PlusInterview

Instagrammer Zeikschrift: ‘Ik probeer serieuze dingen aan de kaak te stellen’

Instagram is meer dan foto’s van je ontbijtbowl, bewijst Madeleijn van den Nieuwenhuizen. Op haar account Zeikschrift stelt ze seksisme en racisme in de media aan de kaak. Met 40.000 volgers en rectificaties als resultaat.

Madeleijn van den Nieuwen­huizen: ‘Het is voor mij ook een vorm van ontspanning .’ Beeld Martijn Gijsbertsen/HH

In Quote staat een foto van een proostend stelletje met een ­vrolijk gekleurde cocktail in de hand. Madeleijn van den Nieuwenhuizen (28) fotografeerde de pagina en zette die op haar ­Instagramaccount Zeikschrift. Dat deed ze vanwege het foto­bijschrift, dat luidt: ­‘Kunstenaar ­Pablo Lucker met zijn bitch, die hij zoals u ziet ­helemaal met stift heeft bewerkt’.

Waarom gebruikt Quote het woord ‘bitch’ en niet gewoon de naam van de dame in kwestie, vraagt Van den Nieuwenhuizen zich af in haar post. En ‘met stift bewerkt’ – de redactie doelt daarmee, hoopt ze, toch niet op de donkere huidskleur van de vriendin? Onder de foto ­ontstaat een inhoudelijke discussie: is dit een kwestie van flauwe humor of een kwalijke vorm van seksisme en racisme? Uiteindelijk reageert hoofdredacteur Sander Schimmelpenninck zelf. Het bijschrift verwees naar een met stift bewerkt kunstwerk, dat ongelukkigerwijs van de foto was gesneden. Desondanks is de term ‘bitch’ niet echt handig, geeft hij toe. In de volgende editie van Quote zal hij de kwestie rechtzetten in de klachtenrubriek voor lezers. Hij sluit zijn bericht olijk af, verwijzend naar de jonge en diverse volgers van Zeikschrift: ‘Weer eens wat anders dan mekkerende rijkelui of gekrenkte FvD’ers’.

Met goede argumenten een misstap in de media aankaarten én makers aansporen het de volgende keer anders te doen: dat is precies wat Van den Nieuwenhuizen beoogt met Zeikschrift. Dat doet ze door fotobijschriften zoals die in Quote te bekritiseren, maar ook door bijvoorbeeld eens goed naar alle afgebeelde personen in een exemplaar van Margriet te kijken. Van de 123 getelde mensen bleken er slechts 3 mensen van kleur in te staan.

En dat heeft effect. Onder meer de Volkskrant, NRC, Cosmopolitan en Grazia pasten een artikel aan naar aanleiding van een post van Van den Nieuwenhuizen.

Waar ontstond het idee voor het Zeikschrift-account?

“Ik had stage gelopen bij de Verenigde Naties in Wenen en was, vier jaar geleden, terug bij mijn ouders in Oldenzaal. Zij hebben een fysiotherapiepraktijk; daar bladerde ik voor het eerst in jaren weer eens door een leesmap. Met een inmiddels volwassener en kritisch geschoolde blik, las ik een column van Carolien Spaans in JAN Magazine. Ze schreef over haar schoonmaakster, ‘een oud exemplaar uit Bulgarije met kapotte knieën’, die slecht poetste en van wie ze vermoedde dat ze spullen uit haar huis jatte. Die schoonmaakster had ze maar gauw ontslagen. Die column had zo’n denigrerende en elitaire toon dat ik dacht: hier móét kritiek op zijn geweest, dat kan niet anders. Ik ging zoeken op Google en Twitter, en zelfs bij de Raad voor Journalistiek, maar vond niks. Dus toen dacht ik: dan doe ik het zelf wel.”

Waarom voelde u de noodzaak dat te doen? Anderen halen er blijkbaar hun schouders over op.

“Omdat ik oprecht die frustratie voelde. Hoe meer ik bladerde in die leesmap, hoe meer ik dacht: jeetje, wat een hoop kwalijke stereo­typen bestaan er nog steeds. Dat in artikelen over geldzaken de man vaak de ‘rationele’ is die de belastingaangifte doet, en de vrouw die onnadenkende big spender. Of dat meisjes ‘natuurlijk’ minder goed zijn in bètavakken, niet technisch onderlegd zouden zijn en geen richtingsgevoel hebben. Dat zijn misschien grapjes of omschrijvingen, maar die staan in verband met belangrijke zaken, zoals welke ­studie je als meisje kiest. Ik wil laten zien dat die zogenaamde grapjes passen in een terug­kerend patroon dat onze keuzes beïnvloedt.”

Had u gedacht dat kranten- en bladenmakers uw account zo serieus zouden nemen?

“In eerste instantie was het account maar klein, met een paar honderd volgers, maar ik denk dat je zelfs dán invloed kunt hebben op zoiets groots en ongrijpbaars als ‘de media’. Je kunt denken: waarom zou ik een bericht sturen naar een krant over een ongelukkige formulering of een seksistisch fotobijschrift, daar kijkt toch nooit iemand naar? Maar mijn motto is: probéér het gewoon. Al lukt het maar om één iemand tot nadenken aan te zetten. Ik denk best veel na over hoe je woede, frustratie of verontwaardiging kunt omzetten in impact.”

Moet u dan niet een carrièreswitch maken naar de politiek?

Glimlacht. “Misschien zou ik ooit wel de politiek in willen, ja.”

Vooralsnog is Van den Nieuwenhuizen een student in plaats van een politicus. Na een studie Liberal Arts and Sciences in Utrecht, een stage in Wenen en een master aan Columbia University in New York, doet ze nu rechtshistorisch promotieonderzoek bij de City University of New York. Ze wisselt haar studio daar af met Amsterdam of Oldenzaal, maar door de crisis zal ze nog wel even in Nederland blijven. Haar promotie kan ze met videogesprekken voortzetten, al betekent het wel dat haar werkgroepbesprekingen door het tijdsverschil standaard rond middernacht zijn. “Dus zit ik ofwel te knikkebollen voor de webcam, ofwel net buiten beeld een slok rode wijn te nemen.”

Het valt op dat er, ondanks het serieuze onderwerp, een zekere luchtigheid in Zeikschrift zit.

“Dat klopt. Ik probeer serieuze dingen aan de kaak te stellen, maar het is ook een vorm van ontspanning. Ik kan daar selfies posten, teksten schrijven met emoji’s en kletsen met volgers. Als je alleen ernst opzoekt, raak je sneller opgebrand. Ik zou het niet trekken alleen maar bezig te zijn met de serieuze thema’s van mijn promotieonderzoek.”

Zou u uw activiteiten op Instagram activistisch noemen?

“Het is activistisch in die zin dat het aandacht vraagt voor zaken die we als ‘normaal’ beschouwen, en waar ik dan mijn vraagtekens bij zet. Zoals in die post over Margriet, met slechts drie mensen van kleur, waarvan eentje ook nog in een Aladdinreclame stond. Dan werp ik de vraag op: wat vinden jullie van deze verhoudingen? Hoe kan dit anders?”

Heeft u dat activistische altijd al gehad?

Grinnikt. “Toen ik een jaar of twaalf was had ik inderdaad al een website bij Kindertent. Dat was een platform waar je als kind een website kon maken. Mijn pagina heette ‘stop_dierenproeven’. Daar zette ik dan filmpjes op van ­mishandelde honden, afgewisseld met glitter-kattenplaatjes, haha! Op de homepage van ­Kindertent stond een top 10 met populairste pagina’s van Nederland en daar heb ik lang in gestaan, dus dat toegewijde zat er altijd wel in. Ik ben me, denk ik, altijd bewust geweest van de dynamiek van ongelijkheid en van onrecht.”

Is dat iets waarvan uw ouders u bewust hebben gemaakt?

“Thuis praatten we niet per se over dit soort onderwerpen aan de keukentafel. Ik kom niet uit een activistisch of academisch gezin, maar ik ben wel opgegroeid met het idee dat het belangrijk is mensen in hun waarde te laten. Mijn moeder was er bijvoorbeeld fel op tegen als je mensen belachelijk maakte om hoe ze eruitzagen of om hoeveel geld ze hadden; dat keurde ze echt af.”

Van den Nieuwenhuizen is de jongste uit een gezin van vier: ze heeft drie broers, die tien, twaalf en veertien ouder zijn dan zij. Ze is de enige van het gezin die na de middelbare school voor een universitaire studie naar de Randstad vertrok. Haar broers werken en wonen allemaal in het oosten.

Wat vinden uw broers van Zeikschrift?

“Ik geloof dat ze in het begin wel dachten: wat doet ons zusje nóú weer? Waar ik over schrijf, is niet echt een onderwerp waarmee zij zich bezighouden. Tegelijkertijd hebben we het door mijn account nu wel vaker over de manier waarop de media werken en hoe bepaalde groepen worden gerepresenteerd. Voor mij bieden mijn broers een niet-stedelijk, niet-universitair klankbord. Ik vind het fijn in Oldenzaal te zijn en daar met mensen te kletsen. Het houdt je blik open.”

Wat is uw ambitie met Zeikschrift voor de komende tijd?

“Ik ambieer niet per se torenhoge volgers­aantallen. Ik wil vooral een brede doelgroep bereiken, niet alleen maar mensen die zelf al erg met deze thema’s bezig zijn. Voor de rest hoop ik niet over te komen als een betweter, want ik heb zeker niet de waarheid in pacht. Een tijdje geleden kwam ik er bijvoorbeeld achter dat ik, onbewust, op de universiteit alleen maar cursussen van mannelijke hoogleraren koos en geen van vrouwelijke professoren. Daar schrok ik van. Ook ik ontkom dus niet aan zo’n vastgeroest beeld dat mannen meer autoriteit of expertise hebben dan vrouwen. Daar zit volgens mij de crux: pas als je durft te reflecteren op je eigen blinde vlekken, kun je ze ­veranderen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden