Plus

Is The Next Rembrandt ook kunst?

Met de computer Rembrandt tot leven wekken en een nieuwe schilderij laten maken, het kan, zo bleek vandaag. Maar mag het en is het ook kunst?

De nieuwe RembrandtBeeld J. Walter Thompson Amsterdam

Dinsdagochtend is The Next Rembrandt onthuld: een fonkelnieuw portret van een Kaukasische man met een witte kraag en een hoed, gemaakt door Nederlands grootste schilder, Rembrandt van Rhijn. Of beter: het schilderij is gemaakt op basis van data van Rembrandts complete ­oeuvre, waarbij gebruikt is gemaakt van deep lear­ning-algoritmes en gezichtsherkenningstechnieken.

Het is afkomstig uit een 3D-printer en bestaat uit 148 miljoen pixels, gebaseerd op 168.263 onderdelen van schilderijen van Rembrandts hand. 'De data zijn de schilder,' aldus de makers, 'de technologie is het penseel'.

Met het 'kunstwerk' willen de makers - een team van datawetenschappers, ontwikkelaars, technici en Rembrandtexperts - de discussie aanzwengelen over de relatie tussen kunst en algoritmes, tussen data en menselijk ontwerp en tussen technologie en emotie. 'Kan de Grote Meester tot leven worden gewekt om nog één schilderij te maken?' is de prikkelende stelling.

'Boeiende oefening'
Het project is een samenwerking tussen ING, reclamebureau J. Walter Thompson Amsterdam, Microsoft en adviseurs van de Technische Universiteit Delft, het Mauritshuis en Museum Het Rembrandthuis.

Rembrandtkenner en -biograaf Gary Schwartz noemt de toepassing van The Next Rembrandt om een denkbeeldige Rembrandt te creëren 'een boeiende oefening in kunstkennerschap'. De makers hebben zich op volgens Schwartz op 'bewonderenswaardige wijze' verdiept in de eigenschappen die een Rembrandt een Rembrandt maken.

"Dat de uitkomst van hun onderzoek dankzij computertechnologie digitaal vastgelegd kan worden, in 3D geprint en verder kan worden verfijnd, voegt een wezenlijk nieuw element toe aan de instrumenten van de kenner.

Softwaresysteem
"Voor The Next Rembrandt zijn in ruim anderhalf jaar 346 Rembrandtschilderijen geanalyseerd; in totaal werd 150 gigabyte aan digitaal beeld opgeslagen. Vervolgens bepaalden de Rembrandtexperts het onderwerp van het nieuwe doek en werden de kenmerken van het onderwerp gecreëerd in de stijl van Rembrandt. Daarvoor werd een softwaresysteem ontwikkeld dat in staat was Rembrandt te 'begrijpen' op basis van zijn geometrie, compositie en materialen.

Een gezichtsherkenningsalgoritme onderscheidde en classificeerde de meest typische patronen die Rembrandt gebruikte om menselijke kenmerken te schilderen. Nadat het 2D-schilderij klaar was, werden diepte en textuur toegevoegd. Door pixeldata om te zetten naar hoogtedata, kon de computer de penseelstreken van Rembrandt dupliceren.

Met een geavanceerde 3D-printer, speciaal ontworpen voor hoogwaardige reproducties van kunstwerken, is het schilderij ten slotte 'tot leven' gewekt. Om een realistische schilderijtextuur te creëren, werden dertien lagen UV-inkt over elkaar heen geprint.

Meer bereiken

Volgens Ron Augustus van Microsoft laat het project slechts 'een glimp' zien van de mogelijkheden van intelligente data. "Data is de nieuwe elektriciteit; het heeft de potentie om mensen en bedrijven te helpen meer te bereiken." Volgens Bas Korsten van J. Walter Thompson is het artistieke dna van Rembrandt nu al prima te gebruiken om nieuwe kunst te creëren.

"Het enige wat ik kan zeggen over het resultaat, is dat ik een persoon zie - niet een computerbeeld. Dit laat voor mij zien dat dit huwelijk tussen data en kunst zich nog maar in de wittebroodsweken bevindt."The Next Rembrandt werpt een prikkelende kwestie op: hoe ver kun je gaan met het maken van nieuwe werken en wie bepaalt dat eigenlijk? Het Van Gogh Museum verkoopt peperdure 3D-reproducties van een aantal meesterwerken van Vincent van Gogh.

The Next RembrandtBeeld J. Walther Thompson
Beeld J. Walter Thompson

De 'relievo's' zijn genummerd en geaccordeerd door een conservator van het museum; de namaak gaat dus vergezeld door een bewijs van echtheid, zou je kunnen zeggen.

Reproducties
In dit geval betreft het reproducties van bestaande meesterwerken, waaronder Zonnebloemen, De oogst en De slaapkamer ('Hiermee geniet u in uw eigen omgeving van de krachtige en kleurrijke meesterwerken van Vincent van Gogh,' aldus het museum).

Maar The Next Rembrandt gaat een stap verder; het is nu mogelijk het genie van kunstenaars te reproduceren en daarmee nieuw werk te maken. Waardoor de grenzen van de discussie over het wezen van kunst nadrukkelijk worden opgerekt.

Gary Schwartz: "Hoewel niemand zou beweren dat Rembrandt tot een algoritme gereduceerd kan worden, biedt deze techniek de mogelijkheid je eigen voorstellingen over zijn schilderijen concreet en zichtbaar te toetsen."

Beeld J. Walter Thompson
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden