Review

Jean Mattern - De baden van Kiraly ***

Een uitgever leeft eigenlijk van de woorden van anderen, van de schrijvers die hij uitgeeft. Vermoedelijk heeft Jean Mattern (1965), uitgever bij Gallimard, in zijn debuut als romancier niet toevallig gekozen voor een ik-verteller die vertaler is, 'een woordkunstenaar met andermans woorden'.

In De baden van Kiraly verbeeldt hij de worsteling van zijn hoofdpersoon met de woorden. De roman beschrijft de coming-out van een man die zich altijd heeft verschanst achter de woorden van anderen.

Gabriël groeit op in een Frans provinciestadje als zoon van Hongaarse ballingen, die het stilzwijgen bewaren over hun achtergrond. Na de dood van zijn zusje door een verkeersongeluk hullen zijn ouders zich in het Bijbelse refrein 'de Heer heeft gegeven, de Heer heeft genomen'. Om aan 'de loodzware stilte' in het ouderlijk huis te ontsnappen, zoekt de jongen zijn toevlucht in boeken. Al zijn zakgeld gaat eraan op. Na zijn eindexamen vlucht hij naar Engeland, waar hij tijdens zijn studie zijn beste vriend en zijn vrouw leert kennen.

In de gesprekken en brieven met Leo, die ook een zus heeft verloren, leert hij de woorden voor het verdriet waar hij zelf geen woorden voor heeft. De zorgeloze, lichtvoetige Laura geeft hem de illusie dat hij zich kan bevrijden van zijn verleden. Ondertussen is deze door woordenboeken omringde vertaler niet in staat zijn vrouw en zijn beste vriend te vertellen wat ten diepste in hem omgaat.

Als hij voor een vertalerssymposium Hongarije bezoekt, ontdekt hij de verzwegen geschiedenis van zijn familie en beseft hij dat hij 'niet die blanco bladzijde was waarop wij onze geschiedenis als echtpaar konden schrijven'. Bij thuiskomst verschanst hij zich weer in zijn werkkamer, tussen de woordenboeken, zonder zijn ontdekking met zijn vrouw te delen. 'Een hele wereld was tussen ons in komen staan, een wereld waarvan zij niets wist, die mijn gedachten, mijn dagen, waarschijnlijk mijn hele bestaan vulde, maar waarvoor ik geen woorden had.'

De voortsluipende vervreemding tussen de echtelieden wordt nijpend als Laura zwanger blijkt te zijn. Dan stort de in het nauw gedreven Gabriël zijn hart uit in een lange brief aan zijn vriend Leo. Zonder het te willen en zonder dat sprake was van 'een schandelijk geheim, of een verborgen misstap die je nooit wilt bekennen' heeft hij tegen Laura te lang gezwegen over zijn diepste zielenroerselen, en nu ziet hij geen weg terug. De komst van een kind maakt hem 'dronken van geluk, en doodsbang': 'Als je niet weet hoe je een echtgenoot of een vriend moet zijn, hoe kun je dan vader worden?'

En dat heeft, opnieuw, alles met taal te maken: 'Dat kind, hoe moet ik ermee praten, welke woordenschat moet ik het leren? In welk woordenboek kan ik die woorden vinden? Daarom ben ik weggegaan.'

Vanuit dat perspectief van een man in het nauw is de roman geschreven. En tegelijkertijd vanuit het besef dat zijn zelfverkozen afzondering in een Londens appartement niets oplost: 'Meer dan ooit ben ik verstrikt in mijn eigen val.'

Zo weet Mattern te suggereren dat zijn debuutroman is ontsproten aan een verteller die met zijn rug tegen de muur staat, die deze bekentenis moest schrijven om zich op eigen kracht te revancheren voor 'al die woorden waaraan het me ontbroken heeft'.

Toch heeft hij mij niet echt weten te overtuigen. De thematiek is indringend genoeg, maar blijft in haar uitwerking nogal braaf en belegen, waardoor de worsteling van Gabriël nooit echt schrijnend wordt. De baden van Kiraly is een voorbeeldige roman, een al te voorbeeldige roman, geschreven door een uitgever die zich nog te veel verschanst achter een amalgaam van schrijvers die hij gelezen heeft. Hij zou nog een stap verder moeten gaan in het vinden van zijn eigen woorden. (ALLE LANSU)

Jean Mattern - De baden van Kiraly
Vertaald door Prescilla van Zoest, Cossee, € 18,90

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden