Plus

Is peuterhorror op Youtube onuitroeibaar?

YouTube heeft een reeks maatregelen aangekondigd om filmpjes aan te pakken die zogenaamd voor kinderen bedoeld zijn, maar schokkende dingen laten zien. Is er iets te doen tegen die bizarre videowereld?

Een still uit een eng filmpje met het populaire varkentje Peppa Pig.Beeld Youtube

Larissa den Enting (35) schrok kort geleden op van het geluid van schoten. "Mijn zoontje van vier was naar een kinderfilmpje over superhelden aan het kijken en opeens klonk het in de hele kamer alsof er machinegeweren afgingen." Een acteur verkleed als Spiderman, kort daarvoor nog vrolijk spelend, had uit het niets een geweer tevoorschijn getoverd en begon om zich heen te schieten.

"Het meest bizarre was dat de video er heel kleurrijk en onschuldig uitzag. Totdat het geweld losbarstte," zegt Den Enting. De tablet zette ze meteen uit.

YouTube staat vol met dit soort video's. Filmpjes waarin Mickey Mouse wordt overreden, tekenfiguurtjes gezamenlijk zelfmoord plegen of waarin Peppa Pig een fles bleek leegdrinkt. De beelden lijken op kinderen gericht, en worden door hen miljoenen keren bekeken, maar zijn allesbehalve kindvriendelijk.

Kritiek
De afgelopen maanden is de kritiek hierop in een stroomversnelling geraakt. Reden voor YouTube om in te grijpen; het platform heeft vijftig kanalen geblokkeerd en meer dan drie miljoen filmpjes verwijderd. De regels zijn aangescherpt en meer mensen en algoritmes komen in actie om ongepaste filmpjes te verwijderen (zie kader).

"Toch ben ik erg sceptisch of het gaat werken," zegt mediawetenschapper Dan Hassler-Forest. Ook hij stuitte via zijn kinderen op de filmpjes. Die video's gebruikt hij nu in zijn colleges aan de Universiteit Utrecht.

De beelden lijken op kinderen gericht, maar zijn alles behalve kindvriendelijk.Beeld Youtube

Kat- en muisspel
"Het verwijderen van een paar miljoen filmpjes klinkt indrukwekkend," zegt Hassler-Forest, "maar het probleem is vele malen groter."

Elke minuut verschijnt 300 uur aan nieuw beeldmateriaal op YouTube, kindervideo's zijn hiervan een belangrijk onderdeel. Ter illustratie: het officiële kanaal van Peppa Pig heeft 2,7 miljoen abonnees en video's die bij elkaar 1,7 miljard keer zijn bekeken. De gewelddadige versies trekken minstens net zo veel kijkers.

Hassler-Forest: "Wanneer een account wordt verwijderd, komt er een nieuwe voor in de plaats. Het is onmogelijk alle video's handmatig te controleren."

Peter Nikken, hoogleraar mediaopvoeding en adviseur van Kijkwijzer, beaamt dit: "Als je het beoordelingssysteem van Kijkwijzer op YouTubefilmpjes zou toepassen, zou dat minuten, misschien wel een kwartier per video kosten."

Oorlog tussen computersystemen
YouTube, en andere mediaplatforms zoals Facebook, doen er daarom alles aan om algoritmes te ontwikkelen die ongewenst materiaal kunnen herkennen. "Maar bij elk nieuw algoritme weten de videomakers een manier om ertussendoor te glippen," zegt Hassler-Forest. "Het is een eindeloos kat- en muisspel." Wat hij misschien nog wel het engste vindt, is dat de rol van de mens steeds kleiner wordt. "Dit is een oorlog tussen computersystemen aan het worden."

Wie achter de kanalen zit en met welke intenties de filmpjes worden gemaakt is nauwelijks te achterhalen. "Je vraagt je af wie dat wil, dat kinderen zien hoe Dora een moord pleegt. Het verontrustende antwoord is dat mensen dit waarschijnlijk voor de lol doen."

Hoe heftiger, hoe beter
Platforms als YouTube, Facebook en Twitter zitten vol trollen, mensen die zich verschuilen achter anonieme accounts en reacties, filmpjes en foto's plaatsen puur om de boel te verzieken. "Het idee is hoe heftiger, hoe beter," zegt Hass-ler-Forest. "En als het je lukt om kinderen te trollen, dan heb je iets bereikt in die online gemeenschap. Dat brengt status met zich mee."

Een ander groot probleem is de financiële waarde van de video's. De miljoenen advertenties die bij de video's worden afgespeeld leveren namelijk geld op, ook voor YouTube (zie kader). "Dit is een gigantische onzichtbare economie en juist kinderen blijken hierbij een gat in de markt te zijn. Kinderen zijn namelijk niet kritisch, krijgen geen genoeg van de filmpjes en trekken ook niet aan de bel."

Niet schadelijk, wel bizar
Dat verklaart ook waarom het ombuigen van kindermateriaal ook gebruikt wordt om heel slecht materiaal de wereld in te slingeren. Inmiddels gaat het zo ver dat computerprogramma's, op basis van algoritmes, eindeloos filmpjes creëren uit populaire video's. Ze hergebruiken de personages, muziekjes en kleuren die kinderen kennen en mixen die in duizenden nieuwe filmpjes zonder enige logica door elkaar.

"Het resultaat is niet altijd schadelijk, maar vaak wel bizar. Het roept de vraag op: waar kijken onze kinderen in godsnaam naar?"

Het lastige voor de ouders is dat de afbeeldingen van de video's zijn afgestemd op de officiële kanalen. Je moet goed kijken om te weten welke veilig zijn. Ook zijn er filmpjes die 'normaal' beginnen, maar halverwege escaleren.

Play Doh Peppa Pig Smurfs
De nepvideomakers gebruiken dit ook om de suggestie-algoritmes van YouTube in de war te brengen. Net zoals ze namen aan video's geven om zoekresultaten te beïnvloeden. Het filmpje 'Surprise Play Doh Eggs Peppa Pig Cars Minecraft Smurfs' is bijna 200.000 keer bekeken, maar bevat niets van de genoemde dingen.

YouTube maakt geen onderscheid tussen nep en echt, en schotelt dus beide aan kinderen voor. Laat staan dat een kleuter het verschil ziet. Het is in feite niet anders dan nepnieuws te proberen herkennen op Facebook. Maar dan op driejarige leeftijd.

Nikken beaamt dat juist jonge kinderen een makkelijke prooi zijn. "Kleine kinderen houden van voorspelbaarheid en herhaling. Ze klikken op herkenbare personages in een herkenbare wereld."

"Als er in die voorspelbare wereld dan iets extreems gebeurd kan dat een grote schrikreactie opleveren. Voor echt kleine kinderen kan het zelfs traumatiserend werken, met nachtmerries en bedplassen als gevolg. Dit zijn dingen die je alleen in heel grove videospelletjes ziet."

Twee uur per dag
Toch wanen ouders zich veilig. Volgens Nikken brengen kinderen tussen de 0 en 7 jaar gemiddeld twee uur per dag achter een beeldscherm door. Voornamelijk kijkend naar filmpjes en vaak zonder toezicht.

"De huidige generatie ouders staat vaak niet stil bij hoe de wereld is veranderd," zegt Hassler-Forest. "YouTube lijkt veilige kindertelevisie, maar dan op internet. Terwijl kinderen zich eigenlijk in een wereld storten die ook de ouder onmogelijk overziet."

"Welke veranderingen YouTube ook doorvoert, de grootste verantwoordelijkheid zal altijd bij de ouders liggen," zegt Nikken. Hij vergelijkt het met zwemmen. "Daar laat je kinderen ook niet dobberen. De kleintjes mogen alleen onder toezicht in het pierenbadje. Pas als ze ouder worden krijgen ze meer ruimte en vrijheid in het grote bad."

Welke maatregelen neemt Youtube?

YouTube zegt in een statement het probleem uiterst serieus te nemen en belooft het volgende te doen:

- Strenger optreden tegen filmpjes waarin kinderen in gevaar worden gebracht. Deze bevatten jonge kinderen in kwetsbare situaties. Ze zijn huilend vastgebonden, moeten doktertje spelen met een volwassenen of worden ontvoerd. YouTube heeft de richtlijnen aangescherpt en in de afgelopen week 50 kanalen verwijderd.

- Verbeterde algoritmes en andere technische toepassingen gaan schadelijke video's opsporen.

- Advertenties bij video's met kinderfiguren die gewelddadig of aanstootgevend gedrag vertonen worden verwijderd. Zonder advertenties verdienen de kanalen geen geld.

- Seksueel commentaar onder video's met kinderen wordt verwijderd, de mogelijkheid tot reacties uitgezet.

- De makers van video's gericht op kinderen ontvangen een handleiding met richtlijnen.

- Meer experts worden aangenomen om te bepalen welke video's geschikt zijn voor kinderen.

Wat is YouTubes verantwoordelijkheid?

"Het probleem is niet alleen dat mensen misbruik maken van het systeem, ze leveren YouTube ook geld op," zegt media-wetenschapper Dan Hassler-Forest. YouTube heeft wel degelijk belang bij het bestaan van deze filmpjes, zegt hij. "De enige manier om het probleem echt op te lossen is de opzet van het platform - dat iedereen ter wereld gemakkelijk een filmpje kan uploaden - compleet om te gooien. Maar dat is tegelijkertijd het verdienmodel." YouTube verdient aan de verkoop van advertenties. Miljoenen video's minder, betekent miljoenen aan inkomsten kwijt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden