Plus

John Adams: 'Opera blijft een onkenbaar beest'

De beroemdste Amerikaanse componist van dit moment, John Adams, schreef in 2017 een opera over goudzoekers in Californië. Voor de première in Amsterdam reviseerde hij het werk flink.

Erik Voermans
John Adams: 'Ik hoop dat het stuk nu af is, maar in alle eerlijkheid weet je het nooit helemaal zeker.' Beeld Vern Evans
John Adams: 'Ik hoop dat het stuk nu af is, maar in alle eerlijkheid weet je het nooit helemaal zeker.'Beeld Vern Evans

Afhankelijk van welke stukken je wilt meerekenen, is Girls from the Golden West het negende muziektheatrale werk van John Adams. Morgen beleeft het zijn Nederlandse première in het Opera Forward Festival. Daarna is de opera van de succesvolste Amerikaanse componist van dit moment nog zes keer te zien en te horen in Nationale Opera & Ballet.

Voor Girls from the Golden West werkte Adams andermaal samen met regisseur Peter Sellars, die ook tekende voor het libretto. "Peter voorzag me van een grote berg met teksten, vijf keer zoveel als nodig was, en daar heb ik keuzes uit gemaakt. Op deze manier heb ik met hem al vier stukken gemaakt," zegt Adams, die naar Amsterdam is gekomen om de vuurdoop van zijn flink gereviseerde opera uit 2017 mee te maken.

"Ik heb veel tijd besteed aan revisies van de opera, omdat het stuk me zo dierbaar is. Na de première was er veel kritiek, die in sommige gevallen zelfs vernietigend was. Het gaf me te denken dat ik ook bij de complimenteuzere stukken een gereserveerde ondertoon proefde."

"Ik geloof dat een deel van die kritiek wel gerechtvaardigd was, vooral over de eerste akte, waarin de personages misschien niet duidelijk genoeg werden geïntroduceerd en waarin de spanningsboog te plat was. Daar ben ik mee aan de slag gegaan. Ik heb zelfs een heel nieuw einde voor de eerste akte geschreven, die in Amsterdam voor het eerst te horen zal zijn."

"Het eindigt nu niet heel rustig, maar very shocking. Ik heb ook, waar mogelijk, de tekst gewijzigd, waardoor de personages zich nu tot elkaar richten, in plaats van de serie van monologen die het eerst was. Ik hoop dat het stuk nu af is, maar in alle eerlijkheid weet je het nooit helemaal zeker."

Neporkest op synthesizers
Hij bestrijdt dat hij die eerste versie te snel heeft geschreven. "Ik heb er twee jaar aan gewerkt. Dat kun je toch geen haastwerk noemen. Maar opera blijft een onkenbaar beest. Je kunt de muziek op de piano spelen, of desnoods met een neporkest op synthesizers, maar je weet pas echt wat het is als je het op de planken ziet en hoort. En dan kan een enscenering ook nog veel bederven, waardoor mensen denken dat het aan de muziek ligt."

"Ik put troost uit een mooie brief van Mahler aan zijn zuster, na de eerste repetitie van zijn Vijfde symfonie, waaraan hij zo'n beetje alles verkeerd vond. En die man had dus al vier grote symfonieën geschreven! Hij nam risico's, net als ik. Mijn geluk is dat ik ook een dirigent ben en ik al mijn eigen werk dirigeer."

"Ik vind dat een stuk pas echt af is als ik zelf een uitvoering heb geleid. Ik probeer te voorkomen dat ik premières moet dirigeren, want daarbij is het van belang dat ik in de zaal zit en kan luisteren. Als dirigent is je concentratie totaal anders. Je probeert alles onder elkaar te krijgen wat onder elkaar hoort en het is heel moeilijk metaoordelen te vellen over de muziek waarmee je bezig bent."

Vol goede energie
Girls from the Golden West gaat over de tijd van de goudzoekers in Californië, rond 1850, een gebied dat Adams goed kent. Hij heeft in de bergen van de Sierra Nevada zelfs een hut, vlak bij de plek waar de opera zich afspeelt.

"De goudzoekers en de paar vrouwen die er waren leidden een ongelooflijk zwaar leven. Ik wilde muziek schrijven die de bijbehorende toughness reflecteerde, die bare-boned, kaal was, maar ook levendig en vol goede energie, want het ging om jonge mensen die veel plezier maakten als ze niet aan het werk waren."

"Soms waren ze gewelddadig, vooral als er drank in het spel kwam. Ik wilde in de muziek de voortdrijvende energie van Grand Pianola Music, ­Fearful Symmetries of Nixon in China. De opera eindigt verschrikkelijk gewelddadig, met een lynchpartij. Dat was ongeveer net zo gruwelijk als The Gospel According to the Other Mary, waarin ik de kruisiging van Christus op muziek moest zetten."

Poëzie
"Ik was als componist blij met de teksten van de liederen die de personages moeten zingen, een combinatie van overdreven sentimentaliteit en opgewektheid. Dat genereerde het algemene gevoel van de opera. Er is ook een mannenkoor, zonder vrouwenstemmen."

"Ik voer een Mexicaanse vrouw op die zich moet verdedigen tegen een agressieve goudzoeker, er is een Chinese prostituee en een voortreffelijk geschoolde vrouw uit Massachusetts, Dame Shirley, die echt heeft bestaan. Ze heeft schitterende brieven aan haar zuster geschreven, waaruit ik dankbaar heb geput. Ze bracht poëzie mee naar de bergen, gedichten van Keats, Shakespeare, Milton."

"Volgens Peter Sellars speelden de goudzoekers stukjes uit Macbeth. Daarom komt dat ook in de opera voor. En de scène van Macbeth met het mes keert in het verhaal terug als de Mexicaanse vrouw zich verdedigt."

John Adams, Girls of the Golden West. Door De ­Nationale Opera, Rotterdams Philharmonisch ­Orkest en Koor van DNO o.l.v. Grant Gershon. Regie: Peter Sellars. Voorstellingen: 28/2 en 2, 5, 7, 9, 13, 17/3 in Nationale Opera & Ballet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden