Reportage

Inkijkje in de droom van componist Stockhausen

De Amsterdamse cineast Frank Scheffer maakte een 5 scherms docu-installatie van Karlheinz Stockhausens Helikopter Streichquartett.

Beeld -

“De compositie is tot Stockhausen gekomen in een droom. Je droomt niet in geluid, je droomt in beelden. Ik heb het toen met Stockhausen over de installatie gehad. De droom is pas compleet als het met beeld is, zei ik hem. Toen zei hij niet nee.”

In 1996 maakte de Amsterdamse cineast Frank Scheffer Helicopter String Quartet, een documentaire over de totstandkoming van Karlheinz Stockhausens gelijknamige, zonderlinge concert, dat in mei 1995 in wereldpremière ging op het Holland Festival. Vier muzikanten van het Arditti Quartet stegen in vier helikopters op, voorzien van een zender. Beeld en geluid werden overgestraald naar de zaal, waar Stockhausen de geluiden van de zwevende strijkers ingenieus mengde met de ritmes en klankkleuren van de rotorbladen.

“Op een gegeven moment dreigde het project niet door te gaan, vanwege een financieel tekort,” zegt Scheffer. “Toen heb ik Holland Festivaldirecteur Jan van Vlijmen aangeboden een deel van het budget van mijn documentaire aan het project te besteden. Ik heb toen het hele proces van de totstandkoming van het Helikopter Streichquartett kunnen filmen.”

Scheffer pakte het groots aan; in elke helikopter zat een camera. “Stockhausen wilde medium-camera’s in de helikopters, om te laten zien hoe precies de musici speelden. ‘Die Leute sollen sehen daß man Fliegt’, zei ik en stelde voor totaal-camera’s te gebruiken. Dat vond hij een goed idee.”

Scheffer gebruikte nog eens zestien extra videocamera’s om de première te filmen. Na afloop verdwenen de banden in een koffer. Pas toen hij hoorde dat Pierre Audi de driedaagse Stockhausenmarathon aus LICHT ging maken voor het Holland Festival, dacht Scheffer ‘nu of nooit!’.

“Ik had 62 videotapes van een half uur. Het was peentjes zweten of die de tand des tijds hadden doorstaan, maar ze bleken oké. Het beeld en het door Stockhausen gemixte geluid waren precies synch.”

Scheffer maakte een 45 minuten durende 5 scherms docu-installatie van het materiaal. “Stockhausen vertelde dat het opmerkelijke van zijn droom was dat hij door de helikopters heen kon zien. Dat heb ik gebruikt als uitgangspunt voor het visuele karakter van de installatie. Voor de structuur van de beelden heb ik zijn partituur gebruikt. Zoals altijd was het de uitdaging de muziek inzichtelijk te maken zonder dat ik concurreer met de muziek. Dus niet tautologisch, maar zó dat één plus één drie is. Vreemd genoeg is het eigenlijk wel zo’n beetje geworden zoals ik me aanvankelijk had voorgesteld. Het is een ruimtelijke ervaring; de kijker belandt midden in Stockhausens droom.”

De droom van Stockhausen van Frank Scheffer: t/m 12 juni in Het Ketelhuis, Pazzanistraat 4.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden