Is het gek als je geraakt wordt door haattweets?

Onlangs gaf Parool-columnist Roos Schlikker openlijk toe: ze ligt wel eens wakker van een boze tweet. En zij is zeker niet de enige. Wat doet het met je als wildvreemden de hatelijkste dingen over je schrijven? Is dat het risico van het vak, of mag je er best over klagen? 'Ik heb wel eens heel hard zitten huilen.'

Beeld Illustratie door Tzenko Stoyanov

Wetenschapsjournalist en columnist Asha ten Broeke weet haar eerste keer nog. 'Dat was tijdens die affaire met Diederik Stapel. Ik had een column geschreven waarin ik betoog dat hij geen uitzondering is, maar dat er structureel iets fout zit in de sociale psychologie. GeenStijl was het daar blijkbaar niet mee eens, schreef een hatelijk stukje over me, en zette mijn Twitter erbij. Ineens had ik tweehonderd nieuwe mentions, waarvan 180 grove beledigingen waren. Daar schrok ik wel van.'

Inmiddels zijn we vier jaar verder en heeft ze zo'n beetje alles voorbij zien komen. 'Asha ten Broeke is zo dik, dat ze haar uit de studio moeten takelen,' schreef iemand toen ik aanschoof bij Pauw en Witteman. Of: 'Ik denk dat haar mama zich na haar geboorte meteen heeft laten steriliseren; je kunt de mensheid niet met nog zo'n gedrocht opschepen.'

Tranen
Een tweet van Sylvia Witteman dreef haar tot tranen. 'Dat was naar aanleiding van een column waarin ik vertelde hoe ik op mijn achttiende verkracht ben door een vriend van mijn vriendje. Sylvia Witteman vond mijn verhaal 'niet echt' en verweet me 'slachtofferigheid'. Om een van de ergste gebeurtenissen uit mijn leven zo weggewuifd te zien worden, zomaar, door iemand die mij noch de precieze omstandigheden kende, vond ik moeilijk. Ik huilde vooral van woede, niet van verdriet.'

Tegenwoordig is ze beter gewapend tegen vervelende tweets. 'Destijds was mijn grote probleem dat ik door iedereen aardig wilde worden gevonden. Die mensen hebben een verkeerd beeld van mij, dacht ik, dus dat moet ik rechtzetten. Vervolgens zat ik dagen te discussiëren op Twitter, ook met de mensen die me alleen maar wilden uitschelden en niets inhoudelijks te melden hadden.'

Het keerpunt komt begin 2014, als ze voor zichzelf een aantal regels opstelt. Regel één: iedereen die haar uitscheldt of bedreigt, wordt geblokkeerd. Regel twee: iedereen die in een discussie eindeloos dezelfde punten blijft aanhalen, wordt geblokkeerd. 'Het aantal trollen op het internet is niet oneindig. Laten we zeggen dat het er in Nederland een stuk of tweehonderd zijn; na een tijdje ben je er wel doorheen.'

Ook kan ze de hatelijkheden beter loslaten. 'Ik weet nu: het ligt niet aan mij. Deze mensen kennen me niet eens, ze roepen maar wat. Daarnaast: ik kies ervoor om columnist te zijn. Als je dit werk doet, moet je accepteren dat niet iedereen je aardig vindt.'

Haattsunami
Ook actrice Halina Reijn hoeft niet aardig gevonden te worden. Ze weet dat ze bij bepaalde mensen een grote weerstand oproept en vindt dat prima. 'Ik was er niet blij mee dat Roos Schlikker mij specifiek aanhaalde in haar column, met zo'n haattweetje erbij. Daarmee plaatst ze mij in een slachtofferrol, terwijl ik geen moment wakker lig van zulke berichten. Gek genoeg kwetst mij dat meer dan wat een of andere eikel schrijft op Twitter.'

Reijn weet precies wanneer ze weer een nieuwe 'haattsunami' kan verwachten. 'Sowieso als ik iets over politiek op Twitter zet. Dan heb ik standaard allerlei PVV'ers achter me aan. Maar bijvoorbeeld ook als ik tafeldame ben in De wereld draait door.' Wat de aanleiding ook is, erover klagen vindt ze aanstellerij. 'Ik ga toch zelf op het toneel staan? Ik ga toch zelf bij De wereld draait door zitten? Dan mag Jan met de pet uit Meppel vervolgens schrijven dat ik een paardenbek heb. Dat is de afspraak.'

Haar ongevoeligheid voor internethaat heeft ook te maken met haar opvoeding, denkt ze. 'Mijn ouders waren hippies in een klein dorp in Groningen, dan wen je er wel aan te worden uitgelachen.' Overigens betekent dit niet dat ze geen begrip heeft voor iemand als Schlikker. 'Ik vind het dapper dat ze durft toe te geven dat het haar kwetst. En ze staat zeker niet alleen: ik heb genoeg bekende vrienden die ook een week buikpijn hebben na zo'n haattweet, of zelfs moeten huilen. Dus dat zij dat durft te erkennen, maakt haar alleen maar menselijk.'

Haat-liefdeverhouding
Ook VPRO-programmamaker Nicolaas Veul is niet immuun voor de invloed van sociale media. 'Het is een haat-liefdeverhouding. Vaak is het leuk, maar toch heeft het meer invloed op mijn leven dan ik zou willen.' Hoe meer volgers hij krijgt, hoe langer hij twijfelt over sommige tweets. 'Grapjes laat ik eerst lezen aan vrienden, voordat ik ze online zet. Als ze er niet om moeten lachen, laat dan maar.' Het zoeken naar zelfbevestiging op sociale media is volgens hem niet erg gezond, maar onvermijdelijk. 'Ik kijk altijd hoeveel likes of retweets ik krijg. Hoe meer het er zijn, hoe toffer ik het vind.' Mensen die zeggen daar niets om te geven, gelooft hij niet zo. 'Iedereen wil leuk gevonden worden. Ik weet rationeel ook dat het niets voorstelt, zelfs een verkeerd soort zelfbevestiging is, maar toch ben ik er gevoelig voor.'

Documentairemaker Sunny Bergman zit om dezelfde reden juist niet op Twitter. 'Dat doe ik uit zelfbescherming. Omdat ik geen zin heb in negatieve berichten, zeker, maar misschien nog wel meer omdat ik niet zit te wachten op die druk: altijd maar als grappigste en slimste uit te hoek willen komen.'

Ze maakt wel gebruik van Facebook en schrijft ook wel eens op de Facebookpagina van VPRO. 'De haat die daar vrijkomt, blijft me verbazen. Ik ben altijd een 'aandachtshoer', een 'teringwijf', of een 'negerhoer'. Dat krijg je er blijkbaar van als je bezig bent met thema's als seksisme en racisme.' Trekt ze zich zulke berichtjes aan? 'Meestal niet, maar ik probeer ze zo min mogelijk te lezen. En toen ik me afgelopen jaar inzette voor het aanpassen van Zwarte Piet en de haat op z'n hoogtepunt was, heb ik thuis wel een keer heel hard zitten huilen. Gewoon, om de staat van de mensheid.'

Rechtop in bed
Beledigd worden op Twitter is één ding, maar hoe is het om bedreigd te worden? Asha ten Broeke is nooit bang geweest, maar ze is wel een stuk alerter geworden. 'Ik ontving niet alleen doodsbedreigingen via Twitter, maar ook mailtjes: 'Je krijgt tot acht uur zaterdagavond om zelfmoord te plegen, of we komen je een handje helpen.' Of: 'We komen je kinderen ontvoeren.' Als je kinderen erbij betrokken zijn, is dat toch anders. In die tijd zat ik rechtop in bed als ik ook maar een klein geluidje hoorde.'

Ook Bergman werd op allerlei manieren bedreigd na haar inmenging in de Zwarte Pietdiscussie. Vele doodsverwensingen volgden, waaronder ook één per brief. 'Toen was ik bang. Ik ging alleen nog de straat op met een capuchon op en werd zelfs een tijdje beveiligd.' Van de doodsbedreigingen via sociale media doet ze geen aangifte. 'Veel van die mensen zijn heel slim: ze weten wat ze juridisch wel en niet mogen zeggen. 'Vuile hoer, sterf' mag wel, maar 'ik ga je afmaken' mag niet.'

Of je nou jezelf in slaap huilt na een nare tweet, of dat het je niets kan schelen, iedereen is trollen op sociale media liever kwijt dan rijk. Wat is de beste aanpak? Het devies 'don't feed the trolls', ofwel: nooit reageren op hatelijkheden, wordt nog vaak gebruikt. Maar dat is niet altijd de beste oplossing, merkte Ten Broeke. 'Trollen willen je juist de mond snoeren, daar moet je niet aan toegeven. Ik ben daarom de strijd aangegaan, vooral met GeenStijl. Elke keer als zij een stukje over mij schreven, zette ik de link op Twitter. 'Kijk jongens: GeenStijl heeft weer een literair hoogstandje over me gepubliceerd!' Uiteindelijk werd het minder en nu schrijven ze nooit meer over me.'

Wat ook hielp, was de komst van de mute-knop op Twitter. 'Als je trollen blokkeert, maken ze vaak nieuwe accounts aan om je toch weer lastig te vallen. Maar als ik ze op mute zet, hebben ze niet in de gaten dat ik hun berichten niet kan zien. Kunnen zij lekker spuien zonder dat ik er last van heb. Iedereen blij.'

Roos Schlikker

Lees hier de column die Roos Schlikker onlangs schreef over haattweets: Ik zal me nu wel enorm laten kennen, maar ik lag wakker van een tweet
Halina Reijn Beeld anp
Liefdevolle plekken op internet

★  Kindly (iPhone)
Niemand om mee te praten? Via chat-app Kindly kun je je verhaal kwijt bij een vreemde, die hetzelfde heeft meegemaakt en een luisterend oor biedt. kindlychat.com
★  The nicest place on the internet
Geen app, maar een website. Ontvang hier een virtuele knuffel, aanmoedigend berichtje of kushandje van een vreemde. Zelf een filmpje uploaden kan ook. thenicestplaceontheinter.net
Asha ten Broeke Beeld Linda Stulic
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden