PlusAchtergrond

Inzoomen op De Nachtwacht: geniale kliederboel tot in de fijnste details

Het Rijksmuseum presenteert een superscherpe foto van De Nachtwacht. Op de website van het museum kun je inzoomen op verfstreken en lichtpuntjes die met het blote oog niet te zien zijn.

Het oog van Rembrandt in De Nachtwacht: vijf schildersgebaren en een toefje wit als glimlicht.Beeld rijksmuseum

Hij lijkt er met zijn gedachten niet helemaal bij. ­Walich Schellingwou (1613-1653) staat op de achtergrond van ­De Nachtwacht wat dromerig voor zich uit te kijken. Als piekenier houdt hij een lans vast met een rood vaantje. Daar richten de musketiers op. Schellingwou, in het dagelijks leven wijnhandelaar op de Nieuwendijk, heeft geen blits pak zoals sommige andere personen op het schilderij. Hij is geen opvallende figuur en bezoekers van het Rijksmuseum zouden hem zomaar over het hoofd kunnen zien. Schellingwou staat niet alleen op de achtergrond, maar hij zit ook tamelijk hoog in de compositie. Geen kop die je makkelijk bestudeert.

44,8 gigapixels

Dankzij een nieuwe foto van De Nachtwacht komt het gezicht van Schellingwou ineens tot leven. De foto werd door het Rijksmuseum on­line gezet in het kader van het onderzoek naar Rembrandts grootste schilderij. Hij is opgebouwd uit 528 foto’s, met software aan elkaar genaaid tot één afbeelding van 44,8 gigapixels (44.804.687.500 pixels). Je kunt inzoomen op de stiksels aan Schellingwous helm en op de lichtreflecties in zijn metalen ringkraag.

Plotseling zie je details die met het blote oog niet te zien zijn. Het wapen van Amsterdam bijvoorbeeld, met drie andreaskruisen op een door een leeuw vastgehouden schild. Het is op de ­gele overjas van Willem van Ruytenburch geborduurd. Je kunt het normaal met een beetje moeite wel ontdekken, maar nu zie je het wapen ineens extreem gedetailleerd.

Volgens schilder en schrijver Arnold Hou­braken (1660-1719) zou Rembrandt toeschouwers hebben afgeraden met hun neus op zijn schilderijen te gaan staan: “De reuk van verf zou u vervelen.” Van dichtbij konden details van de verfhuid inderdaad slordig en chaotisch ogen.

Met de foto van het Rijks kun je die kliederboel tot in de kleinste details bestuderen. En als je vervolgens uitzoomt, valt alles langzaam op zijn plaats. Rembrandt vond het misschien zelf geen goed idee, maar het is bijzonder om te zien hoe hij bijvoorbeeld zijn eigen oog schilderde. Zoals bekend heeft de schilder zichzelf ook in het schilderij afgebeeld, waarbij alleen een fragment van zijn gezicht is te zien. Zijn oog heeft hij schijnbaar nonchalant op het doek gezet, met een paar losse penseelstreken. Vijf schilders­gebaren en een toefje wit als glimlicht.

Rembrandts schilderijen waren in zijn jonge jaren vaak zeer gedetailleerd. Ook in De Nachtwacht zitten enkele zeer precies geschilderde partijen. Tegelijkertijd ging Rembrandt steeds grover schilderen. Hij werkte afwisselend met zwierige penseelstreken en met bijna droge verf. Van dichtbij lijkt het abstract, maar van een afstand ontstond een illusie.

Operatie hervat

De wetenschappers zijn ongetwijfeld vooral geïnteresseerd in de minder fraaie partijen in het schilderij. Het hondje aan de rechterzijde is bijvoorbeeld in slechte staat en rondom het dier is in de loop van de tijd een witte waas gekomen. Ook in andere delen van het schilderij zie je vale plekken en verschoten kleuren.

Vanaf vandaag worden de werkzaamheden hervat van Operatie Nachtwacht, het onderzoeks- en restauratieproject in de glazen ruimte in de Nachtwachtzaal. Bezoekers mogen nog niet naar binnen, maar de onderzoekers gaan verder met het bestuderen van de staat van het schilderij. De werkzaamheden hebben stilgelegen vanwege corona. Het team kon wel vanuit huis onderzoeksdata analyseren.

Het museum heeft het protocol voor het werken in de vitrine aangepast aan de richtlijnen van het RIVM: er mogen maar twee mede­werkers tegelijkertijd aan het doek werken. De restauratie van De Nachtwacht zou na de zomer van start gaan, maar vanwege de coronacrisis is dat verplaatst naar begin 2021.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden