Plus

Jeff Cowen: 'Als het goed gaat, verdwijn ik'

Onder de noemer Photoworks presenteert Huis Marseille portretten, landschappen en stillevens van de Amerikaan Jeff Cowen. Aan sommige foto's heeft hij vijf jaar gewerkt.

Yuki (2005) Beeld Jeff Cowen

Jeff Cowen (51) benadrukt dat hij nooit digitaal werkt; alle foto's zijn op analoge wijze tot stand gekomen. Opvallend is hoe hij zijn afdrukken bewerkt: met diverse chemische processen, verf en collage.

Het zijn daardoor eerder objecten dan platte foto's. Vandaar de titel van zijn expositie in Huis Marseille: Photoworks.

Zondag opent zijn solotentoonstelling, met portretten, landschappen en stillevens van de laatste jaren.

De tentoonstelling beslaat grofweg de periode 2002 tot 2016. Wat missen we nu?
"In de jaren tachtig en negentig werkte ik als straatfotograaf in New York, maar ik raakte er nogal gefrustreerd van dat ik zo afhankelijk was van externe onderwerpen. Ik had een heleboel dingen in me, maar ik kon er niet mee aan de slag omdat ik steeds maar moest wachten op de juiste situatie, het perfecte licht, de geschikte persoon, enzovoorts."

"Ik wilde meer als een schilder werken; van binnen naar buiten werken. Om dat goed te doen, met de juiste gereedschappen, moest ik vertragen; even geen camera gebruiken en eerst op de academie tekenen en schilderen studeren."

Hoe gaat u nu te werk?
Cowen wijst naar het portret Yuki uit 2005, een portret van een vrouw met daarop onder meer een witte verfrand en stukken foto's geplakt met roze tape.

"Aan dit werk heb ik wel vijf jaar gewerkt. Ik kijk eerst naar de vormen. En tijdens het fotograferen maak ik de afweging: moeten haar ogen dicht zijn of open, moet ze in de camera kijken of niet?"

"Toen had ik een portret dat te clean was, te perfect. Dus ik keek er langer naar. En bouwde het beeld verder op met verf en ­collagetechnieken. Ik wil ook beweging creëren in het beeld, zodat het niet zo statisch is en het papier iets levends heeft. Het moet de kijker iets geven. Een fotowerk moet gul zijn."

Soms gebruikt u de camera helemaal niet en bewerkt u direct het negatief. Hoe ontstond dat?
"Als ik werk, zie ik de wereld heel abstract. Ik zie vormen in de ruimte. Stel dat ik jou zou fotograferen tegen een achtergrond. De meeste mensen kijken naar je ogen, je lippen, de details. Maar ik kijk meer als een schilder: het eerste wat ik zie is de vorm van je hoofd en van je schouders in relatie tot de ruimte om je heen." Wijzend naar Deia uit 2015: "En dat is een boom, maar het is een vorm. Uiteindelijk is het allemaal abstract voor mij."

Untitled Pfaueninsel 5 (2014) Beeld Jeff Cowen

"Ik werk nu al een hele tijd zo, en op een gegeven moment had ik het gevoel dat ik geen fysiek onderwerp meer nodig had. Ik kan ook mijn ­eigen vormen creëren. En door het onderwerp te elimineren, kwam er iets 'spiritueels' uit, bij gebrek aan een beter woord."

Wat bedoelt u met spiritueel?
"Ik maak fotowerken omdat woorden niet volstaan. Ik kan niet uitleggen: 'Luister, ik zag dit verbazingwekkende landschap en... en...' dat kan ik niet. Ik heb een vocabulaire ontwikkeld om iets uit te drukken wat ik niet in woorden kan vatten. Als mensen naar mijn werken ­kijken en voorbij het letterlijke denken gaan, dan werken ze."

"Ik bedoel: ik hoop niet dat mensen over mijn foto denken: hé, dat is een coole boom. Maar dat de werken hun geest tot zwijgen brengen; dat ze ernaar kijken en dat het iets met ze doet. Ik hoop dat dan een diepgaande dialoog ontstaat tussen de kijker en het kunstwerk. Een kunstwerk zou iets in je moeten openen, en je in contact brengen met meer van je menselijkheid." Hij grinnikt. "How's that?"

Heeft u daarom al die verschillende technieken nodig? Omdat u niet alleen maar een foto van bijvoorbeeld een veld wil maken?
"Ja, sure. Maar je kunt niet valsspelen. Deze ­foto van een veld moet al op zichzelf werken. Maar al die chemische processen, verf, vlekken, collage, voegen meer betekenis toe."

Is dat een intuïtief of een doordacht proces?
"Allebei. Ik heb eerst een idee, maar als ik eenmaal werk, gebeuren er dingen. Als het goed gaat, verdwijn ik. Dat is het leuke deel. Soms werk ik vier, vijf uur aan een foto en als ik er op terugkijk weet ik niet waar het vandaan kwam."

Jeff Cowen, Photoworks. T/m 4/6 in Huis Marseille, Keizersgracht 401.

Wekelijks een overzicht van de nieuwste hotspots, uitgaanstips, films en restaurants in je mailbox? Schrijf je dan nu in voor de Stadsgids-nieuwsbrief van Het Parool.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden