Plus PS

Jan Cremer: 'Ik heb mijn harnas even opengeklapt'

In zijn roman Sirenen, over zijn eerste grote liefde, laat Jan Cremer (77) zich eens van de gevoelige kant zien. Vijftig jaar na dato haalde hij haar brieven uit een doosje en brak zijn hart alsnog.

Jan Cremer Beeld Jitske Schols

Vanaf het moment dat ze elkaar tegenkwamen, in 1959, waren fotomodel en latere ster van Shaffy Chantant Loes Hamel (1938-1974) en schrijver Jan Cremer verliefd. Het was zo'n liefde die knetterde en alles opeiste.

"We waren vanaf dat eerste moment verbonden met elkaar." Complicatie: Cremer verhuisde naar Ibiza en later naar Amerika en Loes was nog getrouwd met de acteur Jules Hamel. "Dat kon ons niet stoppen. De verlokking was gewoon te groot. En tegelijk probeerde ik ook weg te komen. Ik was jong. Het leven lag als een rode loper voor me uitgerold. Ik was niet te houden."

In uw roman toont u zich een gevoelige man. Dat is voor het eerst toch?
"Dat is waar. Na al die jaren heb ik mijn ziel ontbloot. Inderdaad voor het eerst - ik laat mijn gevoelens niet graag zien. Bij mij is het meer: volle kracht vooruit. Altijd maar weer door."

Is het u bevallen?
"Met het boek gaat het heel goed, maar dat betekent niet dat ik nu voortdurend op zoek ga naar mijn zielenroerselen. Ik heb ­ - na lezing van de brieven die Loes mij vijftig jaar geleden schreef - mijn harnas even opengeklapt. Dat is nu is weer dicht, logischerwijs. Ik wil graag overleven."

U werkt aan een serie van zes boeken, Odyssee, waarin u terugkijkt op uw leven. Hoort dit boek bij die reeks?
"Zo was het in eerste instantie niet bedoeld. Liefdesverhalen zitten niet in mijn systeem. Maar ik kreeg per toeval een foto opgestuurd van een Belgische fotograaf. Dat was een foto van mij met Loes uit 1964 in Antwerpen. Toen dacht ik: ik heb die brieven van haar nog. Misschien zit daar wel iets in. Maar ik was er ook bang voor."

Die lagen in een kist verstopt?
"Letterlijk. Onderin een scheepskist die ik al die jaren zorgvuldig dicht had gehouden. Omdat het me te dierbaar was. Te pijnlijk. Ik realiseerde me ook: als ik hiermee aan de slag ga, moet ik dus een soort schuldbekentenis schrijven."

Hoe bedoelt u?
"Ik heb Sirenen als een persoonlijke boek voor Loes ­geschreven. Een monument voor een verloren liefde. Ik schreef over onze liefdesrelatie uit berouw. We waren zo'n negen jaar samen en ik ben haar uit het oog verloren. Ik wist niet dat ze ziek was. Achteraf denk ik: waarom heb ik haar verlaten?"

Al schrijvend ging vervolgens dat harnas uit?
"Ik kreeg te maken met gevoelens die ik een halve eeuw had weggedrukt. Die kwamen er nogal heftig uit. Ik kon niet anders dan mezelf daaraan overgeven. Voor het eerst, en wat mij betreft ook voor het laatst, heb ik mezelf kwetsbaar getoond. Ik was nadat ik klaar was helemaal gebroken."

Heeft u ook iets geleerd over uzelf?
"Ik realiseerde me dat ik tijdens relaties de leiding neem. Dat was ook het geval met Loes. Ik maakte de keuzes waar zij twijfelde. Twijfel die ik beter begrijp nu. Het veilige Amsterdam, met al die tevreden mensen, was een plek waar ik me niet thuis voelde, maar waarin zij heel goed ­gedijde. Zij hield weliswaar van reizen, maar uiteindelijk was ze toch dat meisje uit Andijk met behoefte aan gezelligheid."

Niets voor u, die gezelligheid?
"Daar ben ik niet van. Ik kijk van kinds af aan naar sloten en deuren. Als mijn moeder mij opsloot, brak ik de deur open en ontsnapte. Of ik klom uit het raam en belandde op straat. Ik wil altijd weg. Eigenlijk al sinds ik kan lopen. Dat is ongetwijfeld te herleiden tot de oorlog ­ - uiteindelijk is bij mijn generatie eigenlijk alles daarop ­terug te voeren."

"Ik heb dingen gezien die niet geschikt ­waren voor kinderogen. Daarbij komt dat mijn vader overleed toen ik twee jaar was. Vanaf mijn jongste jaren heb ik voor mezelf moeten vechten. Ik zat op twaalf scholen, woonde in ­tehuizen en ging naar een Duits internaat. Die onrust is er nooit meer uitgegaan."

Uw boek is een breekbaar document over de wanhoop van twee twintigers die ineens met roem moeten omgaan en intens naar elkaar verlangen. Heeft u overwogen een happy end te bedenken?
"Toen Loes stierf, op 35-jarige leeftijd, was ik al uit haar ­leven. Die liefde heb ik echt verkwanseld. We hebben het wel geprobeerd, hoor. Ze kwam naar Amerika. Daar had ik een sober, armoedig bestaan. Hoewel ze in Europa veel kon verdienen, is ze zo'n drie jaar bij me gebleven. Helaas kreeg ze geen verblijfsvergunning."

"Toen moest ze terug. Ik vertrok daarop met Jayne Mansfield, de filmdiva, naar Zuid-Amerika. Ik ben nog wel, een paar maanden later, naar haar op zoek gegaan. Loes wilde in Nederland blijven. Dat was voor mij geen optie. Ik was op zoek naar het donkere, het onherbergzame. Dus ik zei tabee en was weg."

Ik probeer het toch nog een keer - want bij de vorige ­poging begon u over Loes. Wat heeft u persoonlijk van dit boek geleerd?
"Dat liefde voor mij een moeilijk begrip is, dat in mijn woordenboek ergens achterin staat. Ik heb altijd grote moeite gehad me te binden, omdat ik altijd door moet van mezelf, altijd op drift ben. Dat is de reden waarom ik al die vrouwen en gezinnen heb verlaten."

"Mijn werk gaat altijd voor. Altijd. Die levenshouding steunt op het nodige egoïsme. Dat is zeker zo. Ik nam al die harde beslissingen om mezelf overeind te houden. Ik houd van mensen, van dieren en van de natuur. Maar de gevoelens die daarbij ­horen, kan ik pas echt toelaten als ik schrijf of schilder."

Werkt u alweer aan een nieuw boek?
"Natuurlijk. Voor mij geen vakanties en hobby's. Het idee alleen al maakt me onrustig. Ik schilder en ik schrijf. Ik wil niets anders en ik kan ook niets anders. Door dat te doen kan ik op mijn manier uiteindelijk overal thuis zijn."

Jan Cremer: Sirenen, De Bezige Bij, €19,99.

'Ik heb altijd grote moeite gehad me te binden, omdat ik altijd door moet van mezelf, altijd op drift ben' Beeld Jitske Schols
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden