Plus

Interview Theo van Gogh met Britse kunstenaars moest een opera worden

Componist Huba de Graaff maakte een opera van het interview dat Theo van Gogh ooit hield met het kunstenaarsduo Gilbert & George: The Naked Shit Songs. Die reageerden buitengewoon enthousiast. 'Dát hadden ze nog nooit meegemaakt.'

null Beeld ANP
Beeld ANP

Niemand heeft nog iets gehoord of gezien, maar toch wordt er al gefluisterd dat festival Salzburger Festspiele weleens geïnteresseerd zou kunnen zijn in het nieuwe muziektheatrale werk The Naked ShitSsongs van Huba de Graaff.

"Dat komt door Gilbert & George, de beroemde Britse kunstenaars, over wie het stuk gaat," zegt De Graaff. "Zij hebben ­alles al meegemaakt, ze tekenen en schilderen en hebben tentoonstellingen over de hele ­wereld, geweldig, prachtig. En dan komt er een of andere gekkin uit Amsterdam die van hun ­interview met Theo van Gogh een opera heeft gemaakt, en zijn ze in alle staten. Want dát hadden ze nou nog nooit meegemaakt. Ontzettend leuk toch?"

De Graaff presenteerde ze de partituur. Ze ging ervoor naar Londen. En de heren waren razend enthousiast. "Ze zeiden: 'We hebben nog geen muziek in huis.'"

De Graaff heeft de opera vanuit een toestand van complete vrijheid geschreven. Ze was al een tijdje bezig met onderzoek naar de oorsprong van zang, want zomaar een opera schrijven, waarin mensen plotseling beginnen te zingen, dat is helemaal niks voor haar.

"Operastemmen zijn sowieso raar. Ze worden getraind om de achterste rijen te bereiken, dus ze kunnen enorme volumes bereiken. Verder worden ze geoefend in inwisselbaarheid, want als de ene zanger niet kan, of ziek wordt, komt er een andere."

"Een rare wereld, die ik overigens van binnen ken. Op het Holland Festival heb ik ooit topless gefigureerd in Don Giovanni van Götz Friedrich. De opera der opera's. Dat was geweldig. Dan leer je opera kennen. En termen als de curtain call en park & bark, het moment waarop de tenor gaat staan voor zijn grote aria."

Apengedrag bestuderen
Ze vroeg zich af of zingen niet ouder is dan praten en ging het gedrag van apen bestuderen. "Ik constateerde dat bijvoorbeeld gibbons themaatjes zingen die herhaald worden. En dan vallen er dingen op hun plaats. Dan snap je waarom demente ouderen kinderliedjes zingen. Toontalen zijn ouder dan andere talen, dat is mijn theorie."

Daaruit ontstond het De Graaffs voorstelling Apera. The Naked Shit Songs kwam voort uit een ontmoeting met acteur Jan Elbertse, die al twintig jaar een VHS-band in zijn bezit had met daarop het interview dat Theo van Gogh in 1996 in Een Prettig Gesprek had met het Britse kunstenaarsduo Gilbert & George.

Onderwerp: The ­Naked Shit Pictures, een tentoonstelling die ze toen hadden in het Stedelijk Museum, waarvoor ze hun eigen drollen hadden gefotografeerd. "Jan had de hele ondertiteling uitgeschreven en daar begon ik Nederlandse liedjes mee te ­maken."

Ze begint te zingen: 'Kunst is de seculiere vervanging van het geloof.' "Maar dat werkte niet. Toen heb ik zelf de hele Engelse tekst uitgeschreven, inclusief alle versprekingen en aarzelingen. Dat was nog de onderzoeksfase, maar gaandeweg ontdekte ik dat het een erg mooie tekst was."

"Ze zeggen zulke inspirerende dingen! Bijvoorbeeld: 'We believe in democratic art.' En aan het einde praten ze over dood en over moslims. En je weet wat er met Theo is gebeurd."

Van opname naar opera
Het was De Graaff duidelijk: dit moest een opera worden. Een opera met provocatieve trekjes. "Ik vind het bijvoorbeeld leuk om met deuntjes te werken. Je kunt natuurlijk op microniveau componeren, maar je kunt ook met deuntjes-materiaal aan de slag gaan.

Maar de luisteraar, en ik als componist, houden dat geen uur vol, dus de uitdaging was om een goede vorm te vinden. Ik heb het libretto heel letterlijk gehouden en opgesplitst in zes scènes van duizend woorden.

De eerste duizend spreken ze, de tweede duizend gaan ze voorzichtig zingen, dan komt er een koor bij en uiteindelijk is er een groot koor en zingen ze alles. Zo belicht ik de ontwikkeling van praten naar zingen."

Moslimkoor zonder hoofddoekjes
Ze dacht dat het stuk nooit gerealiseerd zou worden en zo kon ze zonder druk, in alle rust, componeren. "Bij opdrachten heb je altijd die druk en dat is niet altijd fijn."

Componist Huba de Graaff: 'Ik vind het leuk om met deuntjes te werken.' Beeld Hanna Hachula
Componist Huba de Graaff: 'Ik vind het leuk om met deuntjes te werken.'Beeld Hanna Hachula

Ze was er in 2013 mee begonnen en in 2015 was het af. Niet al te optimistisch en misschien ­tegen beter weten in ging ze ermee naar het ­Holland Festival, waar ze de hele opera voorzong en daarna lang niets meer hoorde.

Totdat ze op een dag tegenover de directeur van het ­festival, Ruth Mackenzie, in de trein van Den Haag naar Amsterdam kwam te zitten. "Toen hebben we heel gezellig zitten kletsen over vrouwenbandjes. Niet over de opera trouwens. Maar de volgende dag werd ik gebeld: of de ­opera op het Holland Festival 2017 kon."

Ze ging op zoek naar Britse zangers en vond de gebroeders Nigel en Christopher Robson, voegde daar het Galakoor aan toe (Gay and Lesbians Amsterdam) en een vrijdenkend 'moslimkoor zonder hoofddoekjes' (het reART wereld­muziekkoor onder Selim Dogru).

"De muziek wordt gespeeld door The Naked Shit Band, met elektrische gitaar, synthesizer, drums en bas. Want mijn achtergrond is bandjes. Ik heb jarenlang bij Robert Jan Stips gespeeld, daarna bij The Tapes en daar heb ik veel van geleerd. Dat heb ik gecombineerd met het conservatorium. En zo heb ik m'n eigen weg gevonden."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden