Plus Achtergrond

Joana Vasconcelos in de Kunsthal: kunst van tampons, pannen en strijkijzers

Marilyn: pumps gemaakt van roestvrijstalen pannen en deksels. Beeld Joana Vasconcelos

De Kunsthal in Rotterdam toont het fotogenieke werk van de Portugese kunstenares Joana Vasconcelos, dat boordevol waarschuwingen, boodschappen en opgeheven vingertjes zit.

Bij binnenkomst in de grootste hal van de Rotterdamse Kunsthal klinkt een kako­fonie vanjewelste: fado, rinkelende telefoons en om de zoveel tijd een enorme doffe dreun. Het maakt direct duidelijk dat de hal weliswaar groot is, maar eigenlijk een beetje te klein voor alle larger than life-beelden van de Portugese kunstenares Joana Vasconcelos; ze zijn boven op elkaar gefrot.

Vasconcelos werd in 1971 geboren in Parijs, waar haar Portugese ouders een veilig heen­komen hadden gevonden. Haar claim to fame is A Noiva (The Bride), in 2005 te zien op de Biënnale van Venetië. Dat was de eerste biënnale gecureerd door een vrouw – of door twee vrouwen om precies te zijn: María de Corral en Rosa Martínez, beiden uit Spanje.

Paleis van Versailles

Midden in de Arsenale had Vasconcelos een 6 meter hoge kroonluchter opgehangen, gemaakt van 14.000 glimmende, want nog in plastic verpakte tampons, die met de lichtblauwe touwtjes aan elkaar waren geknoopt. Met de (maagdelijk) witte kroonluchter – van oudsher een symbool van welvaart en luxe – wil Vasconcelos de ­hypocrisie rond de onderdrukte vrouwelijke seksualiteit aan de kaak stellen.

Dat is nog altijd nodig: in 2012, toen Vasconcelos als eerste vrouw en als jongste hedendaagse kunstenaar een solotentoonstelling had in het Paleis van Versailles, werd haar extravagante ‘bruid’ geweerd: ‘seksueel getinte werken waren niet geschikt voor de Spiegelzaal’. Maar op haar overzichtstentoonstelling I’m Your Mirror, die eerder te zien was in het Guggenheim Museum in Bilbao, heeft het sleutelstuk in Vasconcelos’ oeuvre een centrale plek gekregen.

Aspirinetabletten en valiumpillen

De oudste werken in de tentoonstelling zijn minder groots, maar niet minder geëngageerd. In 1997 maakte Vasconcelos een stoel bekleed met doordrukstrips met 500 mg aspirinetabletten, een jaar later een bed van doordrukstrips met 10 en 15 mg valiumpillen, beide bedoeld om haar publiek aan het denken te zetten over de enorme hoeveelheid pillen die mensen slikken.

De doffe dreun blijkt afkomstig van Burka (2000), bestaand uit een hijskraan waaraan een blauwe boerka is bevestigd, die langzaam omhoog wordt getakeld en razendsnel weer valt, zoals een guillotine. Ook dit werk is een hart onder de riem voor onderdrukte vrouwen: als de blauwe bol in de lucht hangt, lijkt het een spook, zodra het op de grond ligt, worden er allerlei andere stoffen zichtbaar die onder de boerka verscholen zitten, onder meer het camouflagegroen van het Amerikaanse leger.

Beeld Joana Vasconcelos

Zo zit in ieder werk een waarschuwing, boodschap of opgeheven vingertje verstopt. Vasconcelos kaart vrouwenrechten, overconsumptie, onderdrukking, identiteitskwesties en geweld aan – soms op al te opzichtige of letterlijke wijze. Gelukkig is het oeuvre van Vasconcelos niet alleen maar strijdbaar, haar werken zijn bovenal heel vrolijk én fotogeniek – het kan niet anders of Instagram en Twitter stromen de komende maanden vol met selfies.

Er staan drie lotusbloemen van stomende strijkijzers in de kleuren van de Portugese vlag, er is een barok Venetiaans masker van spiegels gevat in brons, een (werkende) draaimolen met oude stoelen uit directiekamers en er hangt een enorm hart gemaakt van vijfduizend plastic wegwerpvorken, -messen en -lepels. Het hart is niet compleet, omdat Portugezen lijden aan een Groot Gemis: saudade, het gevoel dat in de fado’s wordt bezongen die door de ruimte schallen.

Roestvrijstalen pannen en deksels

Er staat een gigarevolver gemaakt van (rinkelende) bakelieten telefoons en een prachtige blingblinghelikopter, bekleed met zachtroze struisvogelveren en Swarovskikristallen – een hommage aan Marie Antoinette, volgens Vasconcelos ‘een vroege pionier op het gebied van gendergelijkheid’.

A Noiva (The Bride): een kroonluchter van tampons. Beeld Joana Vasconcelos

Er staan twee reusachtige pumps, gemaakt van roestvrijstalen pannen en deksels. Marilyn heet het werk, naar Marilyn Monroe, die soortgelijke pumps droeg toen ze optrad voor de Amerikaanse soldaten in Vietnam. De pannen moeten ons ook herinneren aan de positie van de vrouw binnen onze patriarchale samenleving, dus aan de rol als huisvrouw. Maar door de monumentale schaal en het glimmende materiaal stralen de hakken ook luxe en kracht uit.

Volgens de zaaltekst is het glanzende werk, waarin de museumbezoeker zichzelf weerspiegeld ziet, ‘een visualisatie van de tweespalt tussen illusie en realiteit’, die vragen oproept over de betekenis van succes en mislukking. Die boodschap zal naar alle waarschijnlijkheid verloren gaan op Instagram en Twitter.

14.000

Vasconcelos maakte een 6 meter hoge kroonluchter van 14.000 glimmende, want nog in plastic verpakte tampons, die met de lichtblauwe touwtjes aan elkaar waren geknoopt. 

Joana Vasconcelos: I’m Your Mirror,
Kunsthal Rotterdam, t/m 17/11.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden