Plus Boekrecensie

Is dit wel dé biografie van Cruijff?

Van journalist Auke Kok verschijnt donderdag Johan Cruijff. De biografie. Paroolredacteur Maarten Moll bespreekt het boek in een brief aan een enorme Cruijffbewonderaar. Is dit wel dé biografie?

Auke Kok, Johan Cruijff, boek, kosteloos Beeld -

Beste Benno,

Vriend, nog mijn excuses voor het feit dat ik maandag niet kwam spinnen (zouden we niet de Aubisque op fietsen?), maar ik was een boek aan het lezen. Ik hoor je al ‘Professor!’ roepen, maar luister: ik las niet zomaar een boek, maar een boek over jouw held. Johan Cruijff.

Ik ken niemand als jij, Benno, die zo opleeft en gloeit als de naam Cruijff valt. Je hebt hem nog zien spelen. Hij is een god voor je, je bent in extase als je over hem spreekt, en altijd verliefd.

“Hij heeft me zoveel mooie momenten gegeven,” hoorde ik je vaak zeggen. Bakvisje Benno. Het is aandoenlijk als je hem verheerlijkt, de loftrompet over hem steekt en de kritiek weglacht. Als je niet kribbig wordt, want niemand mag iets kwaads over jouw Johan zeggen.

Wat ik hiervoor zei, bedoel ik niet denigrerend, begrijp me goed. Juist niet, want ik heb ontzag voor je rotsvaste bewondering, je vermogen tot adoratie. Zonder al te dweperig te worden, dat moet ik er nadrukkelijk bij zeggen.

Ik zou willen dat ik zo kon bewonderen. Kijk, als het om Cruijff gaat, deel ik je euforie over zijn kwaliteit als voetballer. Dat ontkennen is alles ontkennen. Maar Johan binnen de lijnen was wel iemand anders dan Johan buiten de ­lijnen. Die kant hoort toch echt ook bij de totale Johan. Een niet bepaald sympathieke Johan, vind ik. Ja, ik zie je alweer met je hoofd schudden en alles vergoelijken.

Maar goed, dat boek. Dat is niet zomaar een boek, gezien de titel. Johan Cruijff. De biografie. Let op dat woordje De, alsof het om de defini­tieve biografie gaat. Johan Cruijff helemaal is ontleed, en alles is benoemd. Auke Kok is de schrijver van deze biografie die alles zou moeten verklaren en onthullen.

Is dit een boek dat jij zou willen lezen?

Ja en nee. Ja, omdat Kok nog eens beschrijft wat we allemaal, ook jij en ik, al weten: wat voor een begenadigd goede voetballer en ziener Cruijff was. Nee, omdat Kok, zo schrijft hij in het voorwoord, zich ook had ‘geërgerd aan zijn ondoorgrondelijke ruzies, zijn wijsneuzige babbels, zijn halsstarrige weigering om zijn ongelijk toe te geven’. Dat wil jij natuurlijk niet lezen.

Een hagiografie is Johan Cruijff. De biografie dus niet geworden, want Kok laat echt nare kanten van Cruijff zien. Daar lees ik dan maar overheen, zou je kunnen zeggen, Benno, maar beter is het om die passages wel te lezen, want Kok beschrijft ook hoe hij zo is geworden. Waarom hij in het boek diverse keren voor zakkenvuller wordt uitgemaakt, waarom hij zo onaangenaam tegen mensen was, waarom hij absoluut niet wilde verliezen, zo destructief was. De dood van zijn vader, geen diploma op zak, zorgen over zijn tijd nadat hij zou zijn gestopt. Zijn betweterigheid. Het speelt allemaal een rol in de karaktervorming van de in 2016 gestorven Johan Cruijff.

Ik heb je tot nu toe nog niets nieuws horen verkondigen, hoor ik je zeggen. Klopt. Omdat er al zoveel over Cruijff is geschreven, en we al zoveel weten, en omdat onlangs Arthur van den Boogaard in zijn boek Het laatste seizoen, over Cruijffs jaar bij Feyenoord, al gras voor de voeten van Kok wegmaaide door met psychologische rapporten te wapperen (zeer interessant!).

Jammer, maar niet onoverkomelijk, want Kok heeft, door alles aanvullend samen te vatten, mij wel anders naar Cruijff doen kijken. Ik kan nu niet meer zo makkelijk zeggen dat de niet-voetballer Cruijff alleen maar een klootzak was.

Kok laat overtuigend zien – al toont hij zich door zijn te vrijblijvende toon niet bepaald een stilist – hoe Cruijff door zijn snelle denken en handelen meestal mijlenver op iedereen voor lag. Terwijl dat ook zijn zwakte was. Hij heeft me ook, al even overtuigend, de zorgzame, toegewijde, en charitatieve kant van Johan laten zien (al mislukte hij als zakenman).

Hoewel Kok, en dat zul je misschien niet willen horen, Benno, Cruijff ook als vreemdganger neerzet. Is dat een onthulling? Rijdt niet iedereen weleens een scheve schaats, zul jij dan weer sussend opmerken.

Het is in deze biografie een wat vreemde passage die uit de lucht komt vallen. Meer boosaardig dan eerlijk, met veel van horen zeggen. Hier wordt de familieman Cruijff van zijn sokkel getrokken. Is het misschien omdat Kok Danny Cruijff niet te spreken kreeg?

De vrouw van Johan wordt in het boek wel opgevoerd, maar niet als directe bron van Kok (net als de kinderen). Terwijl juist Danny deze biografie tot dé biografie had kunnen maken. Misschien wel had moeten maken. Zij is, in de almaar uitdijende Cruijffbibliotheek, afgezien van haar aanwezigheid in het boek Boem uit 1975, de grote afwezige als het gaat om het duiden van Johan Cruijff.

Dé biografie is dus nog niet geschreven.

Mijn visie op Cruijff is wel gewijzigd, zoals jij je visie toch ook zal moeten aanpassen, Benno. Nu ga ik nog een paar doelpunten en geniale acties van Cruijff bekijken, want dat wil je vooral na het lezen van dit boek.

Tot maandag!

Auke Kok: Johan Cruijff. De biografie. Hollands Diep, €26,99, 640 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden