Plus Achtergrond

Japan in alle kleuren: een postuum eerbetoon aan Shigeru

De lange muren van de erezaal van het Stedelijk Museum zijn van links tot rechts en van boven tot onder behangen met affiches van Japanse ontwerpers. Het resultaat is een ware kleurexplosie.

Ryuichi Yamashiro: Woud (1955). Beeld Tadanori Yokoo

Met de tentoonstelling Kleurrijk Japan eert het Stedelijk Museum postuum de Japanse grafisch ontwerper Shigeru Watano (1937-2012), die in de jaren zestig naar Nederland kwam, samen met Will van Sambeek – een Nederlandse modernistische ontwerper die een paar jaar in Japan had gewerkt.

Samen begonnen ze een ontwerpbureau in Amsterdam, dat aan zeer uiteenlopende opdrachten werkte: van advertentiecampagne tot huisstijl en van boek tot tijdschrift en krant.

Shigeo Fukuda: Victory (1976). Beeld Shigeo Fukuda / Stedelijk Museum Amsterdam

Shigeru is altijd een intermediair tussen Japan en Nederland gebleven. Hij stond Pieter Brattinga bij toen hij Nijntje in Japan introduceerde, hij haalde in de jaren zeventig Tadanori Yokoo voor het eerst naar Europa, en in 2005 hielp hij het Stedelijk een grote hoeveelheid Japanse affiches verwerven.

Kriskras door elkaar

Conservator grafische vormgeving Carolien Glazenburg had de Japanse aanwinsten willen laten zien bij de heropening van het Stedelijk Museum in 2007, gecombineerd met affiches uit China en Korea. Het museum opende echter pas vijf jaar later, kort nadat Shigeru Watano was overleden.

Toen Glazenburg vorig jaar in Japan een grote Wim Crouweltentoonstelling organiseerde – die vanaf 28 september onder de titel Wim Crouwel: Mr. Gridnik in aangepaste vorm in het Stedelijk te zien is – kreeg ze nog eens 92 affiches uit het archief van de DNP Foundation for Cultural Promotion. En ze besloot dat de tijd rijp was voor een tentoonstelling met louter Japanse affiches.

De 226 posters die nu in de erezaal hangen vormen een waaier aan kleuren en stijlen, motieven en thema’s. Commerciële, politieke en culturele affiches hangen door elkaar, er zijn affiches met en zonder fotografie, met herkenbare Japanse symbolen en volkomen abstract, met Romeins schrift en met Japanse karakters. Voor de Olympische Spelen in Tokio in 1964,

de spoorwegen en een luxe warenhuis, voor wereldvrede en een beter milieu. Het oudste affiche dateert van 1937, het jongste is uit 2017. Ze zijn puur op vorm en kleur geordend; van een chronologie is geen sprake, werken van dezelfde maker zijn ook kriskras verspreid.

Kazumasa Nagai: Mensenrechten – Samen leven (1989). Beeld Kazumasa Nagai

Een uitzondering is gemaakt voor de internationaal vermaarde (het MoMA heeft werk van hem in de collectie), inmiddels 83-jarige Tadanori Yokoo. Een blik op ‘zijn’ wand maakt direct duidelijk waarom hij ‘de Japanse Warhol’ wordt genoemd. Zijn hallucinante en psychedelische pop-artposters, die grotendeels waren geïnspireerd op zijn reizen naar India, vormden de inspiratie voor albumhoezen en concertposters van onder meer The Beatles, Miles Davis, Santana en Earth, Wind & Fire.

Bos van karakters

Van Ryuichi Yamashiro is één affiche uitgelicht: Woud uit 1955. Het is een puur typografisch affiche waarmee de ontwerper zich hardmaakt voor het behoud van bossen. Het fraaie beeld bestaat uit samenstellingen met het Japanse basisteken voor boom. Door de verdubbeling daarvan ontstaat het woord bos, door het teken drie keer te gebruiken wordt het een woud.

Door twee karakters in verschillende groottes en diktes te herhalen, schept Yamashiro een ‘grafisch bos’. De ruimte tussen de tekens staat voor de wind die door de bomen waait; de grote witruimte onder aan het affiche representeert de aanwezigheid van ‘het andere’, dat het bos dreigt te verdringen. Wonderschoon, en nog altijd actueel.

Tadanori Yokoo: Amazo (1989). Beeld Ryuichi Yamashiro / Stedelijk Museum Amsterdam

Kleurrijk Japan – 226 affiches uit de collectie: t/m 2 februari in het Stedelijk Museum.

Meer grafisch ontwerp 

Conservator Carolien Glazenburg (1953) neemt na vele jaren afscheid van het Stedelijk met drie tentoonstellingen over grafische vormgeving. Vanaf 27 september is er ook een presentatie met De Best Verzorgde Boeken van 2018, 28 september opent Wim Crouwel: Mr. Gridnik, een eerbetoon aan de carrière van donderdag overleden grafisch vormgever Wim Crouwel, die van 1963 t/m 1985 alle uitingen voor het Stedelijk Museum ontwierp en als een van de grootste ontwerpers van de twintigste eeuw wordt gezien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden