Plus

Johan Groeneveld: 'ANP doet aan feiten, niet aan meningen'

Geen krant of nieuwszender in Nederland kan zonder persbureau ANP. Johan Groeneveld, de kersverse hoofdredacteur, leeft ook zelf op het ritme van het nieuws. 'Het is verslavend.'

Johan Groeneveld: 'Trots? Nee, dat was niet het gevoel dat overheerste toen ik werd benoemd tot hoofdredacteur.'Beeld Renate Beense

'We zijn de werk­bijen van de journalistiek." Johan Groeneveld (57), hoofdredacteur van persbureau ANP, zegt het tijdens het interview wel een keer of tien. En zeker vier keer wordt het gesprek onderbroken door een collega die 'even iets tegen hem aan komt houden'. Groeneveld wil graag van alles op de hoogte worden gehouden.

Wat gaan we doen met de hitte? Foto's van het strand van Scheveningen en van wegwerkers in de brandende zon maar weer. En de hyena's van Dierenpark Amersfoort nemen een bad. "Daar moeten we toch maar heen. We hebben de apen en de olifanten al gehad." Gaan we iemand naar Colombia sturen, voor die ontvoering? En wat doen we vandaag met de formatie?

Een beetje manisch
Groeneveld leeft op het ritme van het nieuws. Ja, dat is verslavend, en zelfs een beetje manisch, geeft hij toe. FOMO: fear of missing out. Maar een dag het nieuws niet volgen is voor hem onvoorstelbaar, ook op vakantie staat de telefoon permanent aan. "Als ik twee dagen niet aan nieuws denk, kun je me klinisch dood verklaren. Ik vind dat ook volstrekt normaal. Journalist ben je 24 uur per dag, anders ben je een redactieambtenaar."

Een paar maanden geeft Groeneveld nu leiding aan de redactie waar hij dertig jaar geleden als redactieassistent binnenkwam en sindsdien bijna elke denkbare functie bekleedde. "Trots? Nee, dat was niet het gevoel dat overheerste toen ik werd benoemd tot hoofdredacteur. Ik zag het vooral als een kans om weer nieuwe dingen te doen."

Het ANP heeft roerige jaren achter de rug. Er werden rode cijfers geschreven, ontslagrondes waren onvermijdelijk. Maar inmiddels staat het ANP er 'tamelijk stabiel' voor, zegt Groeneveld. De contracten met mediabedrijven zijn verlengd en er is een 'duidelijk commitment voor de rol en functie' van het ANP.

Borstklopperij
Groeneveld houdt niet van borstklopperij en al helemaal niet van klagen, maar af en toe vraagt hij zich af of de noeste arbeid van de ANP-werkbijen wel op waarde wordt geschat. Dat heeft ook te maken met de aard van het product: de onafgebroken stroom berichten, foto's of video's die het ANP dag in, dag uit maakt, zijn voor de nieuwsconsument niet altijd even zichtbaar.

Vaak dienen ze als bouwstenen voor de berichtgeving van andere media. Achter een kort ANP-berichtje op Nu.nl over een uitspraak in een rechtszaak gaan dagen werk schuil. Het ANP pluist alle rechtbankrollen uit, is bij de regie- en pro-formazittingen, volgt de inhoudelijke behandeling, de eis van het OM en is bij de uitspraak. Het journalistieke handwerk.

Op vrijwel alle Nederlandse nieuwsredacties begint de dag met het doornemen van de agenda die het ANP ze aanlevert. "Voor hen is dat het startpunt, maar voor ons is het een eindproduct waar elke dag weer heel veel werk in zit. Mijn voorganger Marcel van Lingen zei vaak: het ANP is als gas, licht en water: je merkt het pas als het er niet meer is."

Zijn feiten heiliger dan meningen?
"Wij doen aan feiten, niet aan meningen. Dat is niet onze rol. Tenzij een mening van iemand nieuwswaarde heeft; dan schrijven we daarover."

Als Roemer tijdens een debat door het ijs zakt schrijven jullie dat niet op?
"Niet in die bewoordingen. Maar je kunt wel beschrijven hoe het debat is gegaan en anderen aan het woord laten. Daar kan een beeld uit ontstaan waaruit blijkt hoe het debat is verlopen voor Roemer, maar ook dan moet het beeld in balans zijn."

Wringt dat streven naar objectiviteit niet af en toe?
"100 procent objectiviteit bestaat niet. Wij streven naar wat in de sociale wetenschap 'intersubjectiviteit' wordt genoemd. We laten zien hoe feiten worden gepresenteerd en door wie. Dat doen we zo transparant mogelijk. Het maakt nogal uit of wij schrijven dat het aantal inbraken gedaald is of dat wij schrijven dat de politie meldt dat er minder inbraken zijn. Vervolgens laten wij zien waaruit dat blijkt. Het ANP kiest nooit een kant of partij."

Dat heeft ook te maken met hoe je formuleert: noem je iemand een klimaatscepticus of een klimaatontkenner of een klimaatexpert?
"Het is heel belangrijk je bewust te zijn van dat soort semantiek. Hetzelfde geldt voor de keuze of je iemand een vrijheidsstrijder, een rebel of een terrorist noemt, of dat je het over de dierenpolitie of de caviapolitie hebt. Dat soort framing doet ertoe."

Zou iemand die het ANP als enige nieuwsbron heeft de wereld snappen?
"Dat is een interessante vraag. Hij zou zeker een compleet beeld hebben van alle relevante nieuwsfeiten. Of hij daarmee ook de wereld begrijpt weet ik niet. De werkelijkheid is natuurlijk geen optelsom van nieuwsfeiten. Wat nieuws is, wordt bovendien veelal bepaald door uitzonderingen: dingen die opvallend of afwijkend zijn. Sluimerende ontwikkelingen halen vaak het nieuws niet."

'Ik kan een diepvriespizza in de oven doen. Dat maakt mij een burgerkok maar nog geen kok'Beeld Renate Beense

Na het Oekraïnereferendum, brexit en de overwinning van Trump vroegen veel media zich af of ze nog wel voldoende voeling met de maatschappij hadden. Speelde dat ook bij het ANP?
"Die discussie voeren we permanent. Je moet je als nieuwsorganisatie altijd afvragen of je wel voldoende tentakels in de samenleving hebt."

Was dat de reden dat jullie een 'islamdesk' hebben opgericht?
"Dat woord is een beetje een eigen leven gaan leiden. We hebben hier op de redactie geen bureautje met een bordje 'islam' erboven. Een paar jaar geleden merkten we dat we onvoldoende toegang hadden tot dat deel van de samenleving en het type onderwerpen dat met de islam te maken had."

"We misten het geluid van de moslimgemeenschap, waarbinnen op heel veel verschillende toonsoorten over bijvoorbeeld radicalisering wordt gesproken. Dus zijn we de banden met moskeeën gaan aanhalen, hebben we mensen met een moslimachtergrond aangenomen en zijn we vanuit veel meer perspectieven over de islam gaan schrijven."

Hoe wapent het ANP zich tegen nepnieuws?
"Het ANP is een baken van betrouwbaarheid. Ook snelheid is voor ons cruciaal, maar betrouwbaarheid staat voorop. Dus als er een onjuistheid insluipt, herstellen we dat ruiterlijk. We hebben laatst een bericht overgenomen van serieuze Canadese media over een man die elke dag 1000 kilometer heen en terug naar zijn werk reed."

"Zij bleken zich te hebben gebaseerd op een satirische site. Heel pijnlijk. Toen hebben we nogmaals en heel duidelijk afgesproken dat als we dit soort 'knipoogberichten' brengen, we altijd de initiële bron checken en bij twijfel: niet doen. Dat maakt ons minder kwetsbaar voor nepnieuws."

"Wat ik overigens minstens zo schadelijk vind is 'onnieuws': de voortwoekerende kolonie van woordvoerders, voorlichters en communicatiemedewerkers die de godganse dag melding maakt van unieke feiten en unieke producten van unieke bedrijven die op unieke momenten en op unieke locaties worden gepresenteerd en waar wij, als uniek medium, verslag van zou moeten doen. We hebben maximale weerbaarheid nodig om ons daartegen te wapenen."

Het ANP levert ook entertainmentnieuws.
"Dat doen we onder de vlag van BuzzE, maar wel met de ANP-aanpak. Dus feiten dubbel checken en hoor en wederhoor, maar het zijn onderwerpen die eerder nice to know dan need to know zijn. Zachte onderwerpen, zoals baby's en echtscheidingen van sterren, maar ook berichten over het Songfestival die misschien geen hard nieuws zijn, maar wel een zo compleet mogelijk beeld geven van het evenement."

Opnieuw wordt het interview onderbroken. Een update van het Binnenhof: Lodewijk Asscher is zojuist bij Herman Tjeenk Willink geweest. "Dit is het beeld van de dag." Die avond gaat Asscher nog naar een partijbijeenkomst in Hilversum. "Daar wil ik toch ook beeld van hebben," zegt Groeneveld.

Moeten jullie overal bij zijn?
"Nee, we hoeven geen foto van elke aanrijding op de A12. Daar zit onze toegevoegde waarde ook niet meer: iedereen heeft een camera op zijn telefoon. Toen die brug in Alphen aan den Rijn omviel, verschenen op sociale media foto's en filmpjes van het moment van het ongeluk." Dat hadden wij uiteraard gemist. We hebben toen een helikopter en een klein vliegtuigje de lucht ingestuurd. Een dag later stonden in alle kranten onze foto's van de ravage."

Soms nemen jullie ook amateurfoto's over.
"Dan licenseren we de foto zodat de maker een eerlijk bedrag krijgt en media die de foto overnemen achteraf geen gesodemieter krijgen."

Praten we dan over tientjes of over duizenden euro's?
"Ik ga niet via een interview onderhandelen. Maar er is wel een verschil tussen een foto van een ongeluk op de snelweg en bijvoorbeeld de laatste foto van de MH17 voor hij vanaf Schiphol vertrok. Ik heb die man trouwens nog eens betaald, omdat die foto zo belangrijk werd dat ik het aanvankelijke bedrag niet eerlijk vond."

Burgerjournalistiek heet dat toch, dat iedereen met zijn telefoon nieuws kan maken?
"Ik kan een diepvriespizza in de oven doen. Dat maakt mij een burgerkok maar nog geen kok. Er zullen vandaag duizenden foto's worden gemaakt op het strand, maar onze fotografen benaderen dat toch creatiever en journalistieker. We werken volgens het principe 'hard to get, hard to copy, hard to beat': onderwerpen die moeilijk te krijgen zijn, waar we iets unieks aan kunnen bijdragen en die zo snel mogelijk beschikbaar zijn."

"Bij de komende Olympische Winterspelen willen we onze klanten van live-foto's voorzien. Op hetzelfde moment dat je op televisie Sven Kramer ziet finishen, staat die foto, nog onbewerkt, al in de ANP-beeldbank."

Video wordt ook steeds belangrijker.
"Daar gaan we de komende jaren dan ook vol op inzetten. En dan niet door televisietje te gaan spelen voor het oude internet, maar door het aanbieden van korte video's die geschikt zijn voor met name apps: snappy en flashy."

"Dat kan een filmpje van 15 seconden zijn met een kort quoteje, of een interview van anderhalve minuut, maar het kunnen ook ruwe beelden zijn van de training van het Nederlands elftal. Ook daarbij geldt, zoals bij al onze diensten: het moet zo snel mogelijk beschikbaar zijn."

De werkbijen van de journalistiek.
"En we maken heerlijke honing."

Opgebiecht

Leermeester "Mijn voorgangers Erik van Gruijthuijsen en Marcel van Lingen (nu directeur van het ANP) hebben mij, ieder op hun eigen manier, geïnspireerd."

De beste uit het vak "Journalisten die iets unieks kunnen toevoegen.
Dat kan een primeur zijn, een originele invalshoek of een goeie foto."

De slechtste uit het vak "Luie en ongeïnteresseerde journalisten."

Het beste advies gegeven "Blijf je altijd verwonderen en blijf altijd vragen stellen. Aan anderen maar ook aan jezelf."

Het slechtste advies "Neem wat vaker vrij."

CV

Geboren 26 november 1959, Harderwijk
Opleiding rechten en ­politicologie aan de Open Universiteit

Loopbaan
1986: redactieassistent ANP
2013: adjunct-hoofd­redacteur ANP
2017: hoofdredacteur ANP

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden