niet moeilijk met de hoofdpersoon mee te gaan," zegt Green. "Hazel is een empathisch meisje. Ondanks haar ­naderende dood is ze zich bewust van de mensen om zich heen. Ze beseft hoe moeilijk haar ziekte voor anderen is en probeert haar ouders en vrienden te ontzien."

"Haar karakter maakte het fijn om over haar te schrijven en, denk ik, ook fijn om over haar te lezen. Aza, de hoofdpersoon uit Schildpadden, is anders, complexer. Ze probeert wel een goede vriendin te zijn, een goede dochter, maar ze zit te zeer vast in zichzelf om echt attent te zijn."

Net als Green leidt de zestienjarige Aza Holmes aan angst- en dwangstoornissen die zich bij haar uiten in een panische angst voor bacteriën. Ligt ze te zoenen met haar vriendje, raakt ze in de ban van de vraag of de tachtig miljoen microben die via zijn tong haar lichaam binnendringen haar blijvend zullen veranderen.

Ze móét het goo­gelen - daar, op dat moment - en het antwoord (ja) stelt haar allesbehalve gerust. Aza zit gevangen in haar hoofd. "Ik weet niet zeker of ik nog wel achter het stuur zit in de bus van mijn bewustzijn," laat Green haar tegen haar arts zeggen.

De repetitieve gesprekken die ze met zichzelf voert zijn dwangmatig en monotoon, zonder dat ze leiden tot nieuwe inzichten. Zo sleept Green in zijn verhaal niet alleen zijn personage, maar ook de lezer mee in Aza's benauwende gedachten.

"Ik wist dat ik veel van mijn lezers vroeg Aza naar die duistere plek in haar hoofd te volgen," zegt Green. "Maar ik hoopte dat ze met haar mee zouden gaan om haar pijn te begrijpen." Een beetje besmuikt lachend voegt hij eraan toe: "Tegelijk hoopte ik natuurlijk dat mensen het een mooi boek zouden vinden."

Schrijven in een mailvenster
Niet eerder liet Green een manuscript van tevoren door zo weinig mensen lezen. Zijn vertalers, zijn agent, zijn redacteuren bij de uitgeverij, de inner circle, dat was het. Na Een Weeffout begon hij aan verschillende verhalen, maar het succes van dat laatste boek verlamde hem zo dat hij geen ervan afrondde. "Het lukte me niet iets te schrijven wat oprecht voelde."

Pas toen zijn angststoornis twee jaar geleden weer hevig opspeelde, wist hij waar zijn nieuwe boek over moest gaan. "Ik had een tijd geschreven aan een verhaal met een jongen als hoofdpersoon, maar het werkte niet. Toen opende ik op een dag een mailvenster zonder de mail aan iemand te adresseren. Ik begon te typen en ineens waren ze daar: Aza en haar beste vriendin Daisy."

"Ik weet niet waar ze vandaan kwamen, maar hun stemmen klonken helder en echt in mijn hoofd. Ik heb drie dagen in dat mailscherm zitten schrijven voor ik de tekst kopieerde naar een worddocument. Toen wist ik dat ik iets goeds in handen had."

Twee jaar werkte Green aan Schildpadden tot in het oneindige. "Dat was echt beangstigend," zegt hij nu over de periode voorafgaand aan de verschijning van het boek.

"Ik had geen idee hoe de wereld erop zou reageren. Ik zou graag zeggen dat het me niet uitmaakt wat mensen op Amazon en Goodreads over mijn boeken schrijven, maar dat is niet waar. Als afleiding ben ik een deel van de eerste oplage gaan signeren: 210.000 exemplaren, dat gaf me iets te doen."

"En toen werd ik wakker, die ochtend van de tiende oktober, en mijn vrouw lag naast me en zocht de eerste recensies op haar telefoon en ze zei: 'Hé, deze is echt goed!' Dat was een enorme opluchting na al die jaren van schrijven en weggooien en opnieuw beginnen. Het werd een geweldige dag met aan het eind een feest in New York samen met mijn broer Hank en vijftienhonderd andere mensen. Dat was heel bijzonder."

De chroniqueur van het Amerikaanse tienerleven is een fenomeen. Van Greens boeken (naast Een weeffout in onze sterren ook Het grote misschien, 19 keer Katherine en ­Paper Towns) zijn wereldwijd meer dan vijftig miljoen exemplaren gedrukt.

Van Een Weeffout In Onze Sterren zijn 23 miljoen exemplaren verkocht. De verkoop van Schildpadden evenaart in Amerika inmiddels die van de nieuwe Dan Brown. Twee boeken werden verfilmd, waarbij Green op de set als grotere ster gold dan de acteurs die zijn personages speelden.

De scène met het bankje aan een Amsterdamse gracht in de verfilming van Een Weeffout - Green verbleef tijdens het schrijven van dit boek twee maanden in Amsterdam - leidde hier tot een golf aan fantoerisme en uiteindelijk tot het verdwijnen van het bankje.

Het online videoplatform Vlogbrothers van Green en zijn broer Hank is al jaren een YouTubehit en heeft ook van Hank een tieneridool gemaakt. Die is nu mee op tour, zingt liedjes over ­wetenschap en houdt een volgens Green heel erg grappig mini-college over de tuatara, het reptiel in het boek. Op Facebook heeft Green ruim drie miljoen mensen volgers en op Twitter meer dan vijf miljoen.

Stigmatiserend
Green weet hoe hij grappig moet zijn, hoe hij tieners met acteerambities op afstand houdt en vooral: wat hij over zichzelf kwijt wil. De energieke, humoristische, altijd optimistische zonderling die hij opvoert in zijn vlogs is een zorgvuldig gevormd personage dat soms openhartig spreekt over de schrijver en mens John Green, zoals in een recente ­video over zijn psychische aandoening. Tegelijk weet hij óók wat hij niet kwijt wil.

Over Aza's zelfdestructieve gedrag (ze heeft een wondje aan haar vinger dat ze telkens opnieuw openmaakt) en of hij daar ook last van heeft, zegt hij: "Ja, ik heb ook dwangmatig gedrag vertoond dat schadelijk voor me was, maar de laatste twee jaar is dat dankzij medicijnen en therapie onder controle."

Green is vader van twee kinderen, een zoon van zeven en een dochter van vier. Vanwege zijn mentale gesteldheid was het vaderschap niet bij voorbaat een uitgemaakte zaak. "Mijn vrouw en ik hebben er wel over gepraat, ja. ­­Intussen weet ik dat je met chronische angststoornissen ook een waardevol leven kunt leiden."

De rijkdom die hem en zijn gezin als bestsellerauteur overviel heeft zijn dagelijks leven niet echt veranderd, zegt hij. "Maar ik ervaar het wel als een grote luxe dat ik me geen zorgen meer hoef te maken over mijn ziektekostenverzekering."

Liever dan persoonlijke vragen beantwoorden, spreekt hij over zijn boek dat geschreven móest worden, en niet ­alleen omdat het onderwerp dicht bij hem ligt.

Green: "Over psychische problemen wordt nog altijd stigmatiserend gedacht en dwangstoornissen worden vaak geromantiseerd. Alsof mensen die eraan lijden perfect georganiseerd zijn of een of ander briljant brein hebben. Maar een obsessief-compulsieve stoornis brengt geen superkrachten met zich mee."

"Het is een chronische ziekte die zonder medicijnen je leven bepaalt. Ik heb me vaak een last gevoeld voor mijn omgeving. Het idee dat ik mezelf niet kon genezen. De behoefte een goede vriend te willen zijn, terwijl ik wist dat ik faalde omdat ik volledig in beslag werd genomen door mezelf."

"Ergens in het boek krijgt Aza ongenadig op haar kop van haar vriendin Daisy. Dat ze extreem egocentrisch is met haar non-stop klotezelfbeschouwingen. Hard, zou je kunnen zeggen, maar in feite is Aza dan al een heel boek hard geweest tegen Daisy."

"Ze heeft allerlei ideeën over haar vriendin die niet kloppen omdat ze niet genoeg haar best heeft gedaan zich in haar te verdiepen. Die uitval van Daisy was nodig om buiten Aza's perspectief te treden en te tonen hoe anderen haar zien."

"Ik wilde een boek schrijven over iemand die ernstig ziek is en tegelijk een levensecht personage creëren. Ik wilde dat lezers zouden begrijpen hoe het is om zo vast te zitten in je hoofd als Aza. Dat was moeilijk. Als het over pijn gaat, schiet taal tekort. Ik las The Body in Pain van Elaine Scarry. Scarry zegt dat pijn taal vernietigt."

Beeld uit de verfilming van Een weeffout in onze sterren, met het bankje in Amsterdam dat zo veel fans trok. Beeld James Bridges

"Ze bedoelt fysieke pijn, maar ik denk dat het ook geldt voor psychisch lijden. De keren dat mijn angststoornissen het hevigst waren, had ik geen woorden voor mijn gevoel. Schildpadden was zo'n ingewikkeld boek omdat ik wilde schrijven over iets waarvoor geen taal bestaat."

Handontsmetter
Wat het ook lastig maakte: er is geen happy end. De flash forward waarmee Green zijn boek eindigt paste hij niet eerder toe, maar was nu nodig, vindt hij. "Het boek ­beschrijft een deel van Aza's leven waarin ze geen controle heeft over haar gedachten, maar dat is niet haar hele verhaal. Haar ziekte zal niet genezen, maar haar leven gaat door. Het is een gedachte waaruit ik troost put."

Of het schrijven op hemzelf een therapeutische werking had? Green lacht een beetje. Nee, al had hij dat graag anders gezien. "Het zou mooi zijn als ik me door Schildpadden beter was gaan voelen. Maar zo werkt het niet."

Toch was er ook iets wat wél werkte. Iets waar hij van ­tevoren geen rekening mee had gehouden. "Tijdens het beschrijven van Aza's zwartste momenten, de keren dat ze zichzelf dwingt de wond aan haar vinger te openen of handontsmetter drinkt omdat ze zo bang is dat de bacteriën in haar lichaam haar zullen doden, werd ik overvallen door een grote droefheid. Ik voelde een diepe compassie met haar. Dat gevoel heb ik voor mezelf nooit kunnen opbrengen. Schrijven over Aza heeft me geholpen milder te denken over mezelf."

John Green: Schildpadden tot in het oneindige, Gottmer, €15,99

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden