Inzoomen op het alledaagse

Het Beeld voor beeldfestival was in den beginne - vanaf 1989 - puur antropologisch. Met beelden uit het begin van de vorige eeuw van mannen in de Kalahariwoestijn, geheimzinnig doordat ze zo oud waren en doordat ze op de moderne apparatuur in slow motion over het scherm gingen. Die filmpjes vertelden geen verhaal, ze registreerden alleen maar.

Het verhaal kwam pas in de jaren twintig, toen Robert Flaherty zijn geënsceneerde portret van een Inuit maakte, Nanook of the North. En verhalen vertellen wil festivaldirecteur Eddy Appels (Amsterdam, 1957), zelf documentairemaker en afgestudeerd antropoloog.

Appels: "Dat is de kunst: het laten zien van culturen in de vorm van een verhaal. Veel antropologen kunnen dat niet. Ze zijn daar ook niet in geïnteresseerd. Die filmen liever rituelen. Laat dat maar zien op conferenties en niet op dit festival. In die zin is het niet antropologisch. We hebben de ondertitel visuele antropologie dan ook weggehaald. Die schrikt de mensen toch een beetje af."

Maar de antropologische wortels worden niet verloochend. "Het is een kwestie van methode. De antropologische blik op een cultuur - en die mag ook de Nederlandse zijn - is nieuwsgierig en intensief. Je gaat niet voor de scoop, voor het spectaculaire, maar je zoomt in op het alledaagse, wat alleen maar alledaags is voor mensen die er elke dag mee te maken hebben. Voor Nanook was wat hij deed, heel gewoon."

Het aanbod op het festival is enorm divers. Mama Blessing is een ingetogen film over een illegale asielzoekster uit Nigeria van wie de kinderen tijdelijk worden afgenomen door goedwillende, maar in feite rücksichtlose Nederlandse kinderhulpverleners. Surya is een prachtige, poëtische roadmovie die loopt van België via Slowakije, Turkije, Syrië, Koerdistan, Iran, Pakistan, India, Nepal, Tibet en China naar Vietnam. Vertellers uit de plaatselijke cultuur breien, vaak zingend (in China rappend), aan een mythisch verhaal over Nemo, een niemand die staat voor alle mensen. Het is een Belgische film; daar heeft de visuele antropologie kunstzinnige trekken. Zie het retrospectief van de Belgische filmer en antropoloog Luc de Heusch.

En wie van rituele dans houdt, krijgt daar iets van te zien in Je ne suis pas moi-même, over de handel in Kameroense maskers. Daarin zitten wel degelijk ook spectaculaire beelden van de manier waarop nieuw gemaakte maskers 'antiek' worden gemaakt, met vuur en met vers kippenbloed.

Wat al die films gemeen hebben, is het langdurig contact tussen filmer en subject. Appels: "Het is niet twee weken draaien en daarna weg, zoals je vaak op de televisie ziet. Lang en goed onderzoek doen. Daar hoef je niet per se antropoloog voor te zijn. Kijk maar naar de films van Schmidt en Doebele."

En de films op het festival worden vertoond in het kader van een thema, met gesprekken met de filmers. Appels: "En niet alleen over de films, maar ook over de maatschappelijke thematiek. Wat dat betreft gaat dit festival verder dan het Idfa, waar ik overigens erg van houd. Het gaat over film als artistiek medium, maar ook over de maatschappij." Hoofdthema dit jaar: de randen van Europa, Turkije en Roemenië.

Beeld voor beeld;
4 t/m 8 juni in het Tropentheater.
beeldvoorbeeld.nl. (JOS BLOEMKOLK)

Uit Transfiction, over het transgenderleven in São Paulo, Brazilië.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden