Juul op den Kamp en Johan Fretz. Op den Kamp: ‘De enige manier om dertig jaar PvdA te vertellen, is door een film te maken die voelt als een wervelwind.’

PlusAchtergrond

Johan Fretz en Juul op den Kamp laten zien hoe de sociaaldemocratie het spoor bijster raakte

Juul op den Kamp en Johan Fretz. Op den Kamp: ‘De enige manier om dertig jaar PvdA te vertellen, is door een film te maken die voelt als een wervelwind.’Beeld Jakob van Vliet

Hoe kon de PvdA als grootste partij van Nederland afzakken tot de negen Kamerzetels die de partij nu heeft? Columnist en schrijver Johan Fretz en documentairemaker en regisseur Juul op den Kamp verdiepten zich voor hun film What’s Left in vijftig jaar partijgeschiedenis.

Tim Wagemakers

Na twintig minuten komen Johan Fretz en Juul op den Kamp echt op stoom. “Tegenwoordig denkt iedereen maar dat een linkse meerderheid in de politiek een utopie is,” zegt Fretz, “maar linkse partijen stonden zo’n 15 jaar geleden gewoon op een meerderheid in de peilingen, hè!”

Hij doelt op 2006, de periode waarin Wouter Bos de lijsttrekker van de PvdA was en aan kop ging in de peilingen. Bos weigerde op dat moment zich uit te spreken voor een linkse coalitie. Juul op den Kamp snapt er nog steeds niets van. “Het was zo’n kans om links groot te maken. En de PvdA liet, niet voor de eerste keer, die kans liggen.”

Teloorgang

Wat is er toch misgegaan met de idealen van de PvdA? Het is de centrale vraag in de film What’s Left die Paroolcolumnist en schrijver Johan Fretz (37) maakte met documentairemaker en co-regisseur Juul op den Kamp (30). Donderdag is de film op televisie te zien.

Als een whodunnit onderzoeken ze in de film de teloorgang van de partij. “Het sociaaldemocratisch verraad van een partij die steeds meer het marktdenken heeft omarmd,” concludeert Fretz.

De film is te vergelijken met een Tegenlicht-aflevering, maar dan in de vijfde versnelling. In anderhalf uur betoogt Fretz hoe de PvdA na de sociaaldemocratische glorietijden in de jaren zeventig met minister-president Joop den Uyl langzaam maar zeker van de eigen idealen is afgedreven.

Van Wim Kok in de jaren negentig (al won die nog wel verkiezingen) via wonder boy Wouter Bos tot Diederik Samsom die instemt met de megabezuinigingen van kabinet-Rutte II. De partij ging in de Tweede Kamer van dik veertig zetels in de jaren zeventig naar de negen van nu. Dat doet pijn, vinden ook Fretz en Op den Kamp.

Fretz komt uit een ‘rood’ gezin waar hij leerde dat Wim Kok een goeie vent is die voor zijn mensen knokt. Bij Op den Kamp hing thuis een portret van Joop den Uyl. Dus nee, het is niet nog een keer PvdA-bashen; ze willen juist dat er lessen worden getrokken uit de ontwikkelingen zodat de sociaaldemocratie überhaupt nog een toekomst heeft. “Want er wordt maar niet geleerd van de fouten,” zegt Op den Kamp.

Fretz: “In de partij zitten nog veel te veel Jeroen Dijsselbloems (oud-minister Financiën, nu burgemeester Eindhoven, red). Zij vinden dat het PvdA-beleid niet ‘goed is uitgelegd’. Die mensen moeten allemaal weg. Het is fundamenteel verkeerd gegaan.”

Niet voor de grachtengordel

Fretz liet zich voor de film inspireren door Fahrenheit 9/11 van Michael Moore. “Een zinderende film over geopolitiek; persoonlijk, grappig en snel.”

De film is volgens de makers dan ook niet bedoeld voor de ‘highbrow grachtengordel’ maar juist voor twintigers en dertigers die niet precies weten wat er de afgelopen dertig jaar is gebeurd.

Want het marktdenken en het individualisme, lang dus medegestimuleerd door de PvdA, viert nog steeds overal hoogtij. Op den Kamp: “Bij Op1 hadden ze het er serieus over hoe erg het was voor vakantiegangers dat die door stakingen niet konden vliegen. Terwijl die dag ook bekend werd dat de bagagesjouwers verrotte knieën hebben door het werk.”

Ze hadden er ook voor kunnen kiezen een film te maken over bijvoorbeeld de VVD. Maar dat vonden ze niet interessant. “Het gaat ons erom hoe een linkse partij zo ver afdwaalt dat ze rechts beleid mogelijk maken.”

In de snel gemonteerde en met archiefbeelden gelardeerde film ondervragen ze de ‘drie hoofdverdachten’ die de PvdA van 2002 tot 2016 hebben geleid: Wouter Bos, Job Cohen en Diederik Samsom. Geen van hen heeft de film gezien.

Rol in de politiek

Ze vinden het stoer dat de drie meededen zonder eisen. “Neem Diederik Samsom, die heb ik echt vaak aangepakt in mijn columns,” zegt Fretz. “Ik ondervraag ze ook niet op hun mens-zijn, maar op hun rol binnen de politiek. Ik wilde dat ze echt daarop reflecteren.”

“Want,” zegt Fretz, “dat gedweep met ‘verantwoordelijkheid nemen’ moet maar eens afgelopen zijn. We zien nu dat het bezuinigingsbeleid dat tien jaar geleden werd ingezet averechts heeft gewerkt. Het was dus niet alleen asociaal, maar ook nog eens oerdom.”

Samen met producent Anne van der Ven hebben Op den Kamp en Fretz bijna twee jaar gewerkt aan What’s Left. “En dan zit er nog zo veel niet in,” erkent Op den Kamp. “Maar we moesten kiezen. De enige manier om dertig jaar PvdA te vertellen, is door een film te maken die voelt als een wervelwind.”

Fretz: “Zodat we aan het eind een vuistslag kunnen maken.”

Op den Kamp: “Zodat de kijker boos wordt.”

Fretz: “Nee, woedend!”

Op den Kamp: “Woedend dan, want dat is brandstof om vervolgens iets te gaan veranderen.”

De film biedt de kijker namelijk ook perspectief. Volgens Op den Kamp heeft de sociaaldemocratie toekomst en ‘de PvdA wellicht ook’. Ze zijn hoopvol over de huidige Tweede Kamerfractie. “Zij snappen dat het gaat om waarden en hoe je die omzet in actie,” aldus Fretz.

Op de voorpremière, twee weken geleden, zei de Amsterdamse PvdA-leider Marjolein Moorman zich de film aan te trekken. Tegelijkertijd wordt Moorman in de film aan het einde getoond als één van de lichtpuntjes. Zij wist in Amsterdam wél de verkiezingen te winnen.

Eerlijke verdeling

Wie zich na de film afvraagt hoe het dan wel moet of kan, zou in Moorman een glimp van een oplossing kunnen zien, vindt Fretz. “Het partijverleden raakt haar niet en haar campagne was echt sociaaldemocratisch.”

Daarmee bedoelt hij radicaal en consequent kiezen voor een eerlijke verdeling van kennis, macht en inkomen.

De komende tijd willen Fretz en Op den Kamp overal het gesprek aangaan hoe linkse bewegingen elkaar kunnen versterken. Fretz: “De arbeider van nu heet niet meer Joop of Henk, maar is een veelkleurig en veelzijdig mens. De klassenstrijd en de emancipatiestrijd moeten hand in hand gaan. Alleen dan kan een linkse beweging een vuist maken.”

Het lijkt de opmaat naar weer een vlammend betoog, maar dan valt Fretz even stil. “Trouwens, voor ik het vergeet, er wordt ook gelachen in de film, hè,” gaat hij dan verder. “De film is geen huiswerk. Het is een politieke popcornmovie.”

2Doc: What’s Left – de puinhopen van links, 22/9 om 22.25 uur, NPO 2.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden