Plus

Japan houdt van 'Gohho' Van Gogh

Komende week opent in het Van Gogh Museum een grote tentoonstelling over Van Goghs belangstelling voor Japan. Op zijn beurt is Japan ook al honderd jaar in de ban van de Nederlandse schilder.

'The Bedroom' Beeld Vincent van Gogh

Toen Nienke Bakker, conservator van het Van Gogh Museum, voor het eerst in Japan was, wilde zij iemand vertellen waar ze werkte. Er doemde echter een kleine taalbarrière op, want hoewel Bakker wist dat van Gogh in Japan een bekende figuur was, kon ze niet duidelijk maken wie hij was.

"Op een gegeven moment ben ik maar zonnebloemen gaan tekenen, en toen wisten haar Japanse gesprekspartners: Gohho!" De Japanse uitspraak van de naam van de kunstenaar bleek heel anders dan bij ons, met een extra o bovendien.

Komende week opent in het Van Gogh Museum de tentoonstelling Van Gogh & Japan over Van Goghs belangstelling voor het land. Voor Van Gogh was Japan het land van zijn dromen. Hij was gefascineerd door de Japanse cultuur, die hij vooral leerde kennen door prenten.

Hij begon in Parijs Japanse prenten te verzamelen en probeerde er zelfs in te gaan handelen, wat jammerlijk mislukte. Om de Japanse prentkunst beter te begrijpen schilderde Van Gogh ook voorstellingen na.

Hoog standpunt
Hij plaatste de Japanse cultuur op een voetstuk en wilde zelf ook denken, kijken en zelfs leven als een Japanner. In 1888 schilderde Van Gogh zichzelf als een kaalgeschoren Japanse monnik, met scheef toelopende, 'Aziatische' ogen.

Ook in Frankrijk zocht hij Japan. Toen hij met de trein vanuit Parijs naar Arles reisde, keek hij enkele malen nieuwsgierig uit het raam 'of het al Japans was'. Na zijn aankomst bleek het te hebben gesneeuwd en de witte velden deden hem denken aan Japanse winterlandschappen zoals hij die uit houtsneden kende. In maart 1888 schreef hij aan Emile Bernard dat hij de Provence 'even mooi' als Japan vond, 'vanwege de helderheid van de atmosfeer en de vrolijke kleureffecten'.

Van Gogh schilderde een motief vanuit een hoog standpunt waardoor de horizon buiten beeld viel, maakte soms abrupte afsnijdingen aan de rand van zijn composities en experimenteerde met beeldelementen die op de voorgrond waren uitvergroot. Ook nam hij typisch Japanse motieven over die hij tegenkwam in zijn eigen prentencollectie, zoals vogels en krabben.

Tokyo Metropolitan Art Museum
Van Gogh was gefascineerd door Japan, maar dat is ook andersom. De tentoonstelling in het Van Gogh Museum was eerder in drie musea in Japan te zien en trok daar veel bezoekers. 200.000 mensen bezochten de expositie in het Hokkaido Museum of Modern Art, in het Tokyo Metropolitan Art Museum kwamen 370.000 mensen. Het National Museum of Modern Art in Kyoto trok 183.000 belangstellenden, een record voor het museum waar in de winter normaal gesproken 30.000 tot 40.000 bezoekers komen.

Bakker: "Om de zoveel tijd willen ze in Japan een Van Goghtentoonstelling. Het publiek vraagt daar nog steeds om. Ze zijn overigens ook dol op de impressionisten. Monet is bijvoorbeeld ook heel populair, hoewel Van Gogh misschien nog net iets geliefder is."

De Japanse belangstelling voor Van Gogh begon niet lang na zijn dood en bereikte een hoogtepunt in de jaren tien en twintig van de twintigste eeuw. Er verschenen artikelen in Japanse tijdschriften, die diepe indruk maakten op jonge Japanse kunstenaars die zich op het Westen oriënteerden.

'Courtesan' Beeld Vincent van Gogh
Beeld Vincent van Gogh

Diverse kunstenaars exposeerden werken die aan Van Gogh deden denken, maar de kenmerkende kleuren ontbraken veelal. Reproducties in tijdschriften waren destijds alleen zwart-wit, dus men kon niet weten dat Van Gogh vooral veel felle kleuren gebruikte.

Tal van Japanse kunstenaars bezochten in die dagen Parijs, waar nog weinig schilderijen van Van Gogh in openbare collecties te zien waren. Daarvoor konden ze wel terecht bij Paul Ferdinand Gachet, de arts die de schilder in zijn laatste maanden in Auvers-sur-Oise behandelde. Ze bezochten overigens ook de verzameling van Helene Kröller-Müller, toen gevestigd in Den Haag.

Zonnebloemen
Veel belangstelling voor Van Gogh in Japan was in de eerste decennia van de twintigste eeuw niet zozeer gericht op zijn beeldtaal, maar op zijn morele, religieuze en emotionele levenshouding. Vertalingen van zijn brieven waren razend populair en er verschenen theaterstukken en biografieën.

Van Goghs persoon werd in ­Japan verheerlijkt, maar zijn werk was vrijwel helemaal niet in Japan aanwezig. De enige uitzondering was een van de versies van de Zonnebloemen, die in 1920 door Yamamoto Koyata werd aangekocht. Het schilderij werd in de Tweede Wereldoorlog vernietigd door een Amerikaans bombardement.

Dat gemis werd in 1987 deels goedgemaakt door de aankoop van een andere versie van de Zonnebloemen. Het schilderij is tegenwoordig het topstuk van een museum in Tokio met een lange naam: het Seiji Togo Memorial Sompo Japan Nipponkoa Museum of Art.

Van Gogh & Japan, te zien in het Van Gogh Museum van 23/3 t/m 24/6.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.