PlusInterview

Jazzgroep Under The Surface vond zichzelf opnieuw uit – en dat leidde tot een opzienbarend album

Under The Surface, vlnr: gitarist Bram Stadhouders, zangeres Sanne Rambags en slagwerker Joost Lijbaart. Beeld Oleg Drofa
Under The Surface, vlnr: gitarist Bram Stadhouders, zangeres Sanne Rambags en slagwerker Joost Lijbaart.Beeld Oleg Drofa

De Nederlandse jazzgroep Under The Surface heeft op zijn nieuwe album Miin triuwa flink buiten de lijntjes gekleurd. Het resultaat is opzienbarende muziek, die nauwelijks meer te labellen is.

Erik Voermans

Hoe ze de muziek op hun derde album Miin triuwa (Oudnederlands voor Mijn trouw) moeten noemen, weten de leden van Under The Surface ook niet. Ja, een suite van acht stukken, met gezongen teksten in het Oudnederlands, alleen, een suite is een puur instrumentale vorm.

De verslaggever, die gewend is beroepshalve muziek in hokjes te stoppen, oppert te spreken van een Ambient Jazzfolk Song Cycle, wat bij zangeres Sanne Rambags, gitarist Bram Stadhouders en slagwerker Joost Lijbaart tot glimlachen van milde goedkeuring leidt.

Het laatste woord is er nog niet over gesproken.

Wat wel glashelder is, is dat ze een hoogst bijzonder en steengoed album hebben gemaakt, waarvan de muziek zich ophoudt tussen de polen Pat Metheny, Kate Bush, Yes, Billie Eilish en Fairport Convention, om toch in vredesnaam dan maar wat namen te noemen. Uiteindelijk is dit gewoon Under The Surfacemuziek, waarin de invloeden van jazz, impro, prog, pop en folk op een volkomen organische manier met elkaar samensmelten.

Bewuste koerswijziging

De leden eerst maar even voorstellen misschien. Lijbaart (1967), de senior van het stel, kennen we van zijn samenwerkingen met saxofonist Yuri Honing. Stadhouders (1987) is een talentvol gitarist en componist (hij studeerde bij Peter Adriaansz en Calliope Tsoupaki), die onder veel meer projecten deed met het Nederlands Kamerkoor. En de formidabele vocaliste Rambags (1994) is een soort kruising tussen Greetje Bijma en Cathy Berberian, and then some.

Onder de naam Under The Surface, die is terug te voeren op de notie dat ware schoonheid onder de oppervlakte ligt, maakte het trio tot dusver drie albums. Het vorige, Trinity, was een verzameling van geheel vrij geïmproviseerde stukken.

Miin triuwa is een bewuste koersverandering. Stadhouders: “In 2019 raakten we in het vliegtuig naar China in gesprek dat we na vijf, zes jaar vrije improvisatie misschien wat aan het vastlopen waren in patronen. Ik stelde voor wat stukken te componeren.”

Rambags: “Ik begreep dat wel, want hij wilde ook wat meer ruimte om te soleren, en niet louter op drones, want zijn rol was vooral begeleidend, terwijl ik heel vrij mag zijn. Wel was ik bang die vrijheid te verliezen, dus ik had eerst nog wat aarzelingen.”

Eigen improvisatietaal

Lijbaart: “We hebben inmiddels tweehonderd gigs over de hele wereld gespeeld en overal waar we speelden en improviseerden, of dat nou Rwanda, Tanzania of India was, vonden de mensen dat heel gaaf. Er resoneerde iets wat iedereen meteen snapte. Wat we doen, is geen free jazz, maar meer instant composing, en die structuren kregen steeds meer een verwant verloop. Dus waarom zouden we dan niet wat meer dingen vastleggen? Bram is vervolgens op basis van de improvisatietaal die we samen hebben ontwikkeld gaan schrijven en daar kwamen deze stukken uit voort.”

Rambags: “Bram en ik zijn grote bewonderaars van de Pat Metheny Group. Zijn orkestrale kant is altijd heel overweldigend. Iets in die richting wilden we ook weleens proberen.”

Stadhouders: “De acht stukken zijn heel intuïtief tot stand gekomen, vanuit improvisatie. Bij klassieke composities werk je veel meer vanuit een grote boog en pas daarna steeds meer naar de details, maar dat gaat bij mij niet. Uiteindelijk leidde dat tot een volledig uitgeschreven partituur.”

Rambags: “Voor mij was dat wel even een draai van 180 graden.”

Lijbaart: “Improviseren doe je met een andere mindset, maar als we dit live spelen, voelt het wel elke keer alsof we het voor het eerst doen. Bovendien improviseren we dan ook nog steeds.”

Volksmuziek

Live speelt Under The Surface met twee extra muzikanten: Lennart Heyndels (bassen) en Annabel Laura (zang, gitaar, synthesizer, lier, percussie), om de muziek volledig recht te kunnen doen.

Stadhouders: “Ik had meteen een beeld van de sfeer die me voor ogen stond, maar ik vind het lastig daar woorden voor te vinden. Al vroeg in het proces waren we op Oudnederlandse teksten gekomen.”

Lijbaart: “Door het vele reizen en het absorberen van vele soorten volksmuziek en volkscultuur gingen we nadenken over wat nou ónze volksmuziek was.”

Rambags verdiepte zich met hulp van linguïsten en het Nederlands Taalinstituut in het Oudnederlands van de Wachtendonckse psalmen, door monniken vanuit het Latijn in het Nederlands opgetekend vanaf 800 na Christus. Zo ontstonden acht prachtige teksten, waarvan de klanken wonderlijk tijdloos klinken.

Rambags: “Ik was altijd zo jaloers op die Britse en Scandinavische landen met hun volksteksten, maar dat is nu weg. We hebben dat materiaal zelf ook en dat voelt als een enorme rijkdom!”

Miin triuwa van Under The Surface is nu uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden