Plus

Jacob Riis in Foam: het lot van de allerarmsten van 19de eeuws New York

De Deens-Amerikaanse fotograaf Jacob Riis legde het lot van de allerarmsten van New York vast. Hij vond zijn revolutionaire foto's zelf maar middelmatig.

Riis fotografeerde gangsters, straatkinderen, opiumrokers en ruige kroegen Beeld Jacob Riis

Wasgoed doet het altijd goed op foto's. Vooral in steden als Barcelona of Venetië kun je prachtige foto's maken van textiel aan balkonnetjes of van kleding en beddengoed dat boven smalle straten hangt te drogen. Ook de van oorsprong Deense fotograaf Jacob Riis, die vrijwel zijn hele leven in New York woonde, was er blijkbaar dol op.

Op een tentoonstelling van zijn werk in Foam kom je herhaaldelijk wasgoed tegen. Maar dat had voor Riis een speciale betekenis.

Jacob Riis (1849-1914) emigreerde in 1870 op 21-jarige leeftijd naar Amerika. Zoals zoveel immigranten begon hij met niets. Via allerlei baantjes kwam hij in de journalistiek terecht. Hij werkte jarenlang als politieverslaggever.

Revolutionair
Riis ging ook fotograferen, toen nog een tamelijk nieuw medium. Hij had daarbij een duidelijke missie. Riis stelde zich tot doel om de leefomstandigheden van de allerarmsten in New York te verbeteren.

En daar komt dat wasgoed weer om de hoek kijken. Toen Riis op reportage was in een straat met erbarmelijke omstandigheden in de Lower East Side, zag hij niet alleen de armoede en ziekte van de mensen die voor hem poseerden. In het wasgoed zag hij de wil om er toch iets van te maken. Het wasgoed was een teken van hoop.

Beeld Jacob Riis

Door zijn eigen armoedige achtergrond was hij sterk begaan met het lot van de mensen die hij in beeld bracht.

Riis fotografeerde Italiaanse gangsters, straatkinderen, opiumrokers in Chinatown en ruige kroegen waar zowel zwarten als witten kwamen. Hij bracht de verschoppelingen van de maatschappij in beeld zoals oorlogsverslaggevers lijken op een slagveld fotografeerden: feitelijk en genadeloos.

Het was een revolutionaire manier van werken, maar voor Riis was fotograferen eigenlijk een hulpmiddel. Aanvankelijk schreef hij vooral over de schrijnende leefomstandigheden van de allerarmsten in de stad, maar gaandeweg ging hij fotografie gebruiken om zijn argumenten kracht bij te zetten.

Invloedrijke vrienden
Eerst huurde Riis fotografen in, maar na enkele slechte ervaringen ging hij zelf met de camera aan de slag. In 1887 begon Riis te experimenteren met magnesiumpoeder, dat gebruikt kon worden als flitslicht voor nachtelijke fotoreportages.

In Foam hangen vintage foto's uit Riis' eigen tijd, afdrukken die in 1946 zijn gemaakt en afdrukken uit 1994. Die onderverdeling geeft ook iets weer van de receptie van Riis' werk, die zichzelf maar een waardeloze fotograaf vond.

Riis was aan het eind van zijn leven zeer succesvol en hij had invloedrijke vrienden, waaronder Theodore Roosevelt. Maar na zijn dood raakte hij in de vergetelheid. Pas in 1946 werd de eerste overzichtstentoonstelling van zijn werk georganiseerd door het Museum of the City of New York, de grootste bruikleengever van de expositie in Foam.

Beeld Jacob Riis

De bijschriften van de foto's zijn uiterst summier. Iets meer uitleg over wat er op de foto's te zien is, zou welkom zijn, zeker omdat de voorstellingen specifieke situaties aan de kaak stelden.

Sloppenwijk
Daarnaast slaan de Nederlandse vertalingen van de Engelse titels de plank af en toe behoorlijk mis.

Zo betekent rushing the growler niet 'het opjutten van de bierbezorger'. Hier zien we een jongen die bier haalt in een speciaal emmertje bij een nabijgelegen café, een gangbare praktijk die destijds werd aangeduid met de uitdrukking 'rushing the growler'. Er wordt niemand opgejut en de growler is het emmertje, niet de bezorger.

En een shanty town is een algemene benaming voor een sloppenwijk, geen naam van een bestaande stad, zoals Foam de bezoeker voorhoudt.

Wel weer aardig is de vertoning van een video die een indruk geeft van de lezingen die Riis gaf. Daar werd hij op een gegeven moment zo succesvol mee dat hij door het hele land gevraagd werd. Na 1901 ging hij fulltime lezingen geven en hield hij op met fotograferen. Zijn kleinzoon verklaarde later dat zijn grootvader in de familie helemaal niet bekend stond als fotograaf.

Beeld Jacob Riis

Riis beheerde zijn archief zorgvuldig, maar toen hij in 1912 zijn huis verkocht, liet hij alle negatieven en andere fotospullen achteloos op zolder liggen. Gelukkig werden ze daar in 1940 alsnog gevonden.

The other half. The activist photography of Jacob Riis, t/m 15 april in Foam, Keizersgracht 609.

Oeuvrecatalogus: Bonnie Yochelsen, Jacob A. Riis, Revealing New York's other half, Yale university press, 2015.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden