Plus Klapstoel

Jimmy Nelson: 'Ik ben Mr. Bean met een statief'

Jimmy Nelson (1967) is fotograaf. Voor het project Before they pass away reisde hij jaren de wereld over om natuurvolkeren te fotograferen. Deze week lanceerde hij zijn eigen stichting.

Jimmy Nelson Beeld Harmen de Jong

Sevenoaks

"Ik heb een Engels accent en een Engels paspoort, maar ik wil dolgraag zo snel mogelijk een Nederlands paspoort. Als me in het buitenland gevraagd wordt waar ik vandaan kom, zeg ik vol trots: ik ben een Nederlander. Hier staat mijn veertien jaar oude fiets. Dit is mijn basisplek."

Downton Abbey

"Dat is wat Engeland was voor mij. Dat die serie aan meer dan 150 landen is verkocht, komt doordat het draait om geheimen. Voor de buitenstaander is dat smullen. Prima als entertainment, maar om er in te leven? Hell on earth."

"Het is die stiff upper lip. Iedereen in Engeland speelt mooi weer, zonder ooit het achterste van zijn tong te laten zien. Ik vind het helemaal niet erg dat Engeland bezig is een muur om zich heen te bouwen. Eigen schuld, dikke bult. We hebben ze niet nodig."

Stonyhurst College

"De katholieke kostschool waar ik op zat. Het was een afgesloten wereld met achthonderd jongens en veel priesters. Ik kreeg te maken met seksueel misbruik. Ik wist niet goed wat me was overkomen, alleen dat het niet veilig voelde. In Engeland word je niet opgevoed met wat een piemel is en wat je ermee doet."

"Het meest beschadigend was de voortdurende dreiging. Ik heb het begraven, zoals kinderen wel vaker doen met nare dingen die ze meemaken. Dat werkt tot je als volwassene tegen dingen aanloopt die goed opgelost moeten worden. Dat lukt niet, want je stuit op de bunker die je hebt ingegraven. Die moet je eerst uitgraven en onder ogen komen. Daar ben ik nu mee bezig."

Alopecia totalis

"Op mijn zestiende liep ik op vakantie in Afrika malaria op. Ik had veel stress, was heel onzeker en had waarschijnlijk last van het niet opgeloste misbruik. Mijn ouders wisten van niets en stuurden me terug naar de kostschool, want zeiden ze: 'It will make a man out of you.' Dat bleek de druppel. Door een allergische reactie op de antibiotica viel in één nacht al mijn haar uit. Je identiteit verandert van de ene op de andere dag. Ik dacht: who the fuck am I?"

David Bowie

"De ochtend nadat mijn vrouw Ashkaine en ik voor het eerst de nacht samen hadden doorgebracht, zei ze: 'I've never slept with an alien! Je lijkt precies op David Bowie in The Man Who Fell To Earth.'"

"Zij was de eerste die me zo direct confronteerde met mijn afwijkende uiterlijk. Het was na de seks en ik lag naakt in bed, dus ik voelde me zowel fysiek als mentaal bloot. Ook al bedoelde ze het bewonderend, het kwam keihard aan. Nu denk ik: als er één icoon was die durfde te zijn wie hij was, was hij het."

Kuifje in Tibet

"Toen ik op mijn zeventiende klaar was met de kostschool, wilde ik naar een plek waar mensen er zo uitzien als ik. In een strip van Kuifje zag ik afbeeldingen van Tibetaanse monniken met kale hoofden. Ik heb een enkele reis naar Peking geboekt en ben naar Tibet gereisd."

"Ik wist niet wie de dalai lama was, wat boeddhisme inhield of waar Tibet lag, maar het was een bepalende reis. Ik sprak de taal niet, we deelden niet hetzelfde geloof, maar toch werd ik opgenomen. Het was de eerste keer in mijn leven dat ik dacht: ik hoor erbij. En de eerste keer dat ik werd aangeraakt met liefde."

Vader

"Een erg intelligente, maar autistische man. Nadat hij jaren in de olie-industrie had gewerkt, besloot hij voor zichzelf te beginnen. Ik vond dat een slecht idee en waarschuwde hem. Hij wilde niet luisteren; wie was ik om hem de les te lezen? Ik was het kind, hij de vader. Vier jaar ­geleden ontving ik een brief waarin hij schreef dat ik gelijk had en dat het hem speet."

"Hij zag geen weg terug en koos voor een honorable death door in Tanzania van een dak te springen. Omdat het een islamitisch land is, heb ik vier dagen gezocht voor ik een hindoestaans crematorium vond. Ik heb een brandstapel gebouwd van hout en heb hem daar, gewikkeld in een witte doek, op gelegd. Zo is hij in de openlucht, onder een palmboom gecremeerd."

Oorlogsfotograaf

"Als je in Joegoslavië of Afghanistan tussen de bommen zit met mensen die morgen dood kunnen zijn, is dat enger dan wat ik zelf voelde. Ik was geen oorlogsfotograaf, maar werd het om contact te maken met mensen met meer pijn dan ik. Is dat te begrijpen? Het luchtte me op."

"Ik heb gedanst op de rand van de vulkaan. Ik reed op een motor door Nicaragua, El Salvador en Colombia; landen die verwikkeld waren in hevige burgeroorlogen. Anderen vluchten in ­alcohol en drugs. Ik koos gevaarlijke bestemmingen, omdat ik mijzelf wilde ontvluchten."

Edward Sheriff Curtis

"Voor de een is het God, voor de ander Beyoncé, maar mijn voorbeeld is Edward Sheriff Curtis. Hij was een Amerikaanse etnoloog en fotograaf uit de negentiende eeuw, die de dertig jaar voor zijn dood volledig wijdde aan het vastleggen van de laatste indianenstammen van Noord-Amerika, op een iconische, trotse manier."

"Hij maakte dertig boeken, maar toen hij stierf, was hij failliet, alleen en was een groot deel van zijn werk vernietigd omdat niemand begreep dat hij zo veel aandacht schonk aan indianen. Zijn idyllische, romantische aanpak raakt me. Alsof hij zegt: kijk, deze mensen zijn rijk. Ik aap hem eigenlijk na, maar dan op internationaal niveau. De boodschap is hetzelfde."

Hondje

"Als ik bij een stam aankom, weten ze acht van die tien keer niet wat een foto is. Ik werp me daarom letterlijk als een hondje voor hun voeten. Door me nederig op te stellen, voelen zij zich de baas. Dan probeer ik langzaam vertrouwen te winnen door ze te vereren."

"Eerst van een afstand, maar langzaam zoek ik toenadering. Ik probeer hun kleding aan te raken, hun voeten, hun spieren. Alles gaat met lichaamstaal en veel oh's en ah's. Vervolgens bouw ik ter plekke een lichtstudio door stamleden lichtreflectoren vast te laten houden onder de juiste hoek. Het maken van de perfecte foto kost soms dagen."

"Ik hoor vaak: zoals jij ze vastlegt, dat is niet de waarheid. Maar what the fuck is de waarheid? Ik vind dat die stamleden het verdienen met hetzelfde respect behandeld te worden als een ­covermodel van Vogue. Laten al die bladen dan wel de waarheid zien? Ook niet. Als ik wegga, weten ze vaak nog steeds niet wat een foto is, maar ze voelen zich gezien en vereerd."

Mr. Bean

"Ik ben Mr. Bean achter een statief. In elk vliegtuig ter wereld wordt Mr. Bean vertoond. Chilenen, Argentijnen, Japanners, iedereen lacht om hem. Waarom? Omdat hij een mens is die faalt in gewone menselijke taken. Daardoor voelen we ons verbonden met hem. En dat alles zonder taal. Hij geeft zich bloot. Om een goede foto te kunnen maken, moet ik mezelf ook helemaal blootgeven."

Ashkaine

"Op de dag dat we gingen trouwen, fluisterde ze me toe: ik kan niets garanderen, alleen dat ik altijd eerlijk zal zijn en dat ik de verantwoordelijkheid zal nemen voor mijn eigen geluk. Vandaag, 24 jaar later, is er eigenlijk niets veranderd. Geen garanties. Het is geen normale man-vrouwrelatie."

"Zij heeft vaak de broek aan en ik de jurk. Er is veel reuring, af en toe ruzie, maar ook veel groei. Haar mijn vrouw noemen is niet voldoende. Ze staat aan het hoofd van het bedrijf en zo uniek als haar naam, zo uniek is zij als mens. Er zijn veel meer Jimmy's op aarde, maar er is maar één Ashkaine."

Pubers

"Het zijn spiegels voor wie je bent en ze laten zien wat jij op je 48ste nog steeds fout doet. We hebben twee dochters, van negentien en veertien, maar persoonlijk word ik het meest geraakt door mijn zoon van zeventien, omdat ik in hem de jongeman zie die ik had moeten worden, maar nooit heb kunnen zijn."

"Door wat ik heb meegemaakt ben ik een stuk harder, kouder en afstandelijker opgegroeid. Als ik zie hoe leuk hij is en hoe leuk ik had kunnen worden, ontroert me dat hevig. Dat vind ik heel confronterend. Toen hij jonger was, heb ik hem daar misschien wel een beetje om gestraft."

Afwezig

"Toen ik nog veel commercieel werk deed, was ik veel thuis, maar nu de kinderen ouder zijn ben ik negen maanden per jaar in het buitenland. Ik sta daar volledig achter. De afgelopen vijf, zes jaar stonden in het teken van Before they pass away. Ik zie het als de golf die ik moet pakken. Ik heb ruim dertig jaar achter de golf aangezwommen, maar nu heb ik hem en sta ik te surfen."

"Dat gebeurt één keer in je leven. De kinderen staan op het strand en zeggen: stap van de golf af. Maar als ik dat doe, gaat de golf voorbij en komt er nooit meer een nieuwe. Maar hoe leg je dat uit? Dat is onmogelijk. Mijn jongste dochter zei laatst: 'Hadden we zwart moeten zijn? Had je dan meer van ons gehouden?'"

Amsterdam

"Een bevrijding. Ik had nooit voor mogelijk gehouden hoeveel ik van Nederland zou gaan houden en dan vooral van Amsterdam: de perfecte stad om te ontsnappen aan mijn downton­abbeyeske verleden. Mensen zijn open en eerlijk. Zo durft mijn moeder hier sinds de dood van mijn vader niet meer te komen, omdat ze weet dat ze hier wel vragen zullen stellen."

Roxeanne Hazes

"De dochter van? Het is niet echt mijn muziek, maar ik heb wel de film gezien over zijn leven. Indrukwekkend en tegelijkertijd heel triest. Hij heeft zijn hart, ziel en lichaam gegeven voor zijn passie, maar is daaraan onderdoor gegaan."

"Soms worstel ik daar ook mee. Hij kon alleen maar zingen en drinken. In mijn geval kan ik ook niet zo veel anders dan foto's maken. Waar hij ook is, hemel of hel, ik hoop dat zijn kinderen hem zien als held, zoals ik hoop dat mijn kinderen mij ook ooit zullen zien."

De Jimmy Nelson Foundation maakt projecten mogelijk die het belang van culturele diversiteit belichten. Stuur je eigen project in of word vriend via jimmynelsonfoundation.com.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden