Jazzmuzikant Pharoah Sanders (1940-2022) liet zijn sax brommen, pruttelen, grommen en gillen

Op 81-jarige leeftijd is in Los Angeles jazzmuzikant Pharoah Sanders overleden. De saxofonist was een grootheid in de zogeheten spirituele jazz, maar wist laat in zijn leven zowaar ook een poppubliek aan te spreken.

Peter van Brummelen
Pharoah Sanders in 2016 in Parijs. Beeld Getty Images
Pharoah Sanders in 2016 in Parijs.Beeld Getty Images

Hij onttrok aan zijn instrument klanken die je niet leert op saxofoonles: Pharoah Sanders liet zijn tenorsax grommen, pruttelen, gillen, brommen en overslaan. Desondanks sprak uit zijn spel vaak een aangename rust en wijsheid. Spirituele jazz werd zijn muziek meestal genoemd, maar Sanders was ook actief in de de free jazz en avant-garde.

Het was collega-muzikant Sun Ra, de man van de kosmische zweefjazz, die voor hem de naam Pharoah bedacht. De eerste twintig jaar van zijn leven heette Sanders van voren gewoon Farrell. Hij bracht die jeugd vooral door in zijn geboorteplaats Little Rock, de hoofdstad van Arkansas. Aanvankelijk speelde hij er klarinet, later werd het de saxofoon.

Hij had al snel door dat hij elders moest zijn voor de muziek die hij wilde maken. Na een korte periode in Californië trok Sanders begin jaren zestig naar New York, waar hij in avant-gardekringen belandde. Hij speelde bij Sun Ra, maar het werd pas echt wat toen hij toetrad tot de band van John Coltrane, ook een saxofonist en een van de grote vernieuwers van de jazz.

De twee hadden muzikaal een soort vader-zoonrelatie. Sanders beschouwde Coltrane als zijn grote leermeester, maar Coltranes spel werd ook beïnvloed door dat van Sanders. Twee jaar duurde hun samenwerking slechts; in 1967 overleed Coltrane, 40 jaar oud nog maar, aan leverkanker. Als soloartiest zou Sanders hem altijd eer blijven betonen.

Jazz met oosterse klanken

Een, zo niet hét hoogtepunt in Sanders’ solowerk is het in 1969 op het label Impulse! verschenen album Karma, waarvoor hij zijn inspiratie voor een belangrijk deel haalde uit zowel oosterse muziek als oosterse religie. Het album bevat Sanders bekendste stuk: het ruim een half uur durende The Creator Has a Master Plan, dat klinkt als zijn eigen A Love Supreme (het magnum opus van Coltrane).

In de lange carrière die volgde speelde Sanders met de meest uiteenlopende jazzcollega’s: van de ook al zo spirituele organiste en harpiste Alice Coltrane (weduwe van John Coltrane) tot de vrolijk swingende Hammondorganist Joey DeFrancesco (die vorige maand overleed).

In 2018 speelde hij nog in Rotterdam op het North Sea Jazz Festival: hij oogde breekbaar, maar klonk geweldig. In die laatste jaren van zijn leven was hij in Nederland ook te horen op de voornamelijk door popliefhebbers bezochte festivals Dekmantel en Le Guess Who.

Een vooruitstrevend poppubliek bereikte hij ook met het vorig jaar verschenen, alom geprezen album Promises, dat hij maakte met de Britse producer en dj Sam Shepherd alias Floating Points. De tachtiger en de dertiger vonden elkaar in bijna majestueus voortschrijdende muziek met een hoogst meditatief karakter.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden