Plus

Jelle Brandt Corstius: 'Spijt lijkt me de meest vervelende emotie'

Als afsluiting van een bewogen week komt Jelle Brandt Corstius zondag met zijn nieuwe VPRO-serie Robo Sapiens. 'We verliezen ons monopolie op intelligentie. Dat is razend interessant.'

Jelle Brandt Corstius: 'Als de serie flopt, is het volledig mijn verantwoorde­lijkheid' Beeld Isolde Woudstra

Er zijn fijnere weken geweest voor journalist Jelle Brandt Corstius (39). Dinsdag schreef hij in Trouw een stuk waarin hij beschrijft hoe hij in het prille begin van zijn tv-carrière tijdens zijn werk werd misbruikt. Als hij alleen oog had gehad voor het succes van zijn nieuwe tv-programma Robo Sapiens, waarvan zondagavond de eerste uitzending is, had hij het stuk beter niet deze week kunnen publiceren, zegt hij. "Ik heb er niks mee te winnen, integendeel. Het zal aan me kleven, maar ik weet dat ik er veel spijt van zou krijgen als ik het nu niet had gedaan."

En dus hadden we het daar kort over, terwijl het gesprek zoals afgesproken over Robo ­Sapiens gaat, zijn nieuwe VPRO-programma over de toekomst van kunstmatige intelligentie.

Heeft u overwogen de interviews over uw ­nieuwe programma af te zeggen?
"Nee. Ik heb twee jaar met het verhaal rond­gelopen. De kous is nu af. Ik ben gewoon bezig met mijn serie en vind het leuk om daarover te praten."

Laten we het daar dan over hebben. Met een vader (Hugo Brandt Corstius, red.) die de ­eerste computer in Nederland ontwikkelde en het internet uitvond, is uw interesse in kunstmatige intelligentie al vroeg gewekt?
"Haha, hij beweerde dat hij de eerste computer in Nederland ontwikkeld heeft, ja. Dat wil niet zeggen dat het ook waar is."

Wat vaststaat: hij was naast columnist en schrijver ook computertaalkundige.
"Ja. Ik denk dat de interesse voor technologie wel een beetje in de genen zit. Ik ben opgegroeid met computers, wij hadden in 1986 al een Schneider, een van de eerste versies. Dus het ­onderwerp was geen ver-van-mijn-bedshow."

"Het grappige was dat de figuren die ik sprak voor de serie allemaal een beetje van het slag van mijn vader waren. Eigenwijs, autistisch, een beetje raar. Dat vond ik wel leuk. Ik kan ­over het algemeen wel opschieten met dat soort types."

In de serie onderzoekt u bijvoorbeeld hoe ver de technologische ontwikkeling al is gevorderd in militaire toepassingen. Bent u tijdens de opnames verbaasd?
"Een fabrikant in Israël maakt autonome drones die radarsignalen kunnen detecteren. Bij een signaal duikt de drone erop af en ontploft. Ongeacht of er mensen in de buurt zijn. Dat soort dingen bestaan en er is nauwelijks regelgeving over."

"Op de grens van Noord-Korea - ook niet de meest rustige plek - staat een mitrailleur die semi-autonoom is en reageert op warmtebronnen. Dat lijkt me geen goed idee op de meest instabiele grens van de wereld. Het valt op dat veel wetenschappers niet verder kijken dan hun eigen onderzoek. Ze kijken niet of nauwelijks naar de implicaties van de dingen die ze maken."

De seksindustrie loopt, opmerkelijk genoeg, voorop.
"Zo opmerkelijk is dat niet. Er valt enorm veel geld te verdienen in de pornoindustrie. De VHS is ontwikkeld door die industrie, internet heeft een vlucht genomen door die industrie. In Duitsland staat een bordeel waar de vrouwen poppen zijn. Dat gebeurt nu. En er staat een enorme wachtlijst om daar een afspraak te maken. Wat voor impact heeft het dat mensen het op steeds grotere schaal met poppen gaan doen? En: hebben die poppen straks dan ook rechten?"

U neemt uw tweejarige dochtertje Mae als gids.
"Er zijn al geavanceerde sekspoppen waar je een gesprek mee kunt voeren. Wat als mijn dochter met zo'n figuur thuiskomt? En is dat eigenlijk wel een probleem? Waarom eindeloos zoeken naar de perfecte partner als je er eentje kan programmeren? Wij lachen erom, maar tegen de tijd dat mijn dochter achttien is, is het een gegeven."

"Onder de 150 meest vooraanstaande wetenschappers op het gebied van kunstmatige intelligentie is een peiling gedaan: wanneer worden computers slimmer dan mensen? Dat moment heeft verstrekkende gevolgen: we verliezen ons monopolie op intelligentie. Dat is interessant: robots kunnen ons straks beschouwen. Uit de peiling kwam een gemiddelde van 70 jaar. Wij zijn dan dood, maar mijn dochter is 72."

Dacht u ook al veel over dat soort zaken na vóórdat u vader werd?
"Een kind geeft reden om aan de lange termijn te denken. Dat geldt in zekere zin ook voor het stuk dat ik in Trouw schreef. Misschien had ik dat helemaal niet gepubliceerd als ik geen dochter had gehad. Door haar is de toekomst voor mij iets concreets. De mens is heel erg op zichzelf gericht, je kijkt niet langer vooruit dan je eigen leven - en waarom zou je ook. Met een kind verandert dat. Moet je je voorstellen: in haar leven wordt doodgaan misschien een ­keuze."

U praat niet over een zelfgekozen levenseinde.
"Nee. Het gaat erom of je überhaupt ooit dood wil gaan. Als dat de situatie is, wat maakt het dan nog uit wat je op een dag doet? Wat is de intensiteit van het leven nog als het niet meer eindig is? Volgens mij komt uiteindelijk alle creativiteit voort uit het feit dat je er straks niet meer bent. Neem mijn vader. Het is in zekere zin ook een bevrijding dat hij dood is gegaan. Je hoeft je niet meer te bewijzen. Bewust deed ik dat niet, maar onbewust zeker wel. Het lijkt me heel irritant als iedereen altijd maar om je heen blijft."

U heeft het programma ontwikkeld met onder andere VPRO-hoofdredacteur Karen de Bok (De Bok stapte in januari uit het leven, red.).
"Karen is juist een voorbeeld van iemand die te vroeg is vertrokken. Ik had een bijzondere band met haar. Ze stond helemaal achter het programma. Deze week was er een kleine ­première van het programma. Zij was er niet. Verschrikkelijk."

Beeld Isolde Woudstra

"Wat kan ik erover zeggen? Later in de serie gaat het ook over zelfmoord. Ik spreek een man die allerlei medische data in een algoritme stopt en daarna met een zekerheid van 90 procent kan voorspellen of iemand zelfmoord pleegt. Ook hier geldt: worden we wel geholpen met die informatie? Ik zie zelfmoord als het einde van een ongeneeslijke ziekte. Wat moet je ermee als dat vastgesteld wordt?"

Hoe maak je tv van dat soort vraagstukken?
"Technologie is redelijk taai, dus dat was een uitdaging. In de serie is Robin, een robot, voortdurend aan mijn zijde. Mensen hebben de neiging om eigenschappen toe te dichten aan voorwerpen. Dat vond ik een interessant spanningsveld: je kan enorm veel projecteren op ­robots."

"Wat ik niet wilde waren dialogen, zoals in Bassie & Adriaan wel gebeurt met Robin. Dat accepteer je als kijker niet. Een kleine opmerking wel. Dat zet aan het denken over de toekomst. Ik vind het mengen van fictie en documentaire heel interessant. Anders wordt het - laat ik niet Chriet Titulaer zeggen - toch al snel een soort college over uitvindingen.

De vorm is heel anders dan u gewend was met reisseries over Rusland en India.
"Zondagavond is na een tijdje het traditionele moment voor reisseries van de VPRO geworden. Op stap met de journalist in het buitenland. Met Made in Europe van Dimitri Verhulst werd er al enigszins gebroken met die formule. Ik denk dat het ook heel goed is om andere dingen te doen, die wel het reisgevoel meebrengen."

Ik wilde niet alleen interessant gaan doen in Silicon Valley, dus ben ik ook in landen als Ethiopië en Oeganda geweest. Ook daar zijn ze bezig met drones. Ik heb het mezelf echt lastiger ­gemaakt. Om heel oneerbiedig over mezelf te praten: ik heb met genoeg oude Russische omaatjes gepraat. Het zijn altijd leuke scènes en iedereen wil er wel naar kijken, maar ik vind het heel leuk dat het nu weer lastiger is. Het is goed om af en toe een risico te nemen."

Voelt dit programma als een risico?
"Ik probeer het altijd af te wisselen. Ik doe iets veiligs en daarna weer iets met meer risico. Ik heb de serie ook geregisseerd, dat is ook nieuw. Ik was nieuwsgierig hoe het was om eens niet alleen te presenteren. Uiteindelijk vertel je het verhaal aan de montagetafel. Ik vind het erg leuk om daar nu de touwtjes in handen te hebben. Dat betekent ook dat als de serie flopt, het volledig mijn verantwoordelijkheid is."

Waarom zoekt u dat op?
"Je moet nooit denken: dit kan ik, dus dit blijf ik de rest van mijn leven doen. Ik denk dat ik altijd wel heb geprobeerd te zoeken naar het onbekende, ook toen ik op mijn 27ste in Moskou ging wonen. Ik denk nooit te veel na. Ik heb vrienden om me heen die dingen zeggen als: 'Ik heb ook altijd naar Moskou willen gaan, maar nu is het te laat.' Ik hou niet van die houding."

"Hetzelfde geldt voor mijn band met mijn vader. Ik ken zo veel mensen die hun ouders zijn verloren en er nu achter komen dat ze dit of dat nog hadden willen doen. Ik heb alles gedaan met mijn vader wat ik wilde. Ik heb hem alles gevraagd en ik heb nergens spijt van. Spijt lijkt me de meest vervelende emotie die er bestaat."

Als je nooit te veel nadenkt en veel maakt, ­zoals u, is er dan wel ruimte om te dromen?
"Nee, dat heb ik nooit echt gehad. Ik heb nu twee jaar aan dit project gewerkt en vanaf 1 december ben ik min of meer werkloos. Dan komt er wel weer iets nieuws. Volgend jaar ga ik een serie met Paulien Cornelisse maken in Japan. Paulien spreekt Japans en presenteert, ik regisseer het. Dat wordt mijn volgende project."

"Ik heb de fijne positie dat ik overal tussenin hang. Ik zit in de tv-wereld, ben actief in de boekenwereld, schrijf ook nog voor de krant. Ik ben van niemand afhankelijk. Dat is een fijne positie. Misschien helpt die brief in Trouw mijn tv-­carrière wel om zeep, weet ik veel. Daar ben ik niet bang voor: dan schrijf ik wel weer een boek, of word ik geschiedenisleraar."

Robo Sapiens, elke zondag, 20.15 uur op NPO 2.

CV

Geboren
9 april 1978, Bloemendaal

Opleiding
Geschiedenis en journalistiek aan ­de Rijksuniversiteit ­Groningen

Loopbaan
2002-2004: redacteur Barend & Van Dorp
2005-2010: woont in Moskou, correspondent Trouw en De Standaard
2008: boek Rusland voor gevorderden
2009: serie Van Moskou tot Magadan
2010: serie Van Moskou tot Moermansk
2010-2011: presentator VPRO Zomergasten
2012: serie Van Bihar tot Bangalore
2012: boek Universele reisgids voor moeilijke landen
2014: serie De bergen van Sotsji
2014: boekenweekessay Arctisch dagboek
2015: serie Grensland
2016: boek As in tas
2017: serie Robo sapiens

Opgebiecht
Leermeester: "Hans Pool, cameraman/regisseur. Hij weet hoe je moet filmen in het moment. Momenten zijn niet reproduceerbaar, iedereen moet zich wegcijferen voor het moment. Het is niet erg om rauwe tv te maken die niet helemaal schoongepoetst is. Liever dat dan heel nette televisie die niet echt is."

De beste uit het vak: "Mag mijn leermeester ook de beste in het vak zijn?"

De slechtste uit het vak: "Faber­yayo, haha. Hij maakte voor Viceland een serie over Tokio en zei in een interview dat hij alle clichés zou mijden. Zo'n goed idee! Keek ik de trailer en zag ik werkelijk álle clichés voorbij komen."

Het beste advies gegeven: "Van mijn zus, Merel. 'Papa is niet écht geïnteresseerd in je huiswerk. Dus als hij vraagt of je je huiswerk af hebt, kun je ook gewoon 'ja' zeggen.' Dat was echt een eye-opener."

Het slechtste advies: "Van mijn vader. 'Spaar nooit voor je pensioen.' En hij had er nog één: 'Als je uit de ene schoen wil stappen, zorg dat je al in de andere bent gestapt.' Dat gaat over vrouwen."

'De schaamte weghalen'
Woensdag reageerde Brandt Corstius in deze krant op de inhoud van zijn verhaal in Trouw. "De schaamte was enorm. Anders had ik het eerder gemeld. Tegen de tijd dat mijn dochter achttien is en zij loopt ergens stage, dan moet ze ervan uit kunnen gaan dat niemand misbruik gaat maken van zijn of haar machtspositie."

Brandt Corstius stelde goede vrienden en familie al eerder op de hoogte van het incident. "Ze vonden het erg, maar ik vertelde er op een lacherige manier over. Omdat het ook zo absurd was. Wat ik belangrijk vind om mee te geven: dat iemand iets lacherig brengt wil niet zeggen dat hij of zij er in zijn hoofd lacherig mee omgaat. Het is ontzettend lastig om ermee naar buiten te komen. Voor mannen is de schaamte misschien nóg groter. Dat wilde ik weghalen."

Inmiddels is bekend dat het misbruik plaatsvond in zijn tijd als redacteur van Barend & Van Dorp (2002-2004) en dat Brandt ­Corstius niet hoeft te wachten op excuses van de man in kwestie: van diens advocaat kreeg hij een brief waarin werd gedreigd met een kort geding.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden