PlusAchtergrond

Is er nog een weg terug voor gecancelde schandaalartiesten als Marco Borsato en Ali B?

Boef, Bilal Wahib en nu Ali B en Marco Borsato. Radiozenders boycotten de muziek van in opspraak geraakte artiesten steeds vaker en sneller. Welke afwegingen liggen daaraan ten grondslag? En wanneer wordt zo’n schorsing weer opgeheven?

Stefan Raatgever
Marco Borsato wordt geweerd van radiostations sinds hij in opspraak is geraakt. Beeld ANP Kippa
Marco Borsato wordt geweerd van radiostations sinds hij in opspraak is geraakt.Beeld ANP Kippa

De Beatles waren, zoals zo vaak, de eersten. Nadat John Lennon in 1966 had opgemerkt dat de Beatles inmiddels ‘populairder dan Jezus’ waren, brak er vooral in de VS volkswoede uit. Terwijl christelijk Amerika letterlijk de vlam stak in de elpees van de band, weerden radiozenders uit vooral conservatieve staten de hits van de Beatles uit de ether. De uitsluiting hield aan tot Lennon uitlegde dat hij verkeerd was begrepen.

In ons land bleek de radioboycot tot voor kort nauwelijks aan de orde. Dat die tijd voorbij is, bewijst de stand van zaken rondom de muziek van Marco Borsato en Ali B, beiden in opspraak geraakt in het misbruikschandaal rondom The Voice of Holland. Hun muziek wordt momenteel door alle grote radiostations geweerd. Vooral voor Borsato, voorheen veelvuldig te horen, een harde slag. Het Financieele Dagblad becijferde dat hij elke maand een kleine 7000 euro aan royalty’s misloopt.

Michael Jackson mag weer, R. Kelly niet

De kwestie roept wel vragen op. Is er ooit nog een weg terug voor geboycotte artiesten? Welke argumentatie ligt ten grondslag aan een verwijdering van de speellijsten? En waarom is Michael Jackson inmiddels wel weer overal te horen en R. Kelly niet?

Radiozenders blijken te aarzelen om hun afwegingen te delen. Talpa – het moederconcern van 538, Sky Radio, Veronica en Radio 10 én het bedrijf achter The Voice of Holland – wil helemaal niet reageren. Een NPO-woordvoerder wil slechts kwijt dat de muziek van Borsato en Ali B ‘voorlopig’ niet de op de playlists staan vanwege ‘de schokkende verhalen in BOOS en de enorme verontwaardiging bij het publiek daarover’.

Die verantwoordelijkheid naar de luisteraars vormt ook de kern van de uitleg van Jelle Klerx, pr-manager van Qmusic, Nederlands grootste zender. “In dit soort situaties proberen we het sentiment bij de luisteraars in te schatten. We zijn een feelgoodzender, willen niemand kwetsen. Natuurlijk hebben we ook een eigen moreel kompas, maar we zijn geen rechtbank.”

De huidige boycot is, zo benadrukt hij, ook ingesteld ‘uit respect voor de dappere mensen die hun verhaal hebben gedaan.’ “Je wilt hen geen pijn doen door hen met een liedje opnieuw aan de zaak te herinneren.’’

Hevige reacties van luisteraars

Koen Hansen, presentator van het ochtendprogramma van 100%NL, zegt dat zijn zender dezelfde afwegingen maakte. “Ik heb de ochtend na de uitzending van BOOS de telefoonlijnen opengezet. Voor zover ik zelf nog niet wist dat we Borsato en Ali B niet meer konden draaien, werd dat toen heel snel duidelijk.’’

Hoewel er voorafgaand aan de BOOS-uitzending ook al een aangifte van een, destijds minderjarig, meisje tegen Marco Borsato lag, werden de hits van de zanger niet taboe verklaard. “Toen vonden we: hij is onschuldig tot het tegendeel is bewezen,” zegt Hansen. “Onze luisteraars reageerden toen ook niet zo hevig.”

Dat Borsato en Ali B ook nu (nog) niet zijn veroordeeld, doet volgens Hansen niet meer ter zake. “We zijn een familiezender. Het zou een provocatie zijn hun liedjes wel te draaien.” Een zenderprotocol is er volgens Hansen in dit soort situaties niet. Het gaat om ‘empatisch zijn’ en ‘afgaan op je eigen gevoel’, zegt hij.

Bij Qmusic is er ook ruimte voor eigen opvattingen van dj’s. Zo besloot Top 40-presentator Domien Verschuuren Bilal Wahibs 501 niet te draaien in de hitlijst na het veelbesproken incident op Instagram in maart vorig jaar. Klerx: “Het voelde voor hem op dat moment niet goed. Dat begrepen we.”

Billie Jean

De nieuwe hit van Wahib is wel weer gewoon te horen. Hansen van 100% NL snapt dat wel. “Het OM heeft besloten hem niet te vervolgen en Bilal heeft zijn excuses aangeboden.”

Die justitiële status is volgens Hansen ook de reden dat R&B-zanger R. Kelly – schuldig bevonden aan kindermisbruik – nergens meer wordt gedraaid en Michael Jackson nog steeds volop is te horen. Toen in maart 2019 de documentaire Leaving Neverland verscheen, met daarin getuigenissen van vermeende slachtoffers van Jackson, was de roep om een boycot van zijn muziek luid. “Maar Jackson is nooit veroordeeld,” zegt Hansen. “En omdat hij is overleden, zal dat ook nooit meer gebeuren.”

Klerx van Qmusic: “We doen onderzoek naar de waardering van nummers en die van Jackson horen nog steeds bij de populairste. Het komt waarschijnlijk doordat zijn hits los zijn gaan staan van zijn persoon. Wie Billie Jean op zijn bruiloft draaide, denkt bij dat nummer vooral terug aan dat moment.”

Auteursrechtenorganisatie Buma/Stemra liet weten dat Jackson in maart 2019 487 keer op de Nederlandse radio werd gedraaid. Precies een jaar daarvoor was dat 570 keer. In maart 2020 stond Jackson alweer bijna 600 keer op de playlists. Talpazender Radio 10 presenteerde in juni 2020 een speciale ‘Michael Jackson-dag’ om het oeuvre van de zanger te eren.

Streamingdiensten

De in 2019 veelgehoorde suggestie dat Jacksons muziek niet moest worden gecanceld, maar wel voorzien van uitleg over zijn discutabele gedrag, lijkt zo in grote lijnen verworpen. Klerx van Qmusic: “In een museum kun je die tekst op een bordje schrijven. Het is dan aan de bezoeker zelf om daar al dan niet bij stil te staan. Op de radio kun je die keuze niet bieden.”

Volgens Klerx liggen radiozenders in deze discussie onder een vergrootglas. Hij wijst erop dat streamingdiensten als Spotify artiesten als R.Kelly of Ali B gewoon beschikbaar houden voor hun abonnees. Op een verzoek daartoe laat Spotify deze krant weten daarover geen uitleg te willen geven.

Waar Wahib en ook andere omstreden artiesten als Boef en Dotan inmiddels weer op de radio zijn te horen, is het onduidelijk of de schorsing van Borsato en Ali B ooit wordt opgeheven. “Het is te vroeg daarover iets te zeggen,’’ zegt Hansen. “Dat hangt van de uitkomsten van het onderzoek af.”

Keren de twee terug op de radio als ze worden vrijgesproken? Klerx durft geen uitsluitsel te geven. “Uit ervaring weten we dat wat nu moeilijk ligt, later minder ernstig kan worden bevonden. Zo kan de muziek misschien weer loskomen van de naam van de artiest. Maar dat is op dit moment nog even niet voor te stellen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden